EMEP'li Sevda Karaca: Akdeniz'deki mikroplastik kirliliği halk sağlığı sorunudur

Emek Partisi (EMEP) Genel Başkan Yardımcısı ve Gaziantep Milletvekili Sevda Karaca, Akdeniz kıyılarında hızla artan mikroplastik kirliliğinin çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerini, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ve Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'nun yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergeleriyle Meclis gündemine getirdi.

Çevre örgütlerinin Türkiye'nin başta Avrupa olmak üzere dünyanın çöplüğü haline getirildiğini belirttiğini ifade eden Karaca, “Çin'in plastik atık ithalatını büyük ölçüde durdurmasının ardından Türkiye gelişmiş ülkelerden gelen plastik atıkların ithalat merkezi haline geldi. 12 Aralık 2025 tarihinde gerçekleştirilen TAİEX çalıştayında Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan sunuma göre, 2024 yılında 1 milyon 290 bin ton plastik atık ithalatı yapıldı” dedi.

Önergesinde başta Mersin ve Adana illerinde faaliyet gösteren geri dönüşüm tesislerinin sayısının her yıl arttığına işaret eden Karaca; bu tesislerde parçalama ve yıkama işlemleri sonrasında suya karışarak denize ulaşan mikroplastiklerin kirliliğin başlıca nedenlerinden biri olduğu dile getirdi. Karaca, mikroplastik kirliliğinin ayrıca sanayi faaliyetleri, yetersiz atık yönetimi, deniz taşımacılığı, gemiler, sınır aşan kirlilik ve artan plastik atık ithalatının ortak sonucu olarak ortaya çıktığının altını çizerek, “Kontrolsüz ve yasa dışı atık yakmaları dioksin, furan ve karbon monoksit gibi kirleticiler nedeniyle hava kalitesini ve halk sağlığını tehdit etmektedir” diye belirtti.

"Türkiye'nin sıfır atık politikasının görünmeyen yüzü"

Mersin ve Adana sahillerinde, Hatay ve Antalya kıyılarında ise kısmen görülen mikroplastik kaynaklı kirliliğin deniz ve kıyılarda ciddi boyutlara ulaştığına vurgu yapan Karaca; “Greenpeace'in ‘Türkiye'nin Sıfır Atık Politikasının Görünmeyen Yüzü’ raporuna göre Akdeniz'e her gün 146 ton plastik çöp sızıyor, incelenen balıkların yüzde 44'ünün, midyelerin ise yüzde 91,2'sinin sindirim sistemlerinde mikroplastik tespit edilmiştir” dedi.

Karaca önergesinde, meslek örgütlerinin mikro ve nanoplastiklerin deniz ürünleri, sofra tuzu ve sular aracılığıyla insan vücuduna ulaşabildiğini belirttiğini hatırlatarak; taşıdıkları fitalatlar, Bisfenol A (BPA), kalıcı organik kirleticiler (POPs) ve ağır metallerin hormon sistemi, bağışıklık sistemi ve uzun vadede insan sağlığı üzerinde ciddi riskler oluşturabildiğine dikkat çekti.

Bakanların cevaplandırması istenen sorular

Karaca, Adana, Antalya, Hatay ve Mersin kıyılarında hızla artan mikroplastik kirliliğinin Alanya sahillerine kadar ulaştığını, deniz ekosistemini, tarımı, balıkçılığı, turizmi, gıda güvenliğini, bölge ekonomisini ve halk sağlığını tehdit ettiğini belirterek, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ve Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu'na şu soruları yöneltti:

• Akdeniz kıyılarında deniz yüzeyini kaplayan plastik atık kirliliğinin nedeni nedir ve bu kirliliğin giderilmesi için hangi çalışmalar yürütülmektedir?
• Denizlerdeki kirliliğin ne kadarının geri dönüşüm tesislerinden, ne kadarının deniz taşımacılığı ve gemilerden kaynaklandığına ilişkin araştırma yapılmış mıdır, yapılacak mıdır?
• Doğu Akdeniz'deki mikroplastik kirliliğinin güncel düzeyinin yeniden ölçülmesi ve kamuoyuyla paylaşılması için ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü veya diğer kamu kurumları görevlendirilecek midir?
• Mikroplastik kirliliğinin çevresel ve ekonomik etkilerine ilişkin hangi çalışmalar yürütülmektedir?
• Atık ithalatı ve geri dönüşüm tesislerine çevresel ve sağlık etkileri nedeniyle sınırlama getirilecek midir?
• Geri dönüşüm tesislerinden kaynaklanan mikroplastiklerin denize karışmasını önlemek amacıyla tesisler ve yerel yönetimlere yönelik hangi önlemler alınmaktadır?
• Kontrolsüz ve yasa dışı atık yakmalarıyla ilgili hangi işlemler ve yaptırımlar uygulanmaktadır, bugüne kadar kaç olayda sorumlular tespit edilmiştir?
• 2020 ile 2023 yılı ortasına kadar atık tesislerinde çıkan 372 yangının nedenlerine ilişkin araştırma yapılmış mıdır, kasıt tespit edilen olaylarda hangi yaptırımlar uygulanmıştır?
• Atık ithalatı ve geri dönüşüm tesislerinin neden olduğu çevresel kirlilik ile buna bağlı sağlık sorunlarına ilişkin araştırma yapılmış mıdır, yapılacak mıdır?
• Başta Mersin ve Adana olmak üzere Akdeniz kıyılarında mikroplastiklerin halk sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin bilimsel araştırma veya bulgu bulunmakta mıdır, yeni bir çalışma yapılacak mıdır?