Peribacaları ve tarım arazileri korundu: Kapadokya alan planı mahkeme tarafından iptal edildi

Nevşehir — Nevşehir İdare Mahkemesi, Kapadokya Bölgesi'nin geleceğini yakından ilgilendiren önemli bir karara imza attı. Mimarlar Odası ve Şehir Plancıları Odası tarafından açılan dava sonucunda, Kapadokya Alan Komisyonunun onayladığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığınca yürürlüğe konulan 1/50.000 ölçekli Kapadokya Alan Planı iptal edildi. Mahkeme, planın şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına aykırı olduğuna hükmederek bölgedeki yapılaşma ve koruma dengesini sarsacak uygulamaların önüne geçti.

Hukuka aykırılık iddiaları yargıya taşındı

Davacı odalar dava dilekçesinde, daha önce iptal edilen 1/25.000 ölçekli planın hukuka aykırılıklarının bu yeni planda da sürdürüldüğünü savundu. Planın açıklama raporunun yetersiz olduğunu belirten odalar, hazırlık aşamasında hangi uzmanların yer aldığının belirsizliğini koruduğunu dile getirdi. Alanın sürdürülebilir turizm ve doğal değerlerin korunması çerçevesinde teknik ve bilimsel ölçütlerle analiz edilmesi gerektiğini ifade eden uzmanlar, planın bu gereklilikleri karşılamaktan uzak kaldığını aktardı.

Bilirkişi raporu çelişkileri gün yüzüne çıkardı

Uyuşmazlığın çözümü amacıyla mahkeme tarafından atanan bilirkişi heyeti, alanda yaptığı inceleme sonrasında kapsamlı bir rapor hazırladı. Raporda, plan paftası ile plan açıklama raporu arasında ciddi tutarsızlıkların yer aldığı vurgulandı. Bölgedeki yerleşimlerin nüfusunun azalacağı öngörülmesine rağmen, hemen hemen tüm yerleşim yerlerinde yeni gelişme konut alanlarının önerilmesi büyük bir çelişki olarak değerlendirildi. Ayrıca bu konut alanlarının yerleşim açısından uygun olmayan, tarımsal nitelikli arazilerde planlanması koruma ilkelerine darbe vurdu.

Bilirkişi raporunda, bölgede öngörülen nüfus artışının hangi ekonomik faaliyetlere veya sektörel gelişmelere dayanacağının analiz edilmediği belirlendi. Bu durumun planı belirsizliklerle dolu hale getirdiğini ifade eden bilirkişiler, sit kararlarına ilişkin gerekli incelemeler tamamlanmadan doğrudan planlama aşamasına geçilmesini de hatalı buldu. Çalıştay süreçlerine yerel aktörlerin ve uzman odaların sağlıklı biçimde dahil edilmemesi de katılımcılık ilkesinin ihlal edildiğini gösterdi.

Doğal alanlar ve tarım arazileri korunamadı

Mahkeme kararının detaylarında, özellikle Ürgüp, Uçhisar ve Avanos gibi kritik yerleşim birimlerinde ekolojik ve doğal değerlerin korunması hedefinin arka plana itildiği yer aldı. Eşsiz peyzaj bütünlüğü ve doğal yapısıyla bilinen peribacaları gibi koruma altındaki alanların, yerleşim baskısıyla karşı karşıya bırakıldığı ve gereğinden fazla tarım arazisinin imara açılmak istendiği belirtildi. Plana eklenen bazı maddelerin, turizm alanlarındaki aşırı kapasite sorununu çözmek yerine belirsiz yapılaşmalara yol açacağı uyarısı yapıldı.

Kapadokya'nın uluslararası alandaki önemine dikkat çeken karar metninde, planın Avrupa Peyzaj Sözleşmesi gibi uluslararası anlaşmalarla korunan evrensel ölçütleri içermediği kaydedildi. Katılımcı bir yönetim anlayışıyla hazırlanması gereken planın, bölgenin peyzaj kalitesini ve biyolojik çeşitliliğini gelecek nesillere aktarma konusunda yetersiz kaldığı tespiti yapıldı.

Mahkeme planı oy birliğiyle iptal etti

Nevşehir İdare Mahkemesi, dava dosyasındaki tüm bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunu bir arada değerlendirerek nihai kararını verdi. Planlama sürecinde imar mevzuatına, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına aykırı birçok unsurun bulunduğunu saptayan mahkeme üyeleri, dava konusu 1/50.000 ölçekli Kapadokya Alan Planı'nın iptaline oy birliğiyle karar verdi. Bu kararla birlikte, Kapadokya'nın doğal, kültürel ve tarihi dokusunu tehlikeye atacak kontrolsüz imar faaliyetlerinin önüne set çekilmiş oldu.