Kartografide asırlık gelenek: Haritalar neden kuzeyi üstte gösterir

Günlük hayatta kullandığımız dijital navigasyon uygulamalarından okullardaki duvara asılı dünya haritalarına kadar hemen hemen tüm haritalarda kuzey yönü sayfanın veya ekranın üst kısmında yer alır. Yönlerin uzayda mutlak bir "yukarısı" veya "aşağısı" olmamasına rağmen kuzeyin varsayılan üst yön kabul edilmesi, bilimsel gereksinimlerin ve tarihsel tercihlerde yaşanan kırılma noktalarının bir sonucudur.

Tarih boyunca haritaların yönü, uygarlıkların kültürel ve dini merkezlerine göre değişiklik gösterdi.

Hristiyan Avrupa haritalarında "kutsal topraklar" kabul edilen Kudüs ve güneşin doğduğu yön olan Doğu (Orient) üst kısma konulurdu. "Oryantasyon" (yönelim) kelimesi de köken olarak buradan gelir.

İbn Havkal ve Şerif el-İdrisi gibi Orta Çağ Müslüman kartograflar, Mekke'nin konumunu öne çıkarmak amacıyla haritalarını genellikle güney yönü üstte olacak şekilde çizdi.

Antik Çağ'ın ünlü astronomu Batlamyus (Ptolemy), Geographia adlı eserinde Kutup Yıldızı'nı referans alarak kuzeyi üste yerleştiren ilk isimlerden biri oldu.

Kuzey standartlaşmasının iki temel sebebi

Kuzeyin küresel standart haline gelmesindeki en büyük pay, Keşifler Çağı'ndaki denizcilik teknolojileri ve matbaanın yaygınlaşmasıdır.

15. ve 16. yüzyıllarda okyanus aşırı seferlerin artmasıyla denizciler, yön bulmada manyetik pusulaya bağımlı hale geldi. Pusula iğnesinin her zaman kuzey-güney eksenini göstermesi, haritaların da bu eksene göre sabitlenmesini zorunlu kıldı.

Flaman kartograf Gerardus Mercator'un deniz navigasyonu için geliştirdiği harita projeksiyonu, modern kartografinin dönüm noktası oldu. Düz çizgilere sahip pusula rotalarını temsil etmek için kuzeyi haritanın üst kısmında sabitleyen Mercator sistemi, küresel ticaretin ve denizciliğin ana standardına dönüştü.