İktidar öğrencileri meslek liselerine yönlendiriyor

Milli Eğitim Bakanlığının (MEB) 2020-2026 Liselere Geçiş Sistemi (LGS) yerleştirme sonuçları ile Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) eğitim durumuna göre iş gücü istatistikleri, eğitim tercihleri ile çalışma yaşamı arasındaki dikkat çekici tabloyu ortaya koydu.

TÜİK verilerine göre; çalışma çağındaki nüfus içinde istihdam dışında kalanların oranı mesleki ve teknik lise mezunlarında yüzde 40,5, genel lise mezunlarında ise yüzde 51,7 oldu. LGS de ise yüksek puan alan öğrencilerin tercihleri değişmedi. Fen liseleri ilk sıradaki yerini korurken meslek liseleri daha çok yerel yerleştirmeyle yani adrese dayalı sistemle öğrenci aldı. İmam hatip ortaokulu mezunlarının önemli bir bölümü ise lisede de imam hatip yerine farklı okul türlerini tercih etti.

Yani verilere göre; her ne kadar meslek lisesi öğrencilerinin istihdama katılma oranı daha yüksek olsa da, yüksek puan alan öğrenciler fen liseleri ya da Anadolu liselerini seçiyor.

Yüksek puanlı öğrencilerin tercihi değişmedi

MEB'in 2020-2026 LGS ilk yerleştirme raporları incelendiğinde merkezi sınavda en yüksek puan alan öğrencilerin tercih sıralamasında belirgin bir değişim yaşanmadığı görülüyor. İlk yüzde 5'lik başarı diliminde yer alan öğrencilerin yarısından fazlası her yıl fen liselerine yerleşirken, ikinci sırada Anadolu liseleri yer aldı. Mesleki ve teknik Anadolu liselerinin bu gruptaki payı ise yıllar boyunca yüzde 1 civarında kaldı. 2026 yılında ilk yüzde 5'lik dilimde yer alan öğrencilerin yüzde 52,16'sı fen lisesine, yüzde 40,55'i Anadolu lisesine, yüzde 5,98'i Anadolu imam hatip lisesine, yalnızca yüzde 1,27'si ise mesleki ve teknik Anadolu lisesine yerleşti. Benzer tablo 2023, 2024 ve 2025 raporlarında da korundu.

İmam hatip ortaokulu mezunlarının tamamı imam hatip lisesine gitmiyor

Raporlarda dikkat çeken bir diğer eğilim ise imam hatip ortaokulu mezunlarının lise tercihleri oldu. 2026 verilerine göre ilk yüzde 5'lik başarı diliminde Anadolu imam hatip liselerine yerleşen öğrencilerin yüzde 74,61'i imam hatip ortaokulu mezunu olurken, imam hatip ortaokulundan mezun olan ve yüksek puan alan öğrencilerin tamamı lisede imam hatip tercih etmedi. Aynı başarı diliminde fen liselerine yerleşen öğrenciler arasında da imam hatip ortaokulu mezunları yer aldı. 2023-2025 dönemine ilişkin raporlar da benzer geçiş eğilimlerinin sürdüğünü gösteriyor.

Meslek lisesine giden öğrenciler evine yakın okul seçti

Merkezi sınavda tercih oranı düşük kalan mesleki ve teknik Anadolu liseleri, yerel yerleştirmede ise giderek daha fazla öğrenci aldı. Adrese dayalı yerleştirme sonuçlarına göre 2023 yılında öğrencilerin yüzde 39,40'ı mesleki ve teknik Anadolu liselerine yerleşirken bu oran 2024'te yüzde 42,24'e, 2025'te yüzde 43,91'e ve 2026'da yüzde 44,50'ye yükseldi. Aynı dönemde Anadolu liselerine yerleşenlerin oranı yüzde 50,52'den yüzde 45,66'ya geriledi. Anadolu imam hatip liselerinin yerel yerleştirmedeki payı ise yaklaşık yüzde 9-10 bandında seyretti.

Merkezi yerleştirmede doluluk oranı yüzde 95 bandında

Merkezi sınavla öğrenci alan okullarda doluluk oranı 2020'de yüzde 99,32 olarak gerçekleşirken sonraki yıllarda yüzde 95-98 bandında seyretti. 2026 yılında merkezi yerleştirmede 198 bin 905 kontenjanın 190 bin 473'ü dolarken doluluk oranı yüzde 95,76 oldu. Adrese dayalı sistemde ise doluluk oranı 2026'da yüzde 72,86'ya yükseldi.

Lise mezunları istihdam dışında

TÜİK, eğitim durumuna göre iş gücü istatistiklerinde mezunları "lise" ve "mesleki veya teknik lise" olarak ayrı sınıflandırıyor. "Lise" kategorisi Anadolu liseleri ile genel liseleri kapsarken, "mesleki veya teknik lise" kategorisinde meslek liseleri, teknik liseler ve imam hatip liseleri birlikte değerlendiriliyor. TÜİK verileri, mesleki ve teknik lise mezunlarının çalışma yaşamına katılım bakımından genel lise mezunlarına göre daha yüksek bir konumda olduğunu gösteriyor.

2026 yılının ilk çeyreğinde mesleki ve teknik lise mezunlarının yüzde 65,2'si iş gücüne katılırken, genel lise mezunlarında bu oran yüzde 54,2'de kaldı. Meslek lisesi mezunlarının yüzde 34,8'i iş gücüne dahil olmazken, bu oran genel lise mezunlarında yüzde 45,8'e ulaştı. Aynı dönemde mesleki ve teknik lise mezunlarının yüzde 59,5'i istihdam edilirken, genel lise mezunlarında istihdam oranı yüzde 48,3 olarak gerçekleşti. Buna göre çalışma çağındaki nüfus içinde istihdam dışında kalanların oranı meslek lisesi mezunlarında yüzde 40,5, genel lise mezunlarında ise yüzde 51,7 oldu.

Bu tablo yalnızca 2026'ya özgü değil. 2021'den itibaren açıklanan çeyreklik verilerde de mesleki ve teknik lise mezunlarının istihdam oranı düzenli olarak genel lise mezunlarının yaklaşık 10 ila 12 puan üzerinde seyretti.

Tercihler ile istihdam arasındaki dikkat çeken fark

LGS ve TÜİK verileri birlikte değerlendirildiğinde dikkat çekici bir tablo ortaya çıkıyor. İş gücü piyasasında mesleki ve teknik lise mezunlarının istihdam oranı genel lise mezunlarından belirgin biçimde yüksek olmasına rağmen, merkezi sınavda en yüksek puan alan öğrencilerin meslek liselerine yönelimi yüzde 1 seviyesinde kalıyor. Buna karşılık meslek liseleri daha çok yerel yerleştirme kapsamında yani okula yakın yaşayan öğrenci alıyor ve bu okul türünün yerel yerleştirmedeki payı son dört yılda düzenli olarak artıyor.

Öte yandan yüksek puan alan öğrencilerin fen liselerine yönelimi ve imam hatip ortaokulu mezunlarının bir bölümünün fen ve Anadolu liselerini tercih etmesi, ortaöğretimde tercih eğilimlerinin son altı yılda büyük ölçüde korunduğunu gösteriyor.