Kamerun'da Biya tartışması: 2 aydır ülkesine dönmedi

Kamerun Cumhurbaşkanı Paul Biya’nın eşi Chantal Biya ve beraberindeki resmi heyetle 7 Haziran’da ülkesinden ayrılmasının üzerinden iki ay geçmesine rağmen Kamerun’a dönmemesi, ülkede siyasi tartışmaları derinleştirdi. Biya’nın uzun süredir kamuoyu önüne çıkmaması, sağlık durumuna ilişkin iddiaların yanı sıra devlet yönetiminin işleyişi ve iktidarın geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Cumhurbaşkanlığından yapılan açıklamada Biya’nın başkent Yaoundé’den Avrupa’ya hareket ettiği bildirilirken ziyaretin kısa süreli olacağı belirtilmişti. Ancak aradan geçen iki aya rağmen Cumhurbaşkanının dönüş tarihine ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Biya’nın İsviçre’nin Cenevre kentinde bulunduğuna ilişkin haberler Kamerun ve uluslararası basında yer alırken, hükümet Cumhurbaşkanının bulunduğu ülkeyi doğrulamadı. Yetkililer Biya’nın Avrupa’da “özel ziyaret” gerçekleştirdiğini açıklamakla yetindi.

Hükümet: Sağlığı iyi, spekülasyonlar asılsız

Biya’nın uzun süre ülke dışında kalması, 93 yaşındaki Cumhurbaşkanının sağlık durumuna ilişkin tartışmaları da yeniden gündeme getirdi.

Kamerun hükümeti daha önce Biya’nın tedavi gördüğüne ilişkin haberleri yalanlamış ve Cumhurbaşkanının yurt dışındayken de devlet işlerini yürüttüğünü açıklamıştı. Ancak Biya’nın ne zaman ülkeye döneceği ve ne zaman kamuoyu önüne çıkacağı konusunda herhangi bir takvim paylaşılmadı.

İletişim Bakanı ve Hükümet Sözcüsü René Emmanuel Sadi, 3 Ağustos’ta yaptığı açıklamada Biya’nın sağlık durumunun iyi olduğunu söyledi. Sadi, Cumhurbaşkanının sağlık durumuna ilişkin iddiaları “asılsız spekülasyonlar” olarak nitelendirerek Biya’nın anayasal yetkilerini kullanmaya devam ettiğini ve devlet işlerinin kesintisiz sürdüğünü savundu.

Sadi ayrıca Biya’nın “kısa süre içerisinde” Kamerun’a döneceğini belirtti.

Muhalefet: Devlet yönetimi konusunda açıklama yapılmalı

Biya’nın uzun süre ülke dışında kalması muhalefetin de tepkisine neden oldu.

Muhalefetteki Kamerun Demokratik Birliği (UDC), Cumhurbaşkanının uzun süren yurt dışı ziyareti sırasında devlet yönetiminin nasıl işlediğine ilişkin kamuoyuna açıklama yapılmasını istedi.

Kamerun Değişim Cephesi (FCC) Genel Başkanı Jean Michel Nintcheu ise Anayasa Mahkemesi'ne başvurarak cumhurbaşkanlığı makamının boşaldığının ilan edilmesini talep etti.

Ancak Kamerun Anayasası’na göre böyle bir karar alınabilmesi için Cumhurbaşkanının görevini kalıcı olarak yerine getiremeyeceğinin yetkili kurumlarca tespit edilmesi gerekiyor.

İki ay sonra orduda kapsamlı değişiklik

Biya’nın ülke dışında bulunmasına rağmen anayasal yetkilerini kullanmayı sürdürdüğünün en dikkat çekici göstergelerinden biri ise orduda gerçekleştirilen kapsamlı görev değişiklikleri oldu.

Biya’nın imzasıyla 4 Ağustos’ta yayımlanan kararnamelerle çok sayıda general terfi ettirildi veya yeni görevlere atandı.

Cumhurbaşkanlığı Muhafızları Komutanı Raymond Jean Charles Beko’o Abondo tuğgeneralliğe yükseltilirken, Tümgeneral Hippolyte Ebaka Genelkurmay Başkan Yardımcılığı görevine getirildi. Dört müşterek askeri bölgenin komutanı da değiştirildi.

Kara, hava ve deniz kuvvetleri ile jandarma teşkilatında da çok sayıda üst düzey atama ve terfi gerçekleştirildi.

Ordudaki kapsamlı değişiklikler, Biya’nın yaklaşık iki aydır ülke dışında bulunmasına rağmen devlet yönetimindeki yetkilerini fiilen kullanmayı sürdürdüğünü gösterirken, atamalar siyasi çevrelerde iktidarın geleceğine ilişkin tartışmaları da büyüttü.

Cumhurbaşkanı yardımcılığı makamı yeniden oluşturuldu

Kamerun Parlamentosu da 4 Nisan 2026’da yaptığı anayasa değişikliğiyle 1972’de kaldırılan cumhurbaşkanı yardımcılığı makamını yeniden oluşturdu.

Yeni düzenlemeye göre Cumhurbaşkanı tarafından atanacak yardımcısı, Cumhurbaşkanının ölümü, istifası veya görevini kalıcı olarak yerine getiremeyecek durumda olması halinde görev süresinin kalan bölümünü tamamlayacak.

Ancak anayasa değişikliği yürürlüğe girmesine rağmen henüz cumhurbaşkanı yardımcısı atanmadı.

Siyasi kulislerde Cumhurbaşkanı Biya’nın oğlu Franck Biya ile Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Ferdinand Ngoh Ngoh’un adı olası adaylar arasında öne çıkıyor.

Muhalefet, düzenlemenin Biya’ya kendi halefini belirleme imkanı verdiğini savunarak anayasa değişikliğini eleştirirken, iktidar kanadı düzenlemenin devlet yönetiminde sürekliliği sağlamayı amaçladığını ileri sürüyor.

Seçim sonrası kriz devam ediyor

Biya’nın ülke dışında olduğu dönemde Kamerun’da siyasi kriz de sürüyor.

12 Ekim 2025’te yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Anayasa Mahkemesi'nin açıkladığı kesin sonuçlara göre Biya yüzde 53,66 oyla yeniden seçildi. Eski İstihdam ve Mesleki Eğitim Bakanı Issa Tchiroma Bakary ise yüzde 35,19 oy aldı.

Bakary, seçimlerin ardından sonuçları tanımadığını ve seçimi kendisinin kazandığını savundu. Muhalefet partileri de seçim sürecinin şeffaf yürütülmediğini ve usulsüzlükler bulunduğunu ileri sürdü.

Hükümet ise seçimlerin yasal çerçevede yapıldığını ve Anayasa Mahkemesi'nin açıkladığı sonuçların kesin olduğunu belirterek itirazları reddetti.

Seçimlerin ardından Douala, Garoua ve Yaoundé başta olmak üzere çeşitli kentlerde protestolar düzenlendi. Gösteriler sırasında güvenlik güçleriyle protestocular arasında çatışmalar yaşandı.

Kamerun hükümetinin resmi verilerine göre protestolarda 16 kişi yaşamını yitirdi, 800’den fazla kişi gözaltına alındı. Birleşmiş Milletler kaynakları ise en az 48 sivilin öldüğünü bildirirken, muhalefet ve bazı insan hakları kuruluşları ölü sayısının 55’e ulaştığını savundu.

Hakkında soruşturmalar başlatılmasının ardından ülkeden ayrılan Bakary, Gambiya’ya giderek insani gerekçelerle geçici sığınma hakkı aldığını açıkladı. Gambiya hükümeti Bakary’nin ülkeye kabul edildiğini doğrularken, ülkesinin Kamerun’a karşı siyasi veya yıkıcı faaliyetler için kullanılmasına izin verilmeyeceğini bildirdi.

44 yıla yaklaşan iktidar

Paul Biya, Kamerun’un ilk Cumhurbaşkanı Ahmadou Ahidjo’nun istifasının ardından 6 Kasım 1982’de anayasal süreç kapsamında cumhurbaşkanlığı görevini devraldı.

Daha önce 1975-1982 yılları arasında başbakanlık yapan Biya, 1984, 1988, 1992, 1997, 2004, 2011, 2018 ve 2025 seçimlerini kazanarak iktidarını sürdürdü.

2008’de yapılan anayasa değişikliğiyle cumhurbaşkanlığı için dönem sınırlamasının kaldırılması, Biya’nın yeniden aday olmasının önünü açtı.

Ekim 2025’teki seçimleri de kazanarak görev süresini uzatan 93 yaşındaki Biya, bugün dünyanın görevdeki en yaşlı devlet başkanı konumunda. Yaklaşık 44 yıldır iktidarda bulunan Biya, Afrika’nın en uzun süre görev yapan liderleri arasında yer alıyor.

Cumhurbaşkanının iki aydır ülkeye dönmemesi ise yalnızca sağlık durumuna ilişkin soru işaretlerini değil, Kamerun’da iktidarın geleceği ve olası haleflik tartışmalarını da yeniden ülke gündeminin merkezine taşıyor.

(Dış Haberler)