Engelleri elleri ve dizleriyle aşanların hikayesi: Engelli Onur Ayı’nın tarihi

Enes KATIRAĞ

Kocaeli Üniversitesi

 

Engelli Onur Ayı, engelli kimliğine sahip kişilerin (bu fiziksel bir kimlik değil, tıpkı Onur Ayı'ndaki gibi bir kimlik) haklarını konuşmak için en doğru aylardan biri.

Engelli Onur Ayı'nın kabulü, Amerika'daki bir mücadeleye ve 1990 yılında kabul ettirilen ADA yasasına dayanıyor. Peki bu yasa nasıl kabul ettirildi? Aslında her şey 1973'te kâğıt üzerinde yürürlüğe giren Rehabilitasyon Yasası ile başladı ancak ABD hükûmeti yasadaki 504. Madde’yi fazla maliyetli buluyordu ve süreci yokuşa sürüyordu. Bu madde şunu kapsıyor: Devletten (federal hükûmetten) bir dolar bile olsa mali destek veya fon alan hiçbir kurum, engelli bireylere karşı ayrımcılık yapamaz ve onları hizmetlerinden dışlayamaz.Ancak bu yasaların uygulanabilmesi için Sağlık, Eğitim ve Refah Bakanlığı’nın (HEW) ayrıntılı uygulama yönetmeliklerini yayınlaması gerekiyordu. Ancak bu yönetmeliklerin dört yıl yayınlanmaması nedeniyle 1977 yılında bir direniş başladı. San Francisco'daki HEW binasına giden engelli aktivistler bir oturma eylemi gerçekleştirdi ve eylemin, 504. madde fiilen uygulanıncaya kadar devam edeceklerini ilan ettiler. Bu eylem tam 25 gün devam etti. 25 günün sonunda hükümet pes etti ve 28 Nisan 1977’de bakanın,yönetmelikleri imzalmasıyla yasa yürürlüğe girdi.

Kongre merdivenlerindeki direniş tam 25 gün sürdü

504. Madde önemli bir kazanım olsa da kamusal alanlarda sınırlılıkları ve istihdamdaki ayrımcılıkları sürüyordu. Bunun sonucunda 1988-1989 yılları arasında daha kapsayıcı; özel sektörü, toplu taşımayı ve iş hayatını kapsayacak bir yasa olan “ADA” meclise sunuldu. Ancak patronların itirazlarıyla bu yasa tasarısı aylarda mecliste kaldı. Ve 12 Mart 1990'da onlarca engelli aktivist Capitol Crawl olarak anılan Washington'daki kongre binası merdivenlerini tekerlekli sandalyelerini bırakarak elleri ve dizleri üzerinde tırmanarak bu durumu protesto etti. Sonraki dört aylık süreçte direniş devam etti ve zaferle sonuçlandı. 26 Temmuz 1990 tarihinde “ADA” resmen yürürlüğe girdi. Bu nedenle yıllardır birçok eyalet ve şehirde temmuz ayı “Engelli Onur Ayı” olarak kutlanıyor. Temmuz ayının federal düzeyde Engelli Onur Ayı olarak tanınmasına ilişkin başkanlık bildirisi ise2015 yılında Barack Obama tarafından yayımlandı.

Engellilerin eşitlik mücadelesi hala sürüyor çünkü sistem engellileri yatırım yapılacak bir unsur olarak görmüyor. Bu şekilde sistemin dışına itiliyorlar. Bu durumu değiştirmek de ancak buradaki örnekte olduğu gibi yan yana ve ısrarlı bir mücadele vererek mümkündür.

 

(Genç Hayat)