Karadeniz'deki cezaevlerindeki ihlaller raporlandı

Ankara - Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) milletvekilleri Nevroz Uysal Aslan, Sabahat Erdoğan Sarıtaş, Onur Düşünmez ve Ömer Faruk Hülakü, 8-12 Haziran 2026 tarihleri arasında Karadeniz Bölgesi'nde bulunan 6 cezaevinde yaptıkları inceleme ve gözleme dair raporunu açıkladı.

Tokat T Tipi, Samsun Kavak S Tipi, Samsun Bafra T Tipi, Samsun Çarşamba S Tipi, Giresun Espiye L Tipi ve Trabzon Beşikdüzü T Tipi Kapalı Cezaevlerinin ziyaret edildiği belirtilen raporda, sağlık hakkına erişimin engellendiği, ağız içi arama dayatması, tecrit ve sosyal izalasyonun uygulandığına işaret edildi. Raporda, İdare ve Gözlem Kurulları'nın keyfi uygulamalara başvurduğu, haber alma hakkına yönelik kısıtlamalar olduğu, sosyal ve kültürel faaliyetlere erişim hakkının engellediği, aileden uzak tutma ve sevk sorunu ile kötü muamelelerin yaşandığına dikkat çekildi.

Raporda; "Hapishanelerin fiziki yapıları, kapasite durumları, güvenlik seviyeleri ve idari uygulamaları arasında çeşitli farklılıklar bulunmasına rağmen, tutsakların aktarımları ortak sorun alanlarının varlığına işaret etmektedir" denildi.

“Sağlık hakkına erişim konusunda ciddi sorunlar yaşanıyor”

Raporda sağlık hakkına erişim konusunda ciddi sorunların yaşandığına dikkat çekildi. Kronik hastalıklar, yaşlılığa bağlı rahatsızlıklar, ortopedik, kalp-damar, göz, nörolojik ve diş sağlığı sorunları bulunan birçok tutsağın tedavi süreçlerinde aksaklıklar yaşadığı belirtilen raporda, hekim muayeneleri, hastane sevkleri, tetkik, ameliyat ve düzenli kontrollerde gecikmeler olduğu bazı hastalıkların yeterince takip edilmediği ifade edildi. Raporda ayrıca, tutsakların sağlık hizmetlerine erişiminde ciddi sorunlar yaşandığı, uzmanlık gerektiren hastalıklar, diş tedavileri, kronik rahatsızlıklar ve ruh sağlığı sorunlarında gecikmeler ve yetersizlikler olduğuna dikkat çekilerek, "Farklı hapishanelerde benzer şikâyetlerin dile getirilmesi, sağlık hakkına ilişkin sorunların bireysel değil, yapısal nitelikte olduğunu göstermektedir" ifadelerine yer verildi.

“Ağız içi arama dayatması yapılıyor”

Ağız içi arama dayatmasına vurgu yapılan raporda, görüşülen çok sayıda tutsağın hastane sevkleri öncesi veya sonrasında bu uygulamaya maruz kaldıkları, insan onuruna aykırı buldukları için kabul etmedikleri ve bu nedenle sağlık hizmetlerine erişemedikleri paylaşıldı. Raporda, özellikle Samsun Kavak S Tipi, Samsun Bafra T Tipi ve Giresun Espiye L Tipi Cezaevleri'nde yaşanan bu uygulamanın yaygın bir şekilde sürdüğüne yer verildi. Raporda, bu hususa dair tutsakların görüşlerine de yer verildi.

“Tecrit devam ediyor”

Raporda, tecrit uygulamaların artığına da işaret edildi. Tutsakların sosyal faaliyetlere, ortak alanlara ve diğer kişilerle iletişime erişiminin sınırlandığı belirtilen raporda, görüşmelerde birçok tutsağın uzun süreli izolasyon, yetersiz sosyal imkanlar ve ağırlaşan koşullardan şikâyet ettiği aktarıldı. Raporda ayrıca İdare ve Gözlem Kurullarının kararlarına yönelik eleştiriler yer aldı. Kurulların koşullu salıverilme süreçlerinde belirleyici hale geldiği, değerlendirmelerin şeffaf olmadığı ve subjektif kriterlere dayandığı yönündeki beyanlara dikkat çekildi.

"Tahliyeler engelleniyor”

Bazı mahpusların, kurul kararları nedeniyle tahliye süreçlerinin uzadığını ifade ettiği kaydedildi. Raporda; özellikle 30 yıl ve üzeri sürelerde cezaevlerinde bulunan mahpuslara dikkat çekilerek, "Otuz yıl ve üzeri sürelerle hapishanede bulunan mahpuslar bakımından bu sorun daha görünür hale gelmektedir. Yasal olarak tahliye aşamasına gelmiş birçok kişi, İdare ve Gözlem Kurullarının olumsuz değerlendirmeleri nedeniyle özgürlüğüne kavuşamamaktadır. Görüşmeler sırasında bazı mahpuslar, katılmadıkları etkinlikler nedeniyle haklarında olumsuz değerlendirmeler yapıldığını, bazı faaliyetlerin hiç düzenlenmediği halde bu faaliyetlere katılmamış gibi işlem tesis edildiğini ifade etmiştir. Bazı mahpuslar ise psikolog görüşmelerine katılmış olmalarına rağmen resmi kayıtlarda farklı değerlendirmeler yapıldığını aktarmıştır" denildi.

Yayın organlarına sınırlı erişim

Raporda, mahpusların haber alma haklarının da engellediğine yer verildi. Birçok cezaevinde muhalif basın yayın organlarına erişimde kısıtlamalar bulunduğuna vurgu yapılan raporda, çeşitli gazete, televizyon kanalı ve dergilerin kurumlara alınmadığı veya yapılan taleplerin uzun süre karşılanmadığına değinildi. Raporda, bazı cezaevlerinde yalnızca sınırlı sayıdaki yayın organına erişim sağlanabildiği, farklı görüşleri yansıtan yayınların ise mahpuslara ulaştırılmadığına yer verildi.

Raporun devamında, cezaevlerinde sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlere erişimde de ciddi kısıtlamalar yaşandığı bildirildi. Raporda ifadelerine başvurulan mahpusların spor faaliyetlerinin haftada bir kez veya kısa sürelerle yapıldığı ve bazı yerlerde ise fiilen kullandırılmadığı yönündeki görüşlerine yer verildi. Özellikle yüksek güvenlikli cezaevlerinde spor, sohbet ve ortak etkinliklerin idari kararlarla sınırlandırıldığı, eğitim ve kurs faaliyetlerinde de sorunlar yaşandığına dikkat çekildi. Raporda mahpusların atölye çalışmalarının yetersiz olduğu, resim, müzik ve el sanatları gibi faaliyetlere erişimin kısıtlandığı belirtildi.

“Sosyal haklar engelleniyor”

Raporda, "Bazı ağırlaştırılmış müebbet mahpusların başka mahpuslarla bir araya gelemedikleri ve bu nedenle sosyal faaliyetlerden tamamen mahrum kaldıkları aktarılmıştır. Sinema, konferans, kültürel etkinlik ve ortak faaliyetlerin birçok hapishanede ya hiç bulunmadığı ya da düzensiz biçimde gerçekleştirildiği görülmüştür. Bazı mahpuslar yıllar içerisinde sosyal faaliyetlerin giderek azaldığını, bazılarında ise tamamen ortadan kalktığını ifade etmiştir" ifadelerine yer verildi.

“Mahpuslar ailelerinden uzaklaştırılıyor”

Raporda, birçok mahpusun ailelerinden yüzlerce kilometre uzaktaki cezaevlerinde tutulduğu belirtildi. Ekonomik imkânsızlıklar, yaşlılık ve sağlık sorunları nedeniyle ailelerin görüşlere gelemediği aktarıldı. Raporda yine bazı mahpusların aileleriyle yıllardır yüz yüze görüşemediği, iletişimin çoğunlukla telefon görüşmeleriyle sınırlı kaldığı ifade edildi. Ailelerine yakın cezaevlerine sevk talebinde bulunan mahpusların başvurularının kapasite, uygun kurum bulunmaması ve idari gerekçelerle reddedildiği kaydedildi. Raporda ayrıca hasta ve ağırlaştırılmış müebbet hükümlüsü mahpusların sevk taleplerinin de karşılanmadığı, Rojavalı mahpusların ise ailelerinin sınır dışında yaşaması nedeniyle uzun süredir yüz yüze görüşme gerçekleştiremediği belirtildi.

İşkence ve kötü muamele

Raporda, mahpusların bazı hapishanelerde sık sık aramalar yapıldığını, gece saatlerinde gerçekleştirilen aramalarda odaların dağıtıldığını ve bazı uygulamaların baskı amacı taşıdığı yönündeki ifadelerine yer verildi. Raporda, ayakta sayım ve ayakta görüşme uygulamalarının birçok cezaevinde devam ettiği, özellikle yüksek güvenlikli cezaevlerinde bu uygulamanın yaygın olduğu aktarıldı. Raporda ayrıca, mahpusların yağmur altında bekletilme, uzun süre ayakta tutulma, disiplin soruşturmalarıyla baskı kurulması, kişisel eşyalara zarar verilmesi ve keyfi uygulamalara ilişkin ifadelerine de yer verildi.

Rojavalı ve Rojhilat'lı mahpusların sorunları

Raporda, Rojavalı ve Rojhilatlı mahpusların genel sorunların yanı sıra kendilerine özgü çeşitli sorunlarla karşı karşıya kaldığı belirtildi. Mahpusların, ailelerinin farklı ülkelerde ve bölgelerde bulunması nedeniyle uzun süredir yüz yüze görüşme yapamadığı aktarıldı. Raporda, vasilik işlemlerinde gecikmeler yaşandığı, ekonomik imkansızlıklar nedeniyle temel ihtiyaçlara erişimde sorunlar bulunduğu ifade edildi. Rojavalı mahpusların özellikle Kürtçe kitap ve sözlüklere erişimin sınırlı olduğunu, eğitim olanaklarının yetersiz kaldığını belirttiği kaydedildi. Raporda ayrıca, bazı mahpusların yargı süreçleri ve dosyalarının durumu hakkında yeterli bilgiye ulaşamadıklarına da yer verildi. Raporda; aileyle iletişim sorunları, dil engeli, ekonomik zorluklar ve hukuki belirsizlikler Rojavalı mahpusların başlıca sorunları arasında gösterildi.

Raporun devamında, Karadeniz Bölgesi’ndeki çeşitli cezaevlerinde bulunan siyasi mahpuslarla gerçekleştirilen birebir görüşmelerde, mahpusların aktardıkları beyanlara yer verildi.