TÜMTİS Yönetim Kurulu: ILO 193 onaylanmalı; dijital platform işçilerinin hakları güvence altına alınmalı!

TÜMTİS Merkez Yönetim Kurulu, 1-12 Haziran 2026 tarihleri arasında İsviçre'nin Cenevre kentinde gerçekleştirilen ILO 114. Uluslararası Çalışma Konferansı'nda kabul edilen ve platform işçilerinin hak ve güvencelerini içeren 193 sayılı Sözleşme hakkında değerlendirmelerde bulundu.

ILO'nun 114. Dönem Uluslararası Çalışma Konferansı'nda kabul edilen ILO 193’No’lu sözleşmenin, yemek ve paket dağıtım kuryeleri, uygulama tabanlı taşımacılık işçileri ve dijital platformlar aracılığıyla çalışan milyonlarca emekçinin statülerinin tanınması açısından önemli bir başlangıç niteliği taşıdığı ifade edilen değerlendirmede: “Ancak sözleşme ile, uzun yıllardır platform şirketleri tarafından "bağımsız çalışan", "iş ortağı" ve benzeri statüler altında temel işçi haklarından mahrum bırakılan platform emekçileri için yeni bir uluslararası koruma çerçevesi oluşturulması amaçlanmış olsa da bunun yeterli olduğunu söylemek pek mümkün değildir” denildi.

ILO 193, platform işçilerine hangi hakları getiriyor?

Kabul edilen sözleşme ile platform işçilerinin sendikalaşma ve toplu pazarlık hakkı tanınmakla birlikte; bu haklarıın güvence altına alacak tanımlamalardan kaçınıldığı belirtilen değerlendirmede; “Öte yandan sözleşme, tüm zayıflıklarına rağmen platform çalışanları açısından önemli kazanımlar içermektedir. Sözleşme ile platform çalışanları, Türkiye'de "esnaf kurye" olarak bilinen ve kendi hesabına çalışma olarak tanımlanan statünün ötesinde, işçilerin sahip olduğu bazı temel hak ve güvencelere erişme olanağı elde etmektedir” ifadelerine yer verildi

Değerlendirmede sözleşme ile edinilen haklar şöyle sıralandı;

• Platform çalışanlarının sendikal örgütlenme ve toplu pazarlık gibi temel çalışma haklarından yararlanmasına ilişkin hükümler taşıyor.
• Ödemelerin zamanında ödenmesi, asgari ücretin altında gelir elde edilmemesi ve sosyal korumaya erişim konusunda güvenceler getiriyor.
• İşverenlerin kaza, trafikte harcanan fazladan yakıt vb. tüm yükü platform çalışanlarına yıkması durumuna karşı “işlerini yerine getirirken katlandıkları masraf ve diğer giderlerin de şirket tarafından karşılanması” ön görülüyor.
• Sözleşmede, platform çalışanlarının şirket tarafından keyfi uygulamalarla hesaplarının askıya alınması gibi Türkiye’de de son derecede yaygın olan duruma karşı tedbirler ön görülüyor. 17. Madde, keyfi hesap kapatma ve işten uzaklaştırmalara karşı koruma sağlanmakta ve sosyal güvenlik haklarına erişim konusunda önemli düzenlemeler getiriyor.

Türkiye gecikmeksizin onaylamalıdır!

TÜMTİS olarak, platform ekonomisinde çalışan işçilerin yıllardır sürdürdüğü mücadele sonucunda ortaya çıkan bu gelişmenin memnuniyetle karşılandığı ifade edilen değerlendirmede; “Ancak sözleşmenin işçiler açısından gerçek bir güvenceye dönüşebilmesi için ülkeler tarafından onaylanması ve ulusal mevzuata aktarılması ve uyumsuzlukların da giderilmesi gerekmektedir. Bu nedenle Çalışma Bakanlığı ve Hükümet’e sözleşmenin imzalanması ve ilgili uyum yasalarının ivedilikle çıkarılması için çağrıda bulunuyoruz; Platform Ekonomisinde İnsana Yakışır Çalışma Sözleşmesi gecikmeksizin onaylanmalı ve sözleşmenin öngördüğü haklar ulusal mevzuata eksiksiz biçimde yansıtılmalıdır. Platform ekonomisinde çalışan işçiler, örgütlenme özgürlüğü, toplu pazarlık hakkı, sosyal güvenlik, iş sağlığı ve güvenliği ile adil çalışma koşullarına derhal kavuşturulmalıdır” denildi.

“‘Esnaf kuryeleri’ de kapsayacak şekilde genişletilmelidir”

Türkiye'de dijital platform şirketleri tarafından yaygın biçimde kullanılan "esnaf kurye" modeli altında çalışan çok sayıda kuryenin de benzer sorunlarla karşı karşıya olduğunun altı çizilen açıklamada şunlar söylendi; “Sigorta, iş güvencesi, ücret güvencesi ve sendikal haklardan mahrum bırakılan bu işçilerin durumu da acil çözüm beklemektedir. Hükümetin atacağı adımlar yalnızca platform işçileriyle sınırlı kalmamalı; fiilen bağımlı çalışma ilişkisi içerisinde bulunan esnaf kuryeleri de kapsayacak şekilde genişletilmelidir.”

“Esnaf kurye modeli yasaklanmalı”

Bugün “esnaf kurye” modelinin tam bir kölelik modeli olduğu vurgulanan değerlendirmede; “Esnaf kuryeler, sosyal haklar, sigorta ve örgütlenme vb. haklardan mahrum bırakılmaktadır. ILO'nun kabul ettiği sözleşme önemli bir adım olmakla birlikte, tek başına esnaf kuryelerin temel sorunlarını çözmeye yetmeyecektir. Hedeflenen kazanımların sağlanabilmesi için esnaf kurye modeli yasaklanmalı; esnaf kuryeler işçi statüsünde ve tam güvenceyle istihdam edilmelidir” denildi.

“Platform işçilerinin hak mücadelesinde önemli bir adım”

“TÜMTİS olarak, ‘kargoda sendika olmaz’ anlayışına karşı; kayıt dışı çalışma ve taşeron düzenine rağmen sürdürdüğümüz kararlı mücadele sonucunda, çok sayıda yerli ve uluslararası şirkette çalışan işçilerin toplu iş sözleşmesi kapsamına girmesini sağladık. Böylece daha önce asgari ücretle çalışan, hiçbir sosyal hakkı bulunmayan ve fazla mesai ücretleri dahi ödenmeyen işçiler için daha insanca çalışma ve yaşam koşullarının önünü açtık” denilen açıklamada, bugün ILO tarafından kabul edilen hukuki zeminin de esnaf kuryeler ve platform ekonomisinde çalışan işçiler açısından yeni ve daha güçlü bir mücadele için önemli bir dayanak oluşturduğuna işaret edildi..

Değerlendirmed6e son olarak şunlar söylendi; “TÜMTİS olarak, platform işçileri ve esnaf kuryelerle birlikte; örgütlenme ve toplu iş sözleşmesi hakkı başta olmak üzere, iş güvencesi, sosyal güvence ve güvenli çalışma koşullarına kavuşulması için mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz”

Kimler dijital platform çalışanıdır?

Bir dijital uygulama (örneğin cep telefonu uygulamaları) veya çevrimiçi platform (Yemek teslimatı, yolcu taşımacılığı, kurye ve serbest iş platformları) üzerinden iş bulan, işi platform aracılığıyla organize edilen ve ücret karşılığında hizmet sunan kişidir. Bu işçilerin yasal statüsü dünya genelinde farklılık gösterse de Türkiye'de platform ekonomisinde çalışanlar ya tam bir güvencesizlik içinde kayıt dışı olarak çalışmakta ya da "esnaf kurye" olarak bilinen sisteme dâhil edilmektedir. Esnaf kurye modelinde, şahıs şirketi kurarak bu hukuki zeminde sözleşme imzalayan işçiler, yasal olarak işçi değil işveren olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle başta sendikaya üye olma ve toplu iş sözleşmesinden yararlanma hakkı olmak üzere, sosyal güvence, iş güvencesi ve işe ilişkin giderler konusunda herhangi bir hak talebinde bulunamamaktadırlar.

Dünyada ve Türkiye’de dijital platformlarda çalışanların sayısı nedir?

Dünya genelinde 154 milyon ila 435 milyon arasında emekçinin dijital platformlarda çalışarak yaşamını sürdürdüğü tahmin edilmektedir. Türkiye’deki dijital platform çalışanlarının sayısına ilişkin olarak TÜİK ve benzeri resmi kurumlar tarafından yapılmış kapsamlı bir araştırma bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Türkiye’deki motorlu kurye sayısına ilişkin resmi olmayan veriler ile dijital platformlarda çalışanların sayısı birlikte değerlendirildiğinde, bu sayı 1 milyonun üzerindedir.