Bir asırlık anlatıda eksik gerçek: İşçilerin emeği, devletin desteği

Koç Holding’in 100. yılı için düzenlenen tören, Ankara Ticaret Odası (ATO) Congresium’da gerçekleşti. Kitap fuarlarıyla ziyaret ettiğimiz Congresium Sergi ve Kongre Merkezi, Türkiye’nin en zengin ailesini ağırladığı gecede düzenlenen organizasