ABD arabuluculuğunda Suriye'deki nükleer malzemenin çıkarılması için anlaşma

ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin girişimleriyle Suriye ve İsrail arasında, Suriye’de gizli bir tesiste bulunan nükleer malzemenin güvence altına alınması ve ülkeden çıkarılması konusunda anlaşmaya varıldığı bildirildi.

Axios’un ABD’li ve İsrailli yetkililere dayandırdığı haberine göre, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), Suriye’deki “Saha 99” olarak adlandırılan tesiste bulunan nükleer malzemeyi çıkaracak. Ancak operasyon henüz tamamlanmış değil ve malzeme hâlâ tesiste bulunuyor.

ABD yönetimi ve UAEA’nın, söz konusu malzemenin İsrail, Suriye ve Türkiye’yi de içine alabilecek yeni bir bölgesel gerilime yol açmasını önlemek amacıyla yoğun diplomatik görüşmeler yürüttüğü belirtildi.

Saha 99’da ne bulunuyor?

İsrail’in yaklaşık iki yıldır izlediği “Saha 99” adlı tesisin, eski Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad dönemindeki gizli nükleer programla bağlantılı olduğu ileri sürülüyor.

İsrailli yetkililere göre Esad yönetimi, 2007 yılında İsrail tarafından bombalanan El-Kibar nükleer reaktörü projesinden kalan nükleer malzemeleri bu tesiste depoladı.

ABD’li bir yetkili ise tesiste uranyum cevherinden elde edilen ve nükleer yakıt çevriminde daha ileri işlemlerden geçirilebilen “sarı pasta” bulunduğunu söyledi.

Söz konusu malzemenin doğrudan nükleer silah üretiminde kullanılamayacağı, ancak radyoaktif maddelerin geniş bir alana yayılmasına yol açabilecek “kirli bomba” yapımında kullanılabileceği belirtildi.

İsrail yeniden saldırı tehdidinde bulundu

Axios’a göre İsrail ve ABD, bir yıldan uzun süredir Saha 99’daki malzemenin nasıl güvence altına alınacağı konusunda görüşüyordu.

İsrailli yetkililer, malzemenin tesiste kalmasına izin vermeyeceklerini Washington’a iletti. Malzemenin çıkarılmaması veya Suriye yönetiminin malzemeye ulaşmaya çalıştığına dair işaretler ortaya çıkması halinde İsrail’in tesisi yeniden vurabileceği tehdidinde bulundu.

İsrail’in, Esad yönetiminin devrilmesinin ardından tesise erişimi engellemek amacıyla bazı tünel ve girişleri bombaladığı da aktarıldı.

ABD yönetimi ise yeni bir İsrail saldırısının bölgesel gerilimi büyütmesinden kaçınarak diplomatik çözüm için devreye girdi.

Türkiye endişesi

Süreç devam ederken İsrail istihbaratının tesiste şüpheli hareketlilik tespit ettiği ve yeni Suriye yönetiminin daha önce varılan mutabakatı ihlal ederek nükleer malzemeye erişmeye çalıştığından şüphelendiği bildirildi.

İsrail tarafının endişelerinden birinin de Türkiye’nin Suriye yönetimine malzemeye erişim konusunda yardımcı olma ihtimali olduğu öne sürüldü.

Bunun üzerine Trump yönetiminin İsrail’den askeri müdahalede bulunmamasını istediği ve UAEA’yı sürece dahil ettiği belirtildi.

UAEA ile Suriye arasında anlaşma

Yoğun diplomatik görüşmelerin ardından yaklaşık üç hafta önce UAEA ile Suriye yönetimi arasında, tesiste bulunan nükleer malzemenin tamamen çıkarılmasını öngören resmi bir anlaşma imzalandığı bildirildi.

Axios’a göre ABD yönetimi, Esad yönetiminin devrilmesinin ardından Şam’la kurduğu ilişkileri olası bir nükleer krizinin önlenmesi için kullandı.

UAEA’nın daha önce Suriye’deki Deyrizor/El-Kibar sahası ve bağlantılı tesislerde incelemeler yürüttüğü biliniyor. Ajans, 2007’de İsrail tarafından imha edilen Deyrizor’daki yapının büyük olasılıkla UAEA’ya bildirilmesi gereken bir nükleer reaktör olduğu değerlendirmesini yapmıştı.

(Dış Haberler)