59 bin yıllık Neandertal dişi, tarihin en eski diş tedavisine işaret ediyor

Sibirya’da bulunan Neandertal azı dişi, 59 bin yıl önce olası bir diş tedavisine işaret ediyor. PLOS One dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, Sibirya’nın güneyindeki Altay Dağlarında yer alan Chagyrskaya Mağarası’nda bulunan hasarlı bir alt azı dişi, tıp tarihindeki bilinen en eski diş tedavisi kanıtını taşıyor olabilir. “Chagyrskaya 64” olarak adlandırılan bu diş, yaklaşık 59 bin yıl önce yaşamış yetişkin bir Neandertal’e ait.

Araştırmacıların dikkatini çeken en önemli detay, dişin çiğneme yüzeyine derinlemesine açılmış geniş bir oyuktu. CT taramaları ve mikroskobik incelemeler, bu deliğin doğal bir aşınma olamayacağını; pulpa (diş özü) odasına kadar ulaşan bu boşluğun keskin bir taş aletle kasten açıldığını gösterdi.

Dişte halihazırda ileri derecede çürük ve demineralize olmuş dentin tabakası bulunuyordu. Araştırmacılar, bu işlemin hastalıklı dokuyu temizlemek veya açığa çıkarmak amacıyla yapıldığını belirtiyor.

Ekip, mağaradaki buluntulara benzer küçük jasp (jasper) taşı aletler kullanarak modern insan dişleri üzerinde deneyler yaptı. Sivri bir taşın elde döndürülerek kullanılması sonucunda, tıpkı Neandertal dişinde görülen mikroskobik çiziklerin ve olukların birebir aynısı elde edildi.

Açılan boşluğun kenarlarının zamanla pürüzsüzleşmiş ve cilalanmış olması son derece kritik bir detaydı. Araştırmacılara göre bu, bireyin müdahaleden sonra yaşamaya ve dişini çiğneme amacıyla kullanmaya devam ettiğini kanıtlıyor.

Dişteki bulgular sadece delme işlemiyle sınırlı değil. Dişin yan tarafında, araya sıkışan yiyecekleri çıkarmak veya tahrişi hafifletmek için kürdan benzeri ince nesnelerin tekrar tekrar kullanıldığını gösteren izler de bulunuyor. Bu iki bulgunun birleşimi, Neandertal’in diş ağrısıyla başa çıkmak için iki ayrı yöntemi aynı anda kullandığını gösteriyor.

Bugüne kadar diş çürüğü tedavisine dair en eski kanıt, İtalya’da bulunan 14 bin yıllık modern bir insana (Homo sapiens) aitti. Chagyrskaya bulgusu ise bu tarihi 59 bin yıl öncesine çekmekte ve çok daha derin bir delme işlemini içeriyor.

Chagyrskaya Neandertalleri (Genetik olarak Avrupa gruplarına yakın akrabalar), sanılanın aksine oldukça karmaşık teknik ve davranışsal yeteneklere sahipti. Bu tıbbi prosedürü gerçekleştirmek; yüksek ince el becerisi, aletleri dikkatli kullanma yeteneği ve tedavi uğruna acıya katlanma iradesi gerektiriyordu.

Bu eşsiz azı dişi, yaklaşık 60 bin yıl önce yaşamış bir Neandertal’in şiddetli bir diş ağrısıyla nasıl başa çıkmaya çalıştığına dair bilim dünyasına nadir ve büyüleyici bir pencere açıyor.