FAO ve WMO'dan kritik rapor: Aşırı sıcaklar tarımı çöküşe sürüklüyor

Çanakkale — Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) tarafından yayımlanan yeni bir ortak rapor, aşırı sıcakların tarım ve küresel gıda güvenliği için en acil ve yıkıcı tehditlerden biri haline geldiğini ortaya koydu.

2026 tarihli rapor, artan sıcaklıkların mahsul veriminden hayvan sağlığına, su kaynaklarından tarım işçilerinin hayatta kalma mücadelesine kadar tarımsal gıda sistemlerinin her aşamasında telafisi zor hasarlar yarattığı konusunda uyarıyor.

Temel gıdalarda geri dönülemez verim kaybı

Rapordaki verilere göre, aşırı sıcaklar küresel çapta tarımsal verimliliği şimdiden önemli ölçüde düşürmüş durumda. Önlem alınmadığı takdirde gıda krizinin derinleşeceği belirtilen rapora göre, küresel ısınmadaki her 1°C'lik artışın mısır hasadında yüzde 7,5 ve buğday hasadında yüzde 6,0 oranında düşüşe neden olduğu tespit edildi. Hayvancılık sektörü de bu krizden ağır darbe alıyor; yüksek karbon emisyonu senaryoları gerçekleşirse, 2100 yılına gelindiğinde dünyadaki sığır nüfusunun yaklaşık yarısının tehlikeli sıcaklıklara maruz kalacağı ve bunun sektörde yıllık 40 milyar dolara (2005 değerleriyle) ulaşan ekonomik kayıplar yaratabileceği öngörüldü.

Denizlerde toplu ölümler, ormanlarda beklenmedik yangınlar

Sıcak hava dalgaları yalnızca karada değil, su ekosistemlerinde de yıkıcı etkiler gösteriyor. Okyanuslardaki deniz sıcak hava dalgalarının sıklığı 1980'lerden bu yana yaklaşık iki katına çıktı. Bu durum, okyanuslardaki oksijen seviyelerinin düşmesine, balık stoklarının daha serin olan kutup bölgelerine doğru göç etmesine ve büyük çaplı toplu ölüm olaylarına zemin hazırlıyor. Örneğin, Bering Denizi'ndeki milyarlarca kar yengecinin açlıktan ölerek ekosistemin çökmesi veya Şili'de 100 bin ton çiftlik somonunun kaybedilmesi bu sürecin en ağır sonuçlarından bazıları olarak kayıtlara geçti. Aynı zamanda, ormanlık ve tarımsal alanlarda aşırı sıcaklar ve kuraklığın birleşmesiyle, Brezilya ve Portekiz örneklerinde olduğu gibi rekor seviyede, söndürülmesi güç orman yangınları meydana geliyor.

Tarım işçileri ölümcül şartlar altında

Raporun en çarpıcı ve en az gündeme gelen bulgularından biri de iklim krizinin en ön safında yer alan tarım işçileriyle ilgili. Tarım alanında çalışanlar, artan sıcaklık stresi nedeniyle ağır sıvı kaybı, böbrek hastalıkları, sıcak çarpması ve ölüm riskiyle karşı karşıya. ABD'de yapılan bir araştırmaya göre, tarım işçilerinin mesleki sıcaklık maruziyetinden ölme olasılığının diğer sektör çalışanlarına kıyasla 35 kat daha fazla olduğu saptandı. Sıcak stresinin tarımsal işgücü kapasitesini küresel çapta kısıtladığı, 2100 yılına kadar tarımsal işgücü verimliliğinde yüzde 18'e varan devasa düşüşler olabileceği tahmin ediliyor.

"Uyumun sınırları var, tek çare kararlı iklim eylemi"

Aşırı sıcaklar genellikle kuraklık gibi diğer iklim felaketleriyle birleşerek, tek başlarına yapacaklarından çok daha büyük ve karmaşık hasarlara yol açıyor. FAO ve WMO yetkilileri, bu tehlikeleri öngörebilmek ve kayıpları azaltabilmek için; iklim hizmetlerinin, agrometeorolojik erken uyarı sistemlerinin ve sıcaklığa dayanıklı tohumlar, sulama sistemleri vb. gibi önleyici adaptasyon eylemlerinin hayati önem taşıdığına dikkat çekiyor.

Kalıcı çözüm için acil küresel iklim eylemi şart

Rapora göre adaptasyonun (uyum sağlama çabalarının) başarabileceklerinin kesin sınırları var. Küresel ortalama sıcaklıklar, Paris Anlaşması'nda kritik bir eşik olarak belirlenen 1.5°C'lik sınırı aşmak üzereyken, emisyonların düşürülmesine yönelik aciliyet her geçen gün şiddetleniyor. FAO ve WMO'nun vardığı ortak sonuca göre; küresel tarım-gıda sistemlerinin geleceğini aşırı sıcak tehdidinden kalıcı olarak korumanın tek yolu, iddialı, kapsayıcı ve çok taraflı iklim değişikliği azaltım politikalarının zaman kaybetmeden hayata geçirilmesinden geçiyor.