Çin-Brezilya yakınlaşması ve BRICS'in geleceği

Çin, Brezilya’nın en büyük ticaret ortağı olurken, Brezilya da Çin açısından Latin Amerika’nın en önemli ekonomik ortaklarından biri haline geldi. İki ülke arasındaki ilişki bugün tarım ve maden ticaretinin ötesine geçerek altyapı, enerji, teknoloji, yapay zeka, uzay ve finans alanlarına yayılıyor.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in 20 Kasım 2024’te Brezilya’ya gerçekleştirdiği devlet ziyareti sırasında Çin ve Brezilya arasında 37 anlaşma ve mutabakat imzalandı. Anlaşmalar tarım, ticaret, teknoloji, altyapı, enerji, yapay zeka, uydu teknolojileri, sağlık ve sürdürülebilir kalkınma gibi çok sayıda alanı kapsadı.

Çin ve Brezilya, geleneksel emtia ticaretinin üzerine teknoloji ve yüksek katma değerli sektörleri eklemeye çalışıyor. Özellikle yapay zeka, uydu teknolojileri, kritik mineraller, tarım teknolojileri ve gübre ticareti, iki ülkenin önümüzdeki dönemde yoğunlaşacağı alanlar arasında bulunuyor. Dünya basınında yer alan haberlerde de, Lula ile Şi’nin 27 Temmuz 2026’daki görüşmesinde de yapay zeka, uydu teknolojileri, kritik minerallerin işlenmesi ve gübre ticareti özellikle vurgulandı.

2025’te Brezilya’nın Çin’e ihracatı yaklaşık 100 milyar dolara ulaşırken, Çin Brezilya’nın toplam ihracatının yaklaşık yüzde 30’unu oluşturdu. Aynı yıl ABD’ye yapılan ihracat 37.7 milyar dolar seviyesinde kaldı. Böylece Çin ile Brezilya arasındaki ekonomik bağın ABD ile olan bağın çok üzerinde olduğu bir tablo ortaya çıktı.

Fakat bu ticaretin yapısı önemli bir eşitsizliği de beraberinde getiriyor. Brezilya, Çin’e ağırlıklı olarak soya, demir cevheri, petrol ve et gibi ham maddeler gönderirken, Çin’den sanayi ürünleri, makine, elektronik, otomobil ve teknoloji ürünleri alıyor. Brezilya’nın Çin’e yaptığı ihracatın yüzde 95’inden fazlasının birincil ürünlerden oluştuğuna ilişkin değerlendirmeler bulunuyor.

Brezilya, dünyanın en büyük tarım üreticilerinden biri ve Çin’in gıda güvenliği açısından stratejik öneme sahip. 2025’te Brezilya’nın Çin’e tarım ürünleri ihracatı 55.22 milyar dolara ulaştı, bunun 34.5 milyar dolarını soya oluşturdu. Çin’in 2025’te ithal ettiği toplam soyanın 111.83 milyon tona çıkması da Brezilya’nın konumunu daha da güçlendirdi.

Şi’nin ziyaretinden BRICS’e uzanan hat

İki ülkenin yakınlaşmasının asıl stratejik boyutu BRICS içerisinde ortaya çıkıyor. Brezilya ve Çin, BRICS’in kuruluşundan bu yana grubun iki temel aktörü. Brezilya 2025 yılında BRICS dönem başkanlığını yürüttü, 2026’nın başında dönem başkanlığı Hindistan’a geçti. Hindistan’ın 2026 başkanlığındaki temel başlıkları “dayanıklılık, yenilik, iş birliği ve sürdürülebilirlik” olarak belirlendi. BRICS’in genişlemesiyle birlikte örgüt 11 üyeli bir yapıya ulaştı.

Pekin ile Brezilya, BRICS’i ABD karşıtı bir askeri veya siyasi blok haline getirmekten ziyade Küresel Güney ülkelerinin ekonomik ve diplomatik ağırlığını artıracak bir platform olarak öne çıkarıyor. Şi, 2025’te BRICS’i Küresel Güney’de uzlaşma oluşturmanın önemli platformlarından biri olarak tanımlamış ve Brezilya ile birlikte “birlik ve kendine yeterlilik” konusunda örnek oluşturma çağrısı yapmıştı.

