23 milyon ışık yılı uzunluğunda: Dev kara delik jeti evren anlayışını değiştiriyor

Astronomlar, Porphyrion adı verilen dev radyo galaksisinin sahip olduğu yaklaşık 23 milyon ışık yılı uzunluğundaki jetlerle şimdiye kadar keşfedilen en büyük galaktik yapılardan birini oluşturduğunu belirledi. Keşif, süper kütleli kara deliklerin evrenin büyük ölçekli yapısını nasıl etkilediğine dair önemli ipuçları sunuyor.

Yaklaşık 7,5 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan Porphyrion, ilk kez 2024 yılında Avrupa'daki LOFAR (LOw Frequency Array) radyo teleskop ağı tarafından tespit edildi. Araştırmacılar, galaksinin merkezindeki süper kütleli kara deliğin oluşturduğu iki dev plazma jetini inceleyerek yapının olağanüstü boyutlarını ortaya çıkardı.

Samanyolu'nun yaklaşık 140 katı uzunluğunda

Bilim insanlarına göre Porphyrion'un uçtan uca uzunluğu yaklaşık 23 milyon ışık yılına ulaşıyor. Bu mesafe, yaklaşık 140 Samanyolu Galaksisi'nin art arda dizilmesine eşdeğer.

Araştırmayı yürüten ekip, bu büyüklükteki jetlerin oluşabilmesi için kara deliğin milyarlarca yıl boyunca çevresindeki maddeyi kesintisiz şekilde tüketmiş olması gerektiğini belirtiyor.

Dev kara delik jetleri nasıl oluşuyor?

Porphyrion'un merkezindeki süper kütleli kara delik, çevresindeki maddeyi içine çekerken büyük miktarda enerjiyi uzaya iki zıt yönde plazma jetleri halinde fırlatıyor. "Radyo lobları" olarak adlandırılan bu yapılar, galaksinin görünür sınırlarının çok ötesine uzanarak milyonlarca ışık yılı boyunca ilerliyor.

Araştırmacılar, bu jetlerin yalnızca galaksiyi değil, galaksiler arasındaki gaz ve manyetik alanları da etkileyebileceğini düşünüyor.

Kozmik ağın oluşumunda rol oynuyor olabilir

Bilim insanlarına göre Porphyrion gibi dev jetler, galaksileri birbirine bağlayan ve "kozmik ağ" olarak adlandırılan büyük ölçekli yapının şekillenmesinde etkili olabilir.

Araştırmalar, bu jetlerin galaksiler arası boşluklardaki sıcaklık ve manyetik alanların oluşumuna katkı sağlayabileceğini gösteriyor.

Rekor uzun sürmeyebilir

Porphyrion keşfedildiğinde galaktik kökenli en büyük yapılardan biri olarak kayıtlara geçti. Ancak daha sonra yapılan gözlemlerde 26 milyon ışık yılı uzunluğa ulaştığı belirtilen TXS 0033+252 adlı başka bir dev radyo galaksisi tespit edildi.

Buna rağmen araştırmacılar, mevcut teleskopların sınırlamaları nedeniyle henüz keşfedilemeyen çok daha büyük yapıların bulunabileceğini düşünüyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda geliştirilecek yeni nesil radyo teleskopları sayesinde evrende Porphyrion benzeri çok sayıda dev galaksinin keşfedilmesi bekleniyor. Araştırmanın bulguları Nature ve Astronomy & Astrophysics dergilerinde yayımlandı.