Dardanel’de işçi kadınlar kazandı: 12 saati duyunca hepimiz bıçağı bıraktık

 

24 Ağustos Pazartesi günü, Dardanel Çanakkale Fabrikasında çalışan kadın işçiler, art arda gelen mesai uzatma dayatmalarına karşı iş bırakarak haklarını aradı. Son dört aydır sipariş yoğunluğu gerekçesiyle 8 saatten 10 saate çıkarılan mesai süreleri, bugün işbaşı yapılırken fabrika yönetimi tarafından 12 saate çıkarıldı. Dayatmanın ardından et hazırlama, sardalya ve suşi bölümlerinde çalışan işçiler saat 16.00’da iş bırakarak fabrikadan çıktı. Fabrika önünde bir süre bekleyen ve 1.5 saatten fazla içeri girmeyen işçilerin kararlı tutumu sonuç verdi. Fabrika yönetimi geri adım atmak zorunda kalarak 12 saatlik mesai uygulamasının yapılmayacağını duyurdu.

Yaklaşık 6 yıldır Çanakkale Dardanel’de pişmiş ton balıklarının temizlenmesi ve tabaklanması bölümünde çalışan Fehime* bu kazanımın küçük görünse bile işçiler için büyük anlam taşıdığını ifade ediyor. Fehime’ye öncelikle çalışma koşullarını soruyoruz: Çalışma koşullarımız günden güne kötüleşti. Klimasız çalışıyoruz, vantilatörler var ama öndeki arkadaşlar az biraz vantilatörde etkilenirken arkadakilere hiçbir faydası olmuyor. Fehime ayrıca ücretlerin de zamanında ödenmediğini vurguluyor.

Fabrikada performans dayatması: İsimler ekrana yansıtılıyor

“Ayın 6 veya 8’inde ödenmesi gerekirken 22 veya 23’üne uzatılıyor” diyen Fehime, fabrikadaki en büyük sorunun performans sorunu olduğunu ifade ediyor: İçeride performans sistemi var; birinci, ikinci olanlar belirleniyor. Kilolar ne kadar yüksek olursa, belli bir sınırı (örneğin 15 kiloyu) geçtikten sonra prim alıyorsunuz. Ne kadar çok yaparsanız o kadar çok para alıyorsunuz. İlk ona girenler ayrıca 2 bin liralık market kartı kazanıyorlar ve Migros’ta alışveriş yapabiliyorlar. Tabii bunu her bölüm ve herkes almıyor; sadece bizim çalıştığımız balık temizleme ve ayıklama bölümü gibi yerlerde var. Fabrikada 50 tane ekran koymuşlar, bu sıralamalar ve isimler o ekranlarda yayımlanıyor.”

Performans sisteminin molaları etkilediğini söyleyen Fehime, “Yarım saat yemek molamız var. Normalde 8 saatlik düzende 15 dakika mola olur ama 10 saat çalıştığımız için bize 55 dakika mola hakkı verdiler. Ancak işçiler performans nedeniyle çalışmaya devam ediyor.” ifadelerini kullandı.

‘Çok sayıda işçi işten çıkarıldı’

Günden güne çalışma koşulların ağırlaştığını ifade eden Fehime, “Eskiden rapor aldığımızda rapor günlerimizin parası ödenirdi, şimdi ödenmiyor. Mesela geçen sene aralıktan sonra iş olmadı, balık gelmedi. O boş geçen dönemi bizim yıllık izinlerimizden düşerek kullandılar. Hatta şu an 2027’nin izinlerini bile kullanıyoruz diyebilirim” söylüyor.

Fehime çalışma koşullarının ağırlaşması ve 4 aydır çalışma saatlerinin 8 saatten 10 saate çıkarılmasının birçok bölümü etkilediğini ve işten çıkarmaların bu koşulları etkilediğini ifade ediyor: Sadece bizim balık bölümü için değil, dolum ve ambalaj gibi birbirine entegre bölümleri de etkiliyor. Balık gelince ambalaj da yapmak zorunda kalıyorlar. Biz ne zaman çalışırsak onlar da o hafta başlıyor, ancak ambalaj kısmında kadro daha az olduğu için onlar daha çok zorlanıyorlar. Biz vardiya olarak eskiden 3’tük, 4 ay önce 2’ye düştük.

Her vardiyada yaklaşık 150 kişinin çalıştığını ifade eden Fehime, her bölümden işten çıkarmalar olduğu ve bazı vardiyaların ayıklama ve tabaklama bölümü gibi ortadan kalktığını ifade ediyor.

‘Korkuya galip geldik, kazandık’

Bu çalışma koşullarına karşı sendikalaşma girişimlerinin olduğunu ancak yıllardır örgütlenmenin önünde ciddi engeller olduğunu ifade eden Fehime, işten çıkarmalar ve baskılara rağmen 12 saat çalışmaya karşı iş durdurduklarını ifade etti: Çok yorulduk. İçeride sürekli bir yarış halindeyiz; sadece ‘balık, balık, balık...’ Su içmeye, tuvalete bile gitmeye vaktimiz kalmıyordu. Vücut artık kaldırmaz hale geldi. E, bir de çalışma saatlerinin 12 saate çıkarıldığını duyduğumuz an herkes bıçağı bıraktı.

Bir sonraki vardiyayla bir saatlik kesişme anları olduğu söyleyen Fehime, “Onların çıkacağı sırada ‘Biz tuvalete gidiyoruz’ diyerek iş bıraktık. İki vardiya dışarı çıktık” dedi.

Fehime, ilk başta herkesin tedirgin olduğunu yalnız mücadeleye devam etmek istediğini şöyle ifade etti: Çok büyük bir başarıydı ama insan ilk başta korkuyor. ‘Acaba bizi işten atarlar mı?’ Kulaktan kulağa o korku dolaşıyordu. Ancak ‘Birimiz girerse arkasından herkes girer, sakın gitmeyin, hep birlikte direneceğiz’ dedik. Hakikaten de öyle yaptık. Bu kararlılık karşısında müdür geldi ve eski mesaiyi kabul ettiklerini ifade etti.

Fehime işçilerin şimdi eskisi gibi 8 saat çalışma düzenine dönmek istediklerini ve bunun için mücadele edeceklerini ifade etti.

*İşçinin ismi kendi isteği ve güvenlik gerekçesi ile değiştirilmiştir.

Kamu kaynakları da Dardanel’e akacak

Dardanel Önentaş Gıda Sanayi AŞ, 2026 yılının ilk yarısına ilişkin finansal sonuçlarında 1,8 milyar lirayı aşan brüt kâr ve 431.4 milyon liralık FAVÖK (faiz, amortisman ve vergi öncesi kâr) açıkladı. Dönem içinde finansman ve yatırım faaliyetlerinin etkisiyle 1.18 milyar liralık net dönem zararı açıklanmasına rağmen, şirket, esas faaliyetlerinden 117.7 milyon liralık kâr ve yaklaşık 7 milyar liralık hasılat, elde etti.

Şirket, üretim kapasitesini katlayacak ve enerji maliyetlerini sıfırlayacak yatırım projelerini peş peşe devreye alıyor. Edirne-Enez’de günlük 100 ton kapasiteyle çalışacak ve yıllık 6 milyar liralık ihracat satış geliri hedeflenen ton balığı konservesi tesisi için 1.4 milyar liralık bir yatırım harcaması planlanırken; Çanakkale Ezine Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgesi’nde 1500 işçinin çalışacağı ve yıllık 12 milyar lira satış hacmi yaratacak tesis için 1.95 milyar liralık sabit yatırım süreci başlatıldı. Dardanel, Çorum İskilip’te 4.35 milyon dolar maliyetle kurulan ve fabrikanın tüm elektrik ihtiyacını karşılayacak olan güneş enerjisi santrali (GES) projesini temmuz ayında devreye almaya hazırlanıyor. Fabrikanın taşınmasının ardından Çanakkale merkezdeki mevcut arazi, konut ve ticaret alanı olarak geliştirilecek.

Tüm bu yatırımlar için kamu kaynakları da Dardanel’e akacak. Şirket finansal raporlarında, Çanakkale’de yapılacak fabrika için alınan teşvikin parasal büyüklüğünün yaklaşık 487 milyon 545 bin TL olduğunu duyururken Edirne’de yapılması planlanan fabrika için teşvik başvurusunun sürdüğü duyuruldu. Şirket GES projesi için ne kadar teşvik aldığını kamuoyu ile paylaşmadı. Bu tabloya rağmen Dardanel’de işçilere baskı ve işten çıkarmalar devam ediyor.