Bir ihtimali daha olanların sahnesi

Gümüşlük’te bir yer var: Gümüşlük Sahne. Renkli tahta sandalyeleri, masaları, ayakta duranları, biraz derme çatma haliyle Bodrum’un giderek parlatılan, pahalılaştırılan yüzünün içinde başka bir zamandan kalmış gibi.

Sahnede bir cümle yazıyor:

“Bir ihtimali daha olanların sahnesi.”

Geçen akşam Bandista konseri vardı.

Bandista yalnızca şarkı söyleyen bir grup değil elbette. Memleketin ve dünyanın politik hafızasını da taşıyor sahneye. Cumartesi Anneleri’nden barikatlara, Ermeni meselesinden Kürt meselesine, dünyanın başka coğrafyalarındaki direnişlere uzanan bir repertuvar. Bazen bir slogan, bazen bir ağıt, bazen insanı yerinden kaldıran bir ritim. Arada Ulus Baker’e de selam çakıyor.

Bir süre sonra sahne kadar seyirciyi de izlemeye başladım.

Çünkü bazı konserlerde seyirci de repertuvarın bir parçasıdır.

Babalar, oğullar ve devredilemeyen gençlikler

Yanımızdaki masada bizden biraz daha büyük bir adam oturuyordu. 78 kuşağına yakın olduğunu düşündüm. Bütün şarkıları ezbere biliyordu. Bir süre sonra oğlunun adının Ulaş olduğunu öğrendik.

Bazen tek bir isim, uzun bir politik biyografi anlatır.

Oğlu babasının coşkusuna pek ortak görünmüyordu. Arada telefonunu kaldırıyor, konseri çekiyordu. Sanki Bandista’yı kaydetmekten çok babasına “Bak, ben de buradayım” demenin bir yoluydu bu.

Baba ise oğluna sosyalizmi anlatıyordu. Israrla. Biraz didaktik biçimde.

Onları izlerken insanın aklına şu geliyor: Bir kuşak ötekine neyi aktarabilir?

Bir kitaplığı bırakabilirsiniz. Şarkıları öğretebilirsiniz. Çocuğunuzun adını Ulaş koyabilirsiniz. Ona Deniz’i, Mahir’i, 12 Eylül’ü, grevleri, meydanları anlatabilirsiniz.

Ama kendi gençliğinizi miras bırakamazsınız.

Çünkü politik hafıza nüfus cüzdanıyla devredilmiyor.

Masada bir de eşi vardı. Bembeyaz elbisesiyle mekânın salaşlığına biraz yabancı görünüyordu. Gecenin büyük bölümünde sessizdi. Sonra konserin sonlarına doğru kalkıp dans etmeye başladı. Adalet üzerine birkaç cümle söyledi.

İnsanları ilk görüntülerinden ibaret sanmamak gerektiğini hatırlatan küçük bir andı.

Gezi’den beyaz yakaya

Önümüzde uzun bir masa vardı.

Onlara bakınca kuşağı tahmin etmek daha kolaydı: Gezi.

2013’te sokakta olduklarını düşündüğüm, bugün muhtemelen iyi eğitimli, iyi şirketlerde çalışan, mesleklerinde belirli yerlere gelmiş insanlar.

Şarkıları biliyorlardı.

Bazı sözler başladığında yüzlerinde tanıdık bir ifade beliriyordu. İnsan bazen bir şarkıyı dinlemez; o şarkının içinde bir zamanlar olduğu kişiyi hatırlar.

Yanlarındaki eşlerin bir kısmıysa sanki başka bir hikâyeden gelmişti. Aynı masada oturuyor, aynı içkiyi içiyor, aynı yaz gecesini paylaşıyorlardı ama Bandista’nın çağırdığı hafıza onlara ait değilmiş gibi.

O masaya bakarken Gezi kuşağının on üç yılda aldığı yolu düşündüm.

Sokaktan ofise, meydandan toplantı odasına, forumlardan performans değerlendirmelerine uzanan tuhaf bir yol.

Bunda küçümsenecek bir şey yok. Hayat devam ediyor. Kira ödeniyor, çocuk büyütülüyor, işe gidiliyor, kariyer yapılıyor.

Fakat insanın bir yerinde, belli ki başka bir hayat ihtimalinin izi kalıyor.

Belki o gece onları ayağa kaldıran yalnızca Bandista değildi.

Bir zamanlar mümkün olduğuna inandıkları hayattı.

Ulus Baker halayı

Sonra gençler geldi gözüme.

On dokuz, yirmi yaşlarında çocuklar. Üniversitenin ilk yıllarında olduklarını tahmin ettim.

Onlara bakmak daha tuhaf bir duygu.

Çünkü bizim “hafıza” dediğimiz şeylerin önemli bir bölümü onlar için tarih.

Bandista “Kırmızı”yı çalmaya başladı. Ulus Baker’e selam veren o şarkıyı.

Gençler birden ayağa kalkıp halaya benzer bir şey çekmeye giriştiler.

İçimden, “Bu Ulus Baker halayı,” dedim.

Halay konusunda oldukça cömert bir tanımlamaydı.

Ritimsizdi. Aritmikti. Yer yer atonik bile sayılabilirdi. Birkaç kişi aynı anda farklı halk oyunlarını icat ediyor gibiydi.

Ama öyle neşeliydiler ki.

Belki gecenin en politik anı da buydu.

Çünkü bizim kuşakların büyük bir ciddiyetle taşıdığı kelimeler —devrim, mücadele, dayanışma, özgürlük— onların bedenlerinde biraz sakar, biraz komik ama capcanlı bir şeye dönüşüyordu.

Sonra “Kadınlar Vardır” başladı.

Kadınları sahneye çağırdılar.

Genç kadınlar, kız çocukları çıktılar. Dans ettiler, söylediler, kahkaha attılar.

Ve ben yine sahnenin üzerindeki yazıya baktım:

Bir ihtimali daha olanların sahnesi.

O gece aynı yerde birkaç Türkiye yan yana duruyordu aslında.

Birinin ihtimali 70’lerde başlamıştı; oğluna Ulaş adını vermişti.

Bir başkasının ihtimali 2013 Haziranı’nda, Gezi Parkı’nın içinde bir yerdeydi. Bugün beyaz yakalı bir profesyoneldi ama bazı şarkılar başladığında on üç yıl ortadan kalkıyordu.

Yanındaki insan belki hiçbir zaman o ihtimale inanmamıştı.

On dokuz yaşındaki çocuklarsa bizim çoktan tarih, yenilgi ya da nostalji başlıkları altında konuşmaya başladığımız kelimelerle ne yapacaklarını henüz bilmiyorlardı.

İyi ki bilmiyorlardı belki.

Çünkü ihtimaller kuşaktan kuşağa aynen geçseydi zaten ihtimal olmazdı.

Biraz bozulmaları gerekiyor.

Biraz unutulmaları.

Bazen babaların didaktik cümlelerinden kaçmaları, bazen hiç beklemediğiniz beyaz bir elbisenin içinde dans etmeleri gerekiyor.

Ve bazen de ritmi tutmayan yirmi yaşındaki çocukların ayaklarında yeniden icat edilmeleri.

Biz ona uzaktan bakıp “Ulus Baker halayı” diyebiliriz.

Onlar başka bir isim verirler.

Hatta belki hiç isim vermezler.

Yeter ki bir ihtimalleri daha olsun.