İzmir'de hava kirliliği değeri son bir yılda iki katına çıktı

Fotoğraflar: Ramis Sağlam/Evrensel

İzmir-Körfezdeki kirlilik, Gediz ve Küçük Menderes havzalarındaki sanayi/tarım kaynaklı su kirliliği ile su kıtlığı, çarpık kentleşmenin getirdiği atık/altyapı yetersizlikleri ve son dönemde artan hava kirliliği İzmir'de ön plana çıkan sorunlar arasında yer alıyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın aylık 2026 Hava Kalitesi Bülteni, İzmir'de birçok ilçede hava kirliliği değerlerinin yükseldiğini ortaya koyarken, aynı rapora göre 2025 yılında yaklaşık 480 mikrogram/metreküp olan kirlilik değeri, 2026 yılında yaklaşık 940 mikrogram/metreküp seviyesine yükselerek iki katına yaklaştı.

Hava kirliliği sanayi bölgelerinde artıyor

Aliağa, Karabağlar ve Kemalpaşa ilçelerinde hava kirliliği kesin şekilde artış göstermeye devam ediyor. Sanayi tesislerinin yoğun olarak bulunduğu Aliağa'da hava kirliliği 2025 yılında yaklaşık 150 mikrogram/metreküp iken 2026'da yaklaşık 800 mikrogram/metreküpe çıkarak ilçedeki kirlilik seviyesi yaklaşık 5 kat yükseldi. Aliağa Bozköy İstasyonu'nda değerler yaklaşık 480 mikrogram/metreküpten 600 mikrogram/metreküpe çıkarken, Karabağlar’da 720 mikrogram/metreküp ve Kemalpaşa'da ise yaklaşık 630 mikrogram/metreküpe ulaştı.

Sermaye odaklı politikalara, doğanın metalaştırılmasına ve yaşam alanları üzerindeki baskılara dikkat çeken Çevre Mühendisleri Odası (ÇMO) İzmir Şube Başkanı Arzu Yücel ile İzmir’in öne çıkan sorunlarını konuştuk.

Hava kirliliğini bütüncül değerlendirmeliyiz

Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan hava kalitesi verilerini değerlendiren Yücel, İzmir'de hava kirliliğinin yıllardır devam eden önemli çevre sorunlarından biri olduğunu ifade ederek, "Özellikle bazı ilçelerde ölçülen kirletici parametrelerin zaman zaman ülke genelinde üst sıralarda yer alması, kentteki ulaşım yoğunluğu, sanayi faaliyetleri, enerji üretimi ve plansız kentleşmenin çevresel etkilerinin daha bütüncül değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır” dedi.

Sanayi ve tarımsal faaliyet baskısı artıyor

Gediz, Küçük Menderes ve Bakırçay havzalarının verimli topraklarının sanayi, enerji ve madencilik faaliyetlerinin baskısı altında kaldığının altını çizen Yücel, kentin farklı bölgelerinde neredeyse her gün yeni bir maden, enerji veya sanayi projesi gündeme geldiğini söyledi.

Su temini, atık yönetimi, ulaşım, kanalizasyon ve diğer altyapı yatırımlarının bu gerçeklik göz önüne alınarak planlanması gerektiğine dikkat çeken Yücel, “Bugün yaşadığımız çevre sorunlarının önemli bir bölümü, doğayı yalnızca ekonomik bir kaynak olarak gören kalkınma anlayışının sonucudur. Özellikle madencilik faaliyetlerinde büyük miktarlarda su ve kimyasal kullanılarak düşük katma değerli hammaddeler elde edilmekte, bu hammaddeler çoğu zaman işlenmek üzere başka ülkelere gönderilmektedir. Daha sonra ise yüksek katma değerli ürünler olarak yeniden ülkemize satılmaktadır. Kazancın önemli kısmı başka coğrafyalara aktarılırken çevresel maliyetler, kirlenen sular, bozulan ekosistemler ve kaybedilen yaşam alanları yerel halkın omuzlarına yüklenmektedir" bilgisini paylaştı.

“Önemli risklerle karşı karşıyayız”

İzmir'in çevre sorunları riskinin yalnızca il sınırları içerisinde oluşan baskılardan kaynaklanmadığı vurgusu yapan Yücel, “Manisa, Aydın ve çevresindeki diğer illerde gerçekleştirilen sanayi, enerji, madencilik ve tarımsal faaliyetlerin kümülatif etkilerini de yaşamaktadır. Hava, su ve ekosistemler idari sınırlar tanımamakta; bir bölgede alınan kararların sonuçları tüm havzayı etkilemektedir. Çevresel sorunların çözümü güçlü bir yerel yönetim kapasitesi gerektirmektedir. Ancak son yıllarda yerel yönetimlerin yetki ve kaynakları üzerindeki çeşitli kısıtlar, çevre altyapılarının geliştirilmesini ve uzun vadeli planlamaların uygulanmasını zorlaştırmaktadır. İklim krizinin etkilerinin giderek arttığı günümüzde merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasında iş birliğini güçlendiren, bilimsel planlamayı destekleyen ve kamusal yararı önceleyen bir anlayışa ihtiyaç vardır.” ifadesini kullandı.

İzmir'de hava kalitesini tehdit eden sanayi tesislerin çevresel etkileri:

• Aliağa'da yer alan petrokimya tesisleri, petrol rafinerileri (TÜPRAŞ gibi), demir-çelik fabrikaları ve termik santraller bölgede uçucu organik bileşik, kükürt dioksit ve partikül madde kirliliğine yol açıyor.

• Aliağa sanayi bölgesinden kalkan tozlar rüzgarlarla Menemen üzerinden İzmir merkeze (Bayraklı, Bornova, Karşıyaka) taşınıyor ve şehir genelinde hava kalitesini düşürüyor.

• Aliağa ve çevresindeki ağır sanayi faaliyetleri, toprak kalitesini ve gıda güvenliğini riske atıyor.

• Bölgedeki tarım alanlarında kurşun, kadmiyum ve arsenik gibi zehirli (toksik) metallerin biriktiği tespit edildi.

• Termik santraller ve sanayi bacalarından gerçekleşen salınımlar nedeniyle zeytinlikler ve üzüm bağları zarar görüyor.

• Buca ve Karabağlar ilçelerinin kesişiminde yer alan Karabağlar Sanayi Sitesi çevresindeki boş alanlar, denetimsizlik sebebiyle sanayi atıklarının ve molozların döküldüğü alanlara dönüşüyor.