EMEP’li Bayhan’dan Bakan Uraloğlu’na: TÜRASAŞ özelleştirmeye mi hazırlanıyor?

Emek Partisi İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, TÜLOMSAŞ’ın TÜRASAŞ çatısı altına alınmasının ardından Eskişehir’deki üretim, istihdam ve karar alma kapasitesinin zayıflatıldığına ilişkin iddiaları Meclis gündemine taşıdı. Bayhan, TÜRASAŞ’ın bazı işlerinin TCDD Teknik AŞ’ye aktarılmasının özelleştirme hazırlığının parçası olup olmadığını sordu.

TÜLOMSAŞ’ın yalnızca lokomotif ve vagon üreten bir fabrika olmadığına dikkat çeken Bayhan, kökleri 1894 yılına uzanan kuruluşun işçi, teknisyen ve mühendis yetiştiren, demiryolu teknolojisi geliştiren ve Eskişehir’in ekonomik ve toplumsal kimliğini biçimlendiren bir sanayi okulu olduğunu belirtti.

“Karar alma yetkileri merkezileştirildi”

TÜLOMSAŞ’ın tüzel kişiliğinin, 4 Mart 2020 tarihli ve 2186 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile TÜVASAŞ ve TÜDEMSAŞ’la birlikte sona erdirildiğini hatırlatan Bayhan, üç köklü kamu işletmesinin Ankara merkezli TÜRASAŞ çatısı altında bölge müdürlüklerine dönüştürüldüğünü ifade etti.

Aradan geçen sürede karar alma yetkilerinin merkezileştirildiğini belirten Bayhan, Eskişehir’deki üretim ve istihdam kapasitesinin gerektiği ölçüde kullanılmadığı, kurumun teknik ve idari özerkliğinin zayıflatıldığı yönündeki kaygıların giderek arttığını söyledi.

TÜRASAŞ Eskişehir Bölge Müdürlüğünün bugün de yedi fabrikadan oluşan bütünleşik tesis yapısına sahip olduğuna dikkat çeken Bayhan, kuruluşun lokomotif, yük vagonu, cer motoru, boji, tekerlek takımı ve dizel motor üretim kabiliyeti bulunduğunu kaydetti. Bayhan, bakım, onarım, revizyon, test ve laboratuvar altyapısıyla tesislerin Türkiye’nin en önemli demiryolu sanayi merkezlerinden biri olmayı sürdürdüğünü belirtti.

Stratejik işler TCDD Teknik AŞ’ye verildi

Buna rağmen demiryolu sektöründeki mühendislik, müşavirlik, test, sertifikasyon, proje yönetimi, araç modernizasyonu ve stratejik planlama işlerinin giderek artan bölümünün TCDD Teknik A.Ş. eliyle yürütüldüğünü ifade eden Bayhan, bu duruma ilişkin açıklama istedi. TCDD Teknik AŞ’nin 10 Temmuz 2017 tarihinde RAYSİMAŞ adıyla kurulduğunu, daha sonra bugünkü unvanını aldığını hatırlatan Bayhan, şirketin yüzde 100 kamu sermayeli olduğunu belirtti.

Şirketin faaliyet alanının yalnızca danışmanlıkla sınırlı olmadığını söyleyen Bayhan, sinyalizasyon, demiryolu araçları, ölçüm, sertifikasyon, varlık yönetimi, teknoloji ve bakım yönetimi gibi geniş bir alanı kapsadığını ifade etti.

Bayhan, şirketin faaliyet raporlarında Türkiye raylı sistem araç envanterinin ve uzun vadeli ihtiyaç analizlerinin hazırlanması, Milli EMU Projesi homologasyon testleri ve TÜRASAŞ tarafından revize edilen yük vagonlarının kontrol hizmeti gibi stratejik işlerin yer aldığını kaydetti.

“Basit bir kurumlar arası iş bölümü olarak görülemez”

Bir tarafta 130 yılı aşkın birikime, üretim tesislerine, yetişmiş iş gücüne ve test altyapısına sahip TÜRASAŞ’ın bulunduğunu belirten Bayhan, diğer tarafta aynı bakanlık çevresindeki başka bir anonim şirkete üretim sürecini yönlendiren, denetleyen ve müşavirlik hizmeti sunan görevlerin verildiğini söyledi. Bayhan, “Bu durum basit bir kurumlar arası iş bölümü olarak görülemez” dedi.

Ortaya çıkan tablonun kamu eliyle yaratılmış üretim bilgisinin parçalanması anlamına gelebileceğini belirten Bayhan, üretici kuruluşun kendi işinde dışarıdan hizmet alan bir konuma itildiği uyarısında bulundu. Bayhan, kamu kaynaklarının mükerrer kullanılması ve demiryolu sanayisinin ticarileştirmeye ya da gelecekteki özelleştirme adımlarına elverişli bir yapıya dönüştürülmesi riski bulunduğunu ifade etti. Son yıllarda TÜRASAŞ’ın üretim kapasitesinin yeterince kullanılmadığına ilişkin eleştirileri hatırlatan Bayhan, demiryolu aracı ve lokomotif alımlarında yerli kamu üreticisinin geri plana itildiğini söyledi.

TCDD Teknik AŞ’nin kamu kurumlarından aldığı işlerin büyümesiyle bu eleştirilerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Bayhan, “Hükümetin demiryolu sanayisini hangi kurumsal model doğrultusunda yeniden şekillendirdiğinin açıklanması zorunludur” dedi. Meselenin yalnızca iki kamu şirketi arasındaki görev paylaşımından ibaret olmadığını vurgulayan Bayhan, şöyle devam etti:

“Meselenin özü, Eskişehir işçisinin emeğiyle kurulmuş fabrikaların, yıllar içinde biriktirilmiş mühendislik bilgisinin, kamu yatırımlarının ve ülkenin bağımsız demiryolu üretme kapasitesinin geleceğidir. Eskişehir halkının ve demiryolu emekçilerinin, TÜLOMSAŞ’ın hangi kararlarla işlevsizleştirildiğini, TÜRASAŞ’ın neden güçlendirilmediğini ve kamu kaynaklarının kimler lehine yeniden dağıtıldığını bilme hakkı vardır.”

Bayhan, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’ndan şu sorulara yanıt vermesini istedi:

• TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ ve TÜDEMSAŞ’ın tüzel kişiliklerinin sona erdirilerek TÜRASAŞ çatısı altında birleştirilmesi öncesinde herhangi bir ihtiyaç analizi, fizibilite raporu, etki analizi veya kurumsal kapasite değerlendirmesi hazırlanmış mıdır? Hazırlanmışsa bu çalışmaların sonuçları nelerdir?
• TÜLOMSAŞ’ın TÜRASAŞ Eskişehir Bölge Müdürlüğüne dönüştürülmesinin ardından üretim, yatırım, bütçe, satın alma, personel alımı, Ar-Ge ve proje geliştirme alanlarındaki hangi yetkileri Ankara’daki TÜRASAŞ Genel Müdürlüğüne veya başka kurum ve şirketlere devredilmiştir?
• TÜRASAŞ Eskişehir Bölge Müdürlüğünün 2019-2026 yılları arasındaki personel sayısı; işçi, mühendis, tekniker, teknisyen, idari personel ve taşeron işçisi ayrımıyla yıllara göre nedir? Aynı dönemde kaç kişi emekli olmuş, işten ayrılmış veya başka bir birime aktarılmış; kaç yeni personel alınmıştır?
• TÜRASAŞ Eskişehir Bölge Müdürlüğüne 2019-2026 yılları arasında yıllar itibarıyla ne kadar yatırım ödeneği ayrılmıştır? Bu ödeneklerin ne kadarı kullanılmış ve hangi yatırımlar gerçekleştirilmiştir?
• Eskişehir tesislerinde 2019-2026 yılları arasında kaç lokomotif, vagon, cer motoru, boji, dizel motor ve diğer demiryolu aracı veya parçası üretilmiş; kaç lokomotif ve vagonun bakım, onarım ve revizyonu yapılmıştır? Tesislerin yıllar itibarıyla kapasite kullanım oranı nedir?
• Son yedi yılda TCDD ve TCDD Taşımacılık AŞ tarafından satın alınan lokomotif, vagon ve diğer raylı sistem araçlarının ne kadarı TÜRASAŞ’tan, ne kadarı yerli özel şirketlerden ve ne kadarı yabancı şirketlerden temin edilmiştir? Bu alımların adet ve bedel bazında dağılımı nedir?
• TÜRASAŞ Eskişehir Bölge Müdürlüğünün önümüzdeki beş yıla ilişkin üretim, istihdam ve yatırım programı nedir? Eskişehir’de yeni lokomotif, motor, vagon veya raylı sistem teknolojisi geliştirilmesine yönelik hangi projeler bulunmaktadır?
• TCDD Teknik AŞ hangi ihtiyaç ve gerekçelerle kurulmuştur? Şirketin kuruluşu öncesinde hazırlanmış bir ihtiyaç analizi veya fizibilite raporu bulunmakta mıdır? TÜRASAŞ’ın mevcut teknik ve kurumsal kapasitesinin bu ihtiyaçları karşılayıp karşılayamayacağı değerlendirilmiş midir?
• TCDD Teknik AŞ’nin kuruluşundan bugüne kadar yıllar itibarıyla cirosu, net kârı, öz sermayesi, personel sayısı, personel gideri ve dışarıdan aldığı hizmetlerin toplam bedeli nedir?
• TCDD Teknik AŞ’nin kuruluşundan bugüne kadar TCDD, TCDD Taşımacılık AŞ, TÜRASAŞ, Bakanlığa bağlı kuruluşlar, belediyeler ve diğer kamu kurumlarından aldığı iş ve ihaleler hangileridir? Her bir işin adı, sözleşme bedeli, süresi ve ihale veya temin yöntemi nedir?
• TCDD Teknik AŞ’ye verilen işlerin kaçında açık ihale, pazarlık usulü, doğrudan temin, istisna, protokol veya görevlendirme yöntemi kullanılmıştır? Bu işlerin kaçında yalnızca bir geçerli teklif verilmiş veya herhangi bir rekabet oluşmamıştır?
• TCDD Teknik AŞ’nin üstlendiği işlerin ne kadarı şirketin kendi personeliyle, ne kadarı alt yükleniciler veya hizmet alımı yoluyla yürütülmüştür? Alt yüklenici şirketlerin unvanları, üstlendikleri işler ve kendilerine yapılan toplam ödemeler nedir?
• Bakanlığınız tarafından TCDD Teknik A.Ş. ile TÜRASAŞ’ın görev ve faaliyet alanları arasında çakışma bulunup bulunmadığına ilişkin bir inceleme yapılmış mıdır? TÜRASAŞ’ın mevcut mühendislik, Ar-Ge, test, bakım, revizyon ve proje geliştirme kapasitesiyle yapabileceği hangi işler TCDD Teknik AŞ’ye verilmiştir?
• TÜRASAŞ tarafından üretilen veya revize edilen demiryolu araçlarının kontrol, denetim, test, sertifikasyon ve müşavirlik hizmetlerinin TCDD Teknik AŞ’ye verilmesinin gerekçesi nedir? TÜRASAŞ’ın kendi kalite kontrol, test ve mühendislik birimleri bu işleri yapabilecek nitelikte görülmemekte midir?
• TÜLOMSAŞ’ın üretim ve karar alma kapasitesinin zayıflatılması, TÜRASAŞ’a ait bazı işlerin TCDD Teknik AŞ’ye aktarılması ve demiryolu araç alımlarında özel veya yabancı şirketlere yönelinmesi; TÜRASAŞ’ın faaliyetlerinin bölünmesi, varlıklarının devredilmesi, özel sektör ortaklığına açılması veya gelecekte özelleştirilmesine yönelik bir hazırlığın parçası mıdır? Bakanlığınızın TÜLOMSAŞ’ın Eskişehir’deki üretim, istihdam ve karar alma kapasitesini yeniden güçlendirmeye yönelik bir planı bulunmakta mıdır?