MMO: 'Otobüs kazaları' önlenebilir, mevzuat değişikliği ve kamusal denetim şarttır!

TMMOB Makina Mühendisleri Odası Başkanı Yunus Yener imzasıyla "Otobüs Kazaları” Önlenebi̇li̇r! Mevzuat Deği̇şi̇kli̇ği̇ Ve Kamusal Deneti̇m Şarttır!" başlıklı bir basın açıklaması yaptı.

Yolcu taşımacılığının kamusal bir nitelik taşıdığı ve kamu tarafından verilen ruhsatlarla tahsis edildiği vurgulana açıklamada; “Bu alanın düzenlenmesi ve denetimi kamu eliyle yürütülmeli insanların can ve mal emniyetini sağlayıcı her türlü tedbir önemle takip edilmelidir.

Bilindiği üzere “otobüs ve servis kazası” olarak anılan vakalar son birkaç ayda sıklıkla yaşanmaktadır (Ek-1 Son 2 Aylık Servis ve Otobüs Kaza Haberleri). Bu elim olaylar, 2024 yılında Ankara-Polatlı yolunda yaşanan ve 9 kişinin ölümü, 27 kişinin yaralanmasıyla sonuçlanan kaza üzerine dile getirdiğimiz uyarılara karşın sistemli önlemlerin hâlâ alınmadığını acı bir şekilde göstermektedir” denildi.

“Sürücü ve denetim güvenliği önemli”

TÜİK’in 2025 yılı resmi verilerine göre Türkiye’de 288 bin 321 ölümlü ve yaralanmalı trafik kazası meydana geldiğini, 6 bin 35 kişinin hayatını kaybettiğini ve 403 bin 937 kişinin yaralandığı hatırlatılan açıklamada; “Ölümlerin yüzde 42,8’inin yerleşim yeri dışı vakalarda olması, şehirlerarası yolcu taşımacılığında araç, sürücü ve denetim güvenliğinin ne kadar kritik olduğunu göstermektedir. Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı’nın 2026 yılı Ocak-Temmuz dönemi verileri, otobüslerin karıştığı ölümlü-yaralanmalı kazaların devam ettiğini göstermektedir. Bu veriler, otobüslerde teknik güvenlik, yangın önleme ve araç muayene/denetim sistemlerinin güçlendirilmesinin zorunluluk olduğunu ortaya koymaktadır” ifadelerine yer verildi.

“Türkiye trafik kazalarında ölüm sayısı ile Avrupa’da birinci”

Türkiye’nin trafik kazalarında 100 bin araç başına düşen ölü sayısı ile Avrupa’da birinci olduğu ifade edilen açıklamada şunlar söylendi; “Bu durum sadece “sürücü dikkatsizliği” ile açıklanamayacak kadar sistemik sorunlara işaret etmektedir. 12.08.2024 tarihli basın açıklamamızda da vurguladığımız gibi, sürücüler sorumluluk zincirinin en son ve en zayıf halkasıdır; ancak maalesef ceza alan neredeyse tek unsurdur. Sürücülerin dikkatli olması elbette önemlidir, ancak güvenli taşımacılığın temel şartları araçların periyodik bakımlarının üreticinin ön gördüğü standartlarda yapılması, fren sistemi, lastik durumu, sürüş destek, aydınlatma vb sistemlerinin doğru çalışmasıdır. Bunların yanı sıra sürücülerin yasal sürüş sürelerine uyması ve düzenli dinlenmesi de hayati önem taşır” denildi.

“Otobüs yangınları önlenebilir”

“Otobüs yangınları önlenebilir, yapılacaklar da bellidir!: Çarpışma sonrası yangınlar can kaybını artıran önemli etkenler arasındadır. Yapılan araştırmalar ve istatistikler, otobüs yangınlarının yüzde 75 gibi yüksek bir oranda motor odasından başladığını göstermektedir. Motorlardaki emisyon seviye kısıtlamaları nedeniyle oluşan daha yüksek işletme sıcaklıkları ve motor bölmelerinin daha iyi izole edilmiş olması nedeniyle artan bileşen sıcaklıkları yangın riskini artırmaktadır” denilen açıklamada bu yangınların önlenmesi için odanın birçok uyarıda bulunduğu, araç bakım süreçlerine, araç muayenesinin nasıl olması gerektiğine ve araç denetimlerine dair çözüm önerileri sunduğu vurgulandı.

“Taşımacılıkta “Sıfır Kaza, Sıfır Ölüm” hedeflenmeli”

“Taşımacılıkta “Sıfır Kaza, Sıfır Ölüm” hedeflenmelidir: Makina Mühendisleri Odası olarak, özellikle otobüs/servis yolculuğunda hedefin “sıfır ölüm” olması gerektiğini defalarca dile getirdik. Bu hedef, sanıldığının aksine ulaşılamaz değildir. Alınacak basit ve kapsamlı önlemlerle bu hedefe yaklaşmak mümkündür” denilen açıklamada şu öneriler sıralandı.

Zorunlu Güvenlik Teknolojileri: Avrupa Birliği’nde uzun yıllardır uygulanan “Güvenli Sistem–Vision Zero” yaklaşımı, sürücünün hata yapabileceği kabulüyle hareket eder. Otomatik Acil Frenleme Sistemi (AEBS), Elektronik Denge Kontrolü (ESC), Akıllı Hız Destek Sistemi (ISA), Şerit Takip ve Şerit Koruma Sistemleri, yorgunluk takibi ve benzeri teknolojilerin otobüsler ve servis araçlarında zorunlu hale getirilmesi, yaşanan kazaların büyük bir kısmını önleyecektir.

Hız Sınırlamaları ve Denetim: Ticari taşıtlarda hız sınırlayıcıların aktifliği izlenebilir olmalı, araç muayenelerinde bu donanımlarla ilgili eksiklikler “Ağır Kusur” olarak değerlendirilmelidir. Takograf denetimleri etkinleştirilmeli, sürücülerin son 28 günlük çalışma süreleri ve takograf manipülasyonları izlenebilir olmalı ve düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Araç Muayene ve Denetim Sisteminin İyileştirilmesi: Ülkemizdeki araç muayenesi, muayene mevzuatının hazırlandığı 2004 yılında AB’de devrede olan 96/96/EC teknik mevzuatına göre “Çabuk, Basit ve Ucuz” olmak zorunda olan bir muayene şeklidir. 2004 yılından sonra AB araç muayenesi mevzuatında iki kez değişiklik olmuştur: 2009/40/EC ve 2014/45/EC. Ülkemiz bu mevzuatlara taraf olmamıştır. Toplu taşıma araçları için araç muayenesi acilen AB seviyesine çıkarılmalı ve 2 ana periyodik muayene arasına yetkili veya yetkilendirilmiş servislerde OBD ile ilave teknik denetim uygulaması getirilmelidir.

Daha önce yukarıda bahsedilen diğer sistemler gibi, özellikle Motor Odası Otomatik Yangın Algılama/Uyarı Sistemleri ile Motor Odası Otomatik Yangın Söndürme Sistemlerinin denetimi, üreticisinde veya servisinde Odamız tarafından yetkilendirilmiş uzman makina mühendislerinin gözetiminde 6 ayda bir yapılacak ilave teknik denetimler ile güvence altına alınmalı ve belgelendirilmelidir. Araç muayenesinde belgesi olmayan araçlar ile Motor Odası Otomatik Yangın Algılama ve Söndürme Sistemlerinin bulunmaması veya faal durumda olmaması da “Ağır Kusurlu” sayılmalıdır.

Sürücü Çalışmasının İzlenmesi: Sürücülerin yasal sürüş sürelerine uyması ve düzenli dinlenmesinin takibi için izlenebilir sistem kurulmalı ve “İşletme”yi sorumlu tutan, istismarı önleyici tedbirler alınmalı ve katı kurallar getirilmelidir.

Ulaşım Politikalarında Köklü Değişim: Türkiye’de ulaşım politikası yıllardır ağırlıkla karayollarının geliştirilmesine dayalıdır. Oysa karayolu ulaşımı çevre kirliliği, arazi israfı ve maliyetlerin yanı sıra kazalar açısından diğer ulaşım türlerine göre çok daha dezavantajlıdır. Yolcu ve yük taşımacılığında deniz ve demiryollarına ağırlık veren, toplu taşımacılığı önceleyen bir Ulaşım Master Planı oluşturulmalı ve acilen hayata geçirilmelidir.

“Kontrol ve denetim kamusal bir görevdir”

Kontrol ve denetimin kamusal bir görev olduğunun altı çizilen açıklamada; “Piyasanın ve kişilerin inisiyatifine bırakılamaz. Şehir içi ve şehirlerarası yolcu taşımacılığından sorumlu yerel idareler ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, motorlu araçların mevzuatlara göre tasarım ve üretimini gerçekleştiren Makina ve Otomotiv Mühendisleri ve bu mesleğin örgütü olan Makina Mühendisleri Odası’nın mesleki çalışmalarını ve önerilerini dikkate almalıdır. Otobüs ve diğer servis araçlarının işletme/bakım süreçlerinin mevzuatlara uygunluğunun denetlenmesi konusunda Odamız her türlü işbirliği ve görevlendirmeye hazırdır.

Karayollarında güvenli seyahat edebilmek temel bir insan hakkıdır. 2024’te söylediklerimiz hâlâ yaşanan acı olaylarla ne yazık ki tekrar tekrar doğrulanmaktadır. Kamu idaresini, belirttiğimiz sistemik eksikleri, ihmalleri ve denetim yetersizliklerini gidermeye, ölümleri kader olmaktan çıkarmaya ve “Sıfır Kaza, Sıfır Ölüm” hedefi doğrultusunda somut adımlar atmaya, göreve davet ediyoruz.

Makina Mühendisleri Odası olarak, ülkemizde güvenli ulaşım için yapılacak her türlü çalışmaya katkı sunmaya hazır olduğumuzu bir kez daha kamuoyunun bilgisine sunarız” denildi.