ABD'nin Türkiye'ye uyguladığı CAATSA yaptırımları ne anlama geliyor?

NATO Liderler Zirvesi kapsamında Ankara'da bulunan ABD Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın görüşmesinde öne çıkan başlıklardan biri, Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımları olacak. Ankara, uzun süredir bu yaptırımların kaldırılmasını talep ediyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da ABD'nin Türkiye'ye yönelik savunma sanayii yaptırımlarının kaldırılması konusunda Erdoğan ile Trump'ın ortak bir irade ortaya koyduğunu söyledi.

2 Temmuz'da CNN Türk'te konuşan Fidan, "F-35 satış yasağının da CAATSA yaptırımlarından sonra kaldırılacağını düşünüyorum" dedi.

Washington'da 2025 yılında gerçekleştirilen Erdoğan-Trump görüşmesini hatırlatan Fidan, iki liderin bu konuda siyasi irade gösterdiğini belirterek, "Biz bakanlara da bu sorunu çözmemiz için talimat verildi" ifadelerini kullandı.

Savunma Bakanı Yaşar Güler ile birlikte çalışmalar yürüttüklerini söyleyen Fidan, "Genel çerçevede iyi ilerleyen bir ilişki var" değerlendirmesinde bulundu.

CAATSA yaptırımlarının kaldırılması sürecine ilişkin ise, "Bunun belli aşamaları var. Bu yönde yürüyen çalışmalar bulunuyor. Bunlar hayata geçtikçe kamuoyu da görecek" diye konuştu.

ABD, Türkiye'nin 2019 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından CAATSA yaptırımlarını devreye sokmuş, Türkiye'yi de F-35 savaş uçağı programından çıkarmıştı.

CAATSA ne anlama geliyor?

CAATSA, "Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası"nın İngilizce kısaltmasıdır. BBC Türkçe’nin haberine göre ABD, Aralık 2020'den bu yana Türkiye'ye bu yasa kapsamında yaptırım uyguluyor.

Washington yönetimi, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının, CAATSA'nın 231. maddesini ihlal ettiği görüşünde. Söz konusu madde, Rusya'nın savunma ve istihbarat sektörleriyle iş yapan kişi ve kuruluşlara yaptırım uygulanmasını öngörüyor.

2017 yılında ABD Kongresi'nde kabul edilen CAATSA, Rusya, İran ve Kuzey Kore'ye yönelik yaptırımları düzenliyor. Yasa ayrıca, Rusya'nın 2014'te Kırım'ı ilhak etmesi ve Ukrayna'nın doğusundaki ayrılıkçılara verdiği destek nedeniyle daha önce yürürlüğe konulan yaptırımları da güvence altına aldı.

CAATSA ile ABD Başkanının bu ülkelere yönelik yaptırımları tek taraflı kaldırma yetkisi sınırlandırılarak Kongre denetimine bağlandı.

Yasa, Rusya'nın 2016 ABD başkanlık seçimlerine Donald Trump lehine müdahalede bulunduğu iddialarının gündemde olduğu dönemde kabul edildi.

Yaptırımlar neler getirdi?

S-400 alımının ardından ABD Hazine Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı'nı (SSB) yaptırım listesine ekledi.

Bunun sonucunda SSB'nin ABD'den savunma ekipmanı ve teknoloji ihracat lisansı almasının önü kapatıldı. Ayrıca uluslararası finans kuruluşlarından kredi kullanması da engellendi.

SSB Başkanı İsmail Demir ile kurumun üst düzey yöneticileri Mustafa Alper Deniz, Serhat Gençoğlu ve Faruk Yiğit de yaptırım listesine alındı.

Yaptırım kapsamındaki kişi ve kurumlara ABD'ye giriş yasağı uygulanırken, ABD'de mal varlığı edinmeleri ve dolar üzerinden finansal işlem yapmaları da yasaklandı. ABD'nin bu kişi ve kurumlarla ihale ya da sözleşme yapmasının da önüne geçildi.

S-400 alımı ve ardından uygulanan CAATSA yaptırımları, Türkiye ile ABD arasında savunma alanındaki gerilimi derinleştirdi.

F-35 programından çıkarılan Türkiye, hava filosunu yenilemek amacıyla 2021 yılında 40 adet F-16 savaş uçağı ile 79 modernizasyon kiti talebinde bulundu.

Uzun süre sonuçlanmayan bu başvuru, Türkiye'nin 2024 yılında İsveç'in NATO üyeliğine onay vermesinin ardından ABD Kongresi'nden geçti ve satışa onay verildi.

Trump yönetimi ise Haziran ayının son haftasında Türkiye'ye yaklaşık 700 milyon dolar değerinde F-110 savaş uçağı motoru satma niyetini Kongre'ye bildirdi.

Kongre'nin 15 gün içinde itiraz etmemesi halinde satışın gerçekleşmesi bekleniyor. Söz konusu motorların Türkiye'nin milli muharip uçağı KAAN'da kullanılması planlanıyor.

(bbc.com/turkce)