Bu yaklaşım 2026’da da sürüyor. Şi ile Lula’nın 27 Temmuz’daki görüşmesinde iki lider, Çin-Brezilya arasındaki stratejik koordinasyonun hem ikili hem çok taraflı düzeyde güçlendirilmesi konusunda mutabık kaldı. Şi ayrıca Brezilya’nın dış müdahaleyi reddetme tutumuna Çin’in destek verdiğini ifade etti.

Çin-MERCOSUR hattı genişliyor

Lula ve Şi, Çin ile MERCOSUR arasında ticaret anlaşması görüşmelerinin hızlandırılmasını da destekledi. MERCOSUR’un Brezilya, Arjantin, Paraguay ve Uruguay’dan oluşması nedeniyle böyle bir anlaşma Çin’in yalnızca Brezilya pazarına değil, Güney Amerika’nın önemli bir bölümüne erişimini genişletebilir. Lula yönetimi de ABD’nin Brezilya ürünlerine uyguladığı yeni tarifelerin ardından ticaret ortaklarını çeşitlendirme arayışını hızlandırıyor.

Bu gelişme özellikle ABD’nin Brezilya’ya yönelik gümrük politikası nedeniyle önem kazandı. Washington 2026’da Brezilya ürünlerine yönelik yeni tarifeler uygularken Lula yönetimi ABD’nin politikasını eleştirdi ve karşı önlemler için Brezilya’nın “Karşılıklılık Yasası”nı devreye soktu. 13 Ağustos’ta Brezilya hükümeti ABD’ye karşı önlem sürecini resmen başlattı.

BRICS’in gündeminde finans var

Ağustos 2026’da Hindistan Merkez Bankası Başkanı Sanjay Malhotra, BRICS ülkelerinin hızlı ödeme sistemlerinin birbirine bağlanması ve merkez bankası dijital paralarının (CBDC) sınır ötesi kullanımının tartışıldığını açıkladı. Henüz karar aşamasına gelinmiş değil, ancak konunun BRICS’in bu yılki gündeminde bulunması dikkat çekiyor.

Öte yandan BRICS’in önünde önemli bir sınır bulunuyor. Üyelerin ekonomik çıkarları ve ABD ile ilişkileri birbirinden oldukça farklı. Çin ile Brezilya arasındaki stratejik yakınlaşma bu farklılıkları ortadan kaldırmıyor. Brezilya, Çin’le ilişkilerini geliştirirken aynı zamanda ABD ve Avrupa ile bağlarını da korumaya çalışıyor.

Önümüzdeki dönemde asıl kritik eşik ise Hindistan’ın ev sahipliğinde 12-13 Eylül 2026’da Yeni Delhi’de yapılması beklenen BRICS zirvesi olacak. Zirvede ödeme sistemlerinin entegrasyonu, yerel para kullanımının artırılması ve genişleyen BRICS’in ortak ekonomik politikalar geliştirme kapasitesi öne çıkacak. Çin-Brezilya hattının burada nasıl bir tutum alacağı, BRICS’in genişlemesini yalnızca siyasi bir forum olmaktan çıkarıp daha somut bir ekonomik iş birliği mekanizmasına dönüştürüp dönüştüremeyeceğinin önemli göstergelerinden biri olacak.

Brezilya seçimleri ve BRICS

Brezilya’da ekim ayında yapılacak seçimler, BRICS’in dolar karşısında alternatif bir ödeme ve ticaret sistemi oluşturma çabaları açısından önem taşıyor. Lula yönetimi, BRICS ülkeleri arasında ulusal para birimlerinin kullanımını ve sınır ötesi ödeme sistemlerinin geliştirilmesini desteklerken, 2026 zirvesinde ülkelerin hızlı ödeme sistemleri ve merkez bankası dijital paralarının birbirine bağlanması da gündeme geldi. Seçimin diğer favorisi, 27 yıl hapse mahkum edilen aşırı sağcı Eski Devlet Başkanı Jair Bolsanaro’nun oğlu Flavio Bolsonaro ise Brezilya’nın dijital ödeme sistemi Pix’in Batılı olmayan ödeme ağlarıyla entegrasyonuna karşı çıkıyor, bu tutum, BRICS’in dolar bağımlılığını azaltma girişimlerine Brezilya’nın vereceği desteğin zayıflayabileceğine işaret ediyor.