Avrupa'daki yangınlar, hava kirliliği ve su kıtlığı endişesi

Viyana — Temmuz ortasından bu yana süren, İspanya ve Fransa’daki son yangınlar, kitlesel tahliyelere yol açtı. 300 binden fazla kişi evlerini terk etmek zorunda kalırken, pek çok insan spor salonları ve barınaklarda geceyi geçiriyor. Bordeaux ve Madrid gibi büyük kentlere yaklaşarak görülmemiş boyutlara ulaşan yangınlar kontrol altına alınırken, son günlerde Valencia'nın kuzeyinde çıkan yangın ise hâlâ söndürülemedi.

Temmuz ayında başlayan yangınlarla birlikte İspanya ve Fransa’da yüzbinlerce hektar ormanlık alan yandı. Başbakan Pedro Sánchez, yangınların, iklim değişiminden kaynaklandığını açıkladı. Haziran ayının rekor seviyesindeki sıcak hava dalgaları ve kuraklık, temmuz başından beri yangınların kolayca yayılmasına zemin hazırlıyor.

Büyük orman yangınları kendi fırtınalarını yaratarak, yıldırımlı, yağışlı ve rüzgarlı aşırı hava olaylarına yol açabiliyor. Bu fenomen, Avrupa’da ilk defa ateş bulutları yaratarak, tehlikeli Pirokümülonimbüs (Pyro-cumulonimbus / PyroCb) bulutları oluşturdu. Yangınlarla yayılan zehirli karbonmonoksit gazı ve ince toz partikülleri, Avrupa’nın doğusuna kadar ulaşan hava kirliliği yaratıyor.

Yine son dönemde çok yüksek sıcaklıklar ve rüzgarlar, diğer Akdeniz ülkelerinde de orman yangınlarının çok daha büyük alanlara yayıldığı ve daha uzun sürdüğü görülüyor. Türkiye’nin yanı sıra, güneyde İtalya, Yunanistan, Tunus, Cezayir ve Fas etkilenen ülkeler arasında. Kuzeyde ise İngiltere alevlerle boğuşuyor.

Akdeniz’in ve Atlantik okyanusunun hızla artan su sıcaklıkları, eriyen buzulların okyanuslara kattığı tatlı sularla değişen akıntılar, Amerika kıtasında ve Akdeniz’in çevresindeki ülkelerin iklimini olumsuz etkileyen önemli unsurlardı.

Orman yangınları karbondioksit emisyonlarını artırıyor

İklime zarar veren karbondioksitin atmosferdeki seviyelerindeki artış, 2024 yılından itibaren keskin bir şekilde hızlandı. Özellikle Güney Amerika ve Kanada'daki büyük çaplı orman yangınları, bu emisyonlara önemli ölçüde katkıda bulunmuştu. Bu bulgu, kısa süre önce yayımlanan 2024/25 dönemi "Orman Yangınlarının Durumu" (State of Wildfires) raporunda yer aldı. İklim değişikliği, bu tür aşırı yangınların meydana gelme olasılığını önemli ölçüde artırıyor. Bu yılın başından beri atmosfere yangınlarla salınan karbondioksit miktarı 18 milyon ton oldu.

Bölgesel yangınlar, ayrıca atmosferdeki zehirli karbonmonoksit oranını da yükselterek global boyutta bir kirli hava dalgasına neden oluyor. Sadece komşu ülkeler değil, binlerce kilometre uzaklıktaki yerleşimler de tehdit altında. Bu yaz Kanada’daki son yangınların dumanı, New York’a kadar ulaşıp, halkın sokağa çıkmasını bir sağlık problemi haline getirdi.

Su kıtlığı, artan yangın tehlikesi ve ölümler

Orta Avrupa ve Doğu Avrupa’da alışılmamış boyutlara kuraklıklar yaşıyor. Seller ve yağışsızlık özellikle tarımı etkiliyor. Sıcak dalgaları haftalarca, hiç olmadığı kadar uzun sürerken ve dereceler 40 derece civarını gösterirken, hastanelerde, okullarda ve yaşlı evlerinde soğutma sistemleri olmaması gerçek bir sağlık tehdidine dönüşürken, binlerce ölüme neden oluyor.

Diğer yandan, yağışsızlıktan dolayı, Alp dağlarının kar sularıyla beslenen su şebekelerinde bile, içme suyunun tükenmesi endişesi başladı. Alplerin art arda eriyen buzullarından sonra, kuruyan dere yatakları ve tarlalardaki ürünler bu yaz ilk kez gündeme yerleşti.

Kurak ve sıcak dönemlerde orman yangınlarını, tar tarım araçlarından çıkan ufacık bir kıvılcım bile başlatabiliyor. İspanya'da bazı ormanlık ve zeytinlik bölgelerde, tedbir olarak sadece o bölgede oturanların girişlerin izni olduğu bildiriliyor.