Vezüv'ün yaktığı 2 bin yıllık parşömenler okundu

M.S 79 yılında İtalya'daki Vezüv Yanardağı'nın patlamasıyla kül ve sıcak gaz bulutlarının altında kalan Herculaneum kentinde bulunan yüzlerce papirüs parşömeni, ilk kez zarar verilmeden okunmayı başardı.

Scientific American Dergisi’nde yayımlanan habere göre araştırmacılar, yapay zeka ile yüksek çözünürlüklü X-ışını görüntüleme teknolojisini bir araya getirerek bugüne kadar açılamayan parşömenlerin içindeki metinleri ortaya çıkardı.

Yaklaşık 2 bin yıldır açılamıyordu

Vezüv Yanardağı'nın patlaması Pompeii ve Herculaneum kentlerini yok etti. Herculaneum'daki bir villada bulunan yaklaşık 1.800 papirüs parşömeni, patlama sırasında 300 derecenin üzerindeki sıcaklık nedeniyle kömürleşti. Kömürleşme parşömenlerin tamamen yanmasını engelleyerek günümüze kadar ulaşmasını sağladı. Ancak aynı zamanda onları son derece kırılgan hale getirdi. Parşömenler açılmaya çalışıldığında ince kömür tabakaları halinde parçalandığı için bilim insanları yüzyıllar boyunca içlerindeki yazıları okuyamadı. Fiziksel olarak açılmaya çalışılan çok sayıda parşömen geri dönüşü olmayacak şekilde zarar gördü.

İlk kez tam bir parşömen çözüldü

Araştırmacıların tamamen okuyabildiği ilk parşömen yaklaşık 1,5 metre uzunluğunda ve 20 metin sütunundan oluşuyor. Bunun yanı sıra başka bir parşömende de 70'ten fazla sütun okunabildi. Araştırmacılar, bunların bugüne kadar dijital olarak çözülen en kapsamlı Herculaneum parşömenleri olduğunu belirtiyor.

Kayıp felsefe eserleri gün yüzüne çıktı

Çözülen metinlerin önemli bölümünün M.Ö. 1'nci yüzyılda yaşayan Epikurosçu filozof Philodemus'a ait olduğu belirlendi. Araştırmacılar, Philodemus'un "Kötülükler Üzerine" (On Vices) adlı eserinin ilk kitabından yaklaşık 70 sütunluk bölümü okumayı başardı. Ayrıca "Tanrılar Üzerine" (On Gods) adlı eserinin sekizinci kitabı da ilk kez tespit edildi.

Bilim insanları ayrıca çözülen başka bir parşömenin büyük olasılıkla Stoacı filozof Chrysippos'a ait olduğunu değerlendiriyor. Metinde insanın dürtüleri, erdem, bilgelik ve ahlaki yaşam üzerine Stoacı felsefenin temel kavramları ele alınıyor.

insan doğası ve ahlak tartışılıyor

Okunabilen metinlerin önemli bir bölümü insan doğası, doğru yaşam, ahlak, sanat ve bilgelik üzerine felsefi tartışmalar içeriyor. Araştırmacılar, metinlerde insanların erdemli yaşaması, tutkularını kontrol etmesi ve bilgeliğe ulaşmasının yollarının ele alındığını belirtiyor. Çözülen metinlerden kamuoyuyla paylaşılan ilk pasajda, insanın bilgiye ulaşmasını kendi doğasını anlamasıyla ilişkilendiriliyor. Metinde, "Bir şeyi araştıracağız; ancak bir şekilde kendimizden ve kendi doğamızdan uzaklaşırsak onu kavrayamayacağız" ifadeleri yer alıyor.

Bilim insanları, önümüzdeki dönemde aynı yöntemle okunacak yeni parşömenlerde daha önce tamamen kaybolduğu düşünülen antik eserlerin ortaya çıkabileceğini ifade ediyor.

Antik dünyanın kayıp kütüphanesi yeniden okunabilir

Herculaneum'da şimdiye kadar yaklaşık bin 800 kömürleşmiş papirüs bulundu ve bunların büyük bölümü hala okunmayı bekliyor. Araştırmacılar, geliştirilen yöntemin sadece Herculaneum parşömenleri için kullanılmayacağını, yangın, deprem veya doğal afetlerde zarar gören diğer tarihi belgeler için de kullanılabileceğini belirtiyor. Bilim insanlarına göre yapay zeka destekli bu teknoloji sayesinde antik dünyadan günümüze ulaşmayan çok sayıda felsefe, tarih ve edebiyat eserinin yeniden okunması mümkün olabilir. Bu da klasik tarih, arkeoloji ve felsefe araştırmalarında yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.

(MA)