Mahkemeden Varto’daki JES projesi için kritik karar: Bilirkişi incelemesi yapılacak

Muş'un Varto ilçesinde IGNIS H2 Enerji Üretim AŞ tarafından yürütülmesi planlanan jeotermal kaynak arama projesine ilişkin verilen “ÇED gerekli değildir” kararına karşı açılan davada Bingöl İdare Mahkemesi, projenin çevreye etkilerinin teknik uzmanlık gerektirdiğine hükmederek sahada keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verdi. Mahkeme ayrıca, yürütmenin durdurulması talebine ise bilirkişi raporu ve tarafların itirazları değerlendirildikten sonra karar verileceğini bildirdi.

Muş ve Bingöl sınırındaki 16 köyü tehdit eden jeotermal projesine karşı bölge halkının başlattığı çadır nöbeti devam ederken, bir yandan da hukuki mücadele sürüyor.

Bölge halkı IGNIS H2 Enerji Üretim AŞ’nin gerçekleştirmeyi planladığı jeotermal kaynak arama projesi için verilen “ÇED gerekli değildir” kararının hukuka aykırı olduğunu belirterek yürütmenin durdurulmasını ve kararın iptalini talep etti.

Çevresel riskler tek tek sıralandı

Dava dilekçesinde, proje tanıtım dosyasının çevresel etkileri yeterince ortaya koymadığı belirtildi. Davacılar özellikle şu iddiaları dile getirdi:

Proje alanının ve yakın çevresinin arazi kullanımının yeterince incelenmediği,

Bölgede Avrupa'nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi kapsamında korunan yaban keçisi, çengel boynuzlu dağ keçisi ve vaşak gibi türlerin yaşadığı,

Koruma altındaki flora türlerinin yoğun bulunduğu,

Alanın Muş-Bitlis-Van Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı'nda orman, çayır, mera ve tarım alanı olarak belirlendiği,

Bölgedeki arıcılık, hayvancılık ve tarımsal üretimin proje nedeniyle zarar görebileceği,

Proje sahasında 2863 sayılı Kanun kapsamında korunması gereken arkeolojik sit alanları ve taşınmaz kültür varlıklarının bulunduğu,

Sondaj faaliyetleri sırasında oluşabilecek ağır metaller ile hidrojen sülfür gibi kimyasalların çevrede telafisi güç zararlar doğurabileceği,

Proje alanının önemli doğa alanı niteliğinde olduğu halde ilgili kurumlardan gerekli görüşlerin alınmadığı.

Mahkeme: Dosya teknik inceleme gerektiriyor

Mahkeme, uyuşmazlığın yalnızca hukuki değerlendirmeyle çözülemeyeceğini belirterek çevresel etkilerin bilimsel ve teknik yönden incelenmesi gerektiğine karar verdi.

Kararda, bilirkişiler tarafından özellikle şu başlıkların araştırılacağı ifade edildi:

Projenin hangi alanları etkilediği,

Tarım ve orman alanlarına olası etkileri,

Yer altı su kaynakları üzerindeki riskler,

Bölgenin deprem kuşağında bulunmasının doğurabileceği sonuçlar,

Canlı yaşamı ve hassas ekosistemler üzerindeki etkiler,

Proje alanındaki biyolojik çeşitliliğin yeterince araştırılıp araştırılmadığı,

Arıcılık faaliyetlerinde kullanılan bitki örtüsünün zarar görme ihtimali,

Yaban keçisi, çengel boynuzlu dağ keçisi ve vaşak gibi koruma altındaki türler üzerindeki olası etkiler,

Atık yönetimi ve çevre kirliliğini önleyici tedbirlerin yeterliliği,

Proje Tanıtım Dosyası'nda (PTD) yer verilen önlemlerin bilimsel açıdan yeterli olup olmadığı,

Tüm bu değerlendirmeler ışığında proje için Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporu hazırlanmasının gerekip gerekmediği.

Keşif ve bilirkişi incelemesi yapılacak

Mahkeme, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uyarınca proje sahasında keşif yapılmasına ve bilirkişi incelemesi gerçekleştirilmesine karar verdi.

Kararda, işin niteliği gereği bilirkişi incelemesinin birden fazla uzman tarafından yapılacağı belirtilirken, keşif süreci, bilirkişi seçimi, bilirkişi ücretleri ve gerekli belgelerin temini konusunda mahkemenin naip üyesi görevlendirildi.

Yürütmenin durdurulması talebi için henüz karar verilmedi

Mahkeme, davacıların yürütmenin durdurulması talebine ilişkin ise henüz nihai bir değerlendirme yapmadı.

Ara kararda, proje sahasında gerçekleştirilecek keşif ve bilirkişi incelemesinin tamamlanmasının ardından hazırlanacak bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edileceği, tarafların rapora yönelik itirazlarının alınmasının ardından yürütmenin durdurulması talebi hakkında karar verileceği ifade edildi.

Süreç nasıl işleyecek?

Mahkemenin verdiği ara karar doğrultusunda bundan sonraki aşamada proje alanında keşif yapılacak, uzman bilirkişiler çevresel, ekolojik ve teknik incelemelerini tamamlayarak rapor hazırlayacak. Hazırlanacak rapor taraflara gönderilecek ve itiraz süreci işletilecek. Bingöl İdare Mahkemesi, yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararını bu teknik değerlendirmeler tamamlandıktan sonra verecek.