G7 zirvesinde ‘Ukrayna pazarlığı’

Köln – Pazartesi günü Fransa’nın Evian kasabasında başlayan ve bugün sona erecek G7 zirvesinin gündemi oldukça yoğun. Dönem başkanı Fransa’nın yanı sıra ABD, Kanada, Japonya, Almanya, İngiltere ve İtalya’nın üyesi olduğu emperyalist birliğin gündeminde Ukrayna ve İran savaşlarının yanı sıra diğer önemli küresel sorunlar yer alıyor. Zirvede AB de temsil ediliyor.

ABD ile İran arasında sağlanan ve 19 Haziran’da imzalanması beklenen anlaşmanın yanı sıra Ukrayna savaşının bitirilmesi de zirvenin en önemli gündemlerinden birisi. İran savaşıyla birlikte ABD Başkanı Donald Trump’ın çağrısıyla Ukrayna ve Rusya arasında doğrudan ve dolaylı başlayan barış görüşmelerine ara verilmişti. Bu fırsattan yararlanan Almanya, Fransa ve İngiltere üçlüsü (E3), Ukrayna ile Rusya arasında barış konusunda inisiyatif almıştı. Bu kapsamda Almanya Eski Başbakanı Gerhard Schröder, bir süre önce Kremlin Sarayı’na giderek Rusya Devlet Başkanı Putin ile baş başa bir görüşme yapmıştı. Görüşmenin ardından yapılan açıklamada, Putin’in Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy ile görüşmeye hazır olduğu belirtilmişti.

Henüz Avrupa ülkelerinin başlattığı barış görüşmelerinde bir ilerleme olup olmadığı bilinmemekle birlikte, bu ülkeler Ukrayna savaşının bitirilmesinin G7 zirvesinin önemli bir gündemi haline getirilmesini önerdiler. Zirvenin başladığı gün, Lüksemburg’da Ukrayna’nın AB üyeliği için müzakerelere başlandı. AB tarafından eş zamanlı olarak yeniden önemli gündem haline getirilen Ukrayna savaşında barışın sağlanıp sağlanmayacağını ise taraflar arasındaki görüşmeler belirleyecek.

Avrupa ülkelerinin bu girişimine ABD’nin nasıl yaklaşacağının ise G7 zirvesinde kısmen netleşmesi bekleniyor. Zirve öncesinde Putin ile bir saat süren bir telefon konuşması yapan Trump, olumlu mesajlar verdi. Bu kapsamda Zelenskiy de Evian’daki G7 zirvesine davet edildi.

Pazartesi akşamı Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile bir araya gelen ABD Başkanı Donald Trump, pazar günü Zelenskiy ve Putin ile çok verimli görüşmeler yaptığını ifade ederek, “Bence bu konuda gerçekten bir şeyler başarabiliriz” dedi. Zelenskiy, daha önce Putin’e İsviçre’de görüşme teklifinde bulunmuş, ancak olumsuz bir yanıt almıştı. G7 zirvesine giderken bu kez Trump’ın ev sahipliğinde ABD’de buluşma teklifi yaptı.

Almanya, Fransa, İngiltere ve Ukrayna, bir süre önce Putin’i derhal ateşkes ilan etmeye ve savaşın sona erdirilmesi için müzakerelere başlamaya çağırmıştı. Çağrıda barış için beş şart öne çıkmıştı. Şartların başında derhal ateşkes ilan edilmesi, savaşın mevcut cephe hattından dondurularak bu hat üzerinden müzakerelerin yapılması, güvenlik garantileri verilmesi yer almıştı. Güvenlik garantileri konusunda uluslararası bir askeri gücün Ukrayna’ya yerleştirilmesi de yer alıyor. Ancak Rusya’nın bunu kabul etmesi beklenmiyor. Ayrıca, Rusya savaşını sonlandırıp Ukrayna’ya verdiği zararın tazminatını ödeyene kadar Rus varlıklarının dondurulması da taraflar arasındaki başlıca sorunlardan biri olarak görülüyor. Avrupa Birliği’nde, Rusya Merkez Bankasına ait yaklaşık 210 milyar avro dondurulmuş durumda.

Ukrayna AB’ye üyelik yolunda

G7 zirvesinde Ukrayna savaşı önemli bir yer alırken, zirvenin başladığı gün AB ile Ukrayna arasında üyelik müzakereleri resmi olarak Lüksemburg’da başladı. Alman basınında yer alan haberlerde müzakerelere adalet sistemi, temel değerlerin korunması ve security gibi konular ele alınarak başlandı. Aday ülke Ukrayna’nın, hukuk sistemlerinin, sınır güvenliğinin ve polis teşkilatının AB standartlarına uygun olup olmadığı ele alınacak.

Macaristan’ın engellemeleri nedeniyle iki yıl süren belirsizlik döneminin ardından başlayan müzakerelerin ne zamana kadar devam edeceği konusunda bir bilgi bulunmuyor. Aynı gün Moldova ile AB arasında da üyelik müzakerelerine başlandı. Moldova da Macaristan’ın engellemesi nedeniyle müzakerelerin başlaması için iki yıl beklemek zorunda kalmıştı.

Ukrayna ve Moldova’nın AB’ye üyelik müzakereleri haziran 2024’te resmen başlamıştı. Ancak, Macaristan’ın veto etmesiyle durdurulmuştu. Nisanda yapılan seçimlerin ardından yeni Macaristan Başbakanı Peter Magyar, haziran başında Ukrayna’daki Macarların azınlık haklarını güçlendirmeye yönelik bir anlaşma üzerinde mutabık kaldıklarını açıklamıştı. Magyar, Ukrayna ile AB üyelik müzakerelerine onay vermenin şartı olarak böyle bir anlaşmayı şart koşmuştu.

Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, müzakerelerin başlamasını “Avrupa ve Ukrayna için tarihi bir an” olarak nitelendirdi. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise G7 zirvesi ile birlikte AB’ye üyelik müzakerelerinin başlamasını “büyük bir adım” olarak değerlendirdi. Von der Leyen, Ukrayna’nın reformlar konusunda dikkate değer ilerlemeler kaydettiğini belirtti.

NATO yerine AB üyeliği mi?

Şubat 2022’de başlayan savaştan önce Ukrayna’nın NATO ve AB üyeliği gündeme gelmişti. Rusya buna sert tepki göstererek savaş gerekçesi haline getirmişti. Savaş devam ederken Ukrayna hem NATO hem de AB üyeliği için başvuruda bulundu. Gelinen aşamada NATO üyeliği pek olası görünmüyor. Bu nedenle sadece AB üyeliği ile bir dengenin kurulmasının hedeflendiği anlaşılıyor. Rusya, daha önce Ukrayna’nın NATO yerine AB üyeliğine sıcak baktığını açıklamıştı.

Ukrayna üzerinde süren emperyalist paylaşımda bundan sonra nasıl bir yol izleneceği bakımından G7 zirvesinden çıkacak sonuçlar önemli olacak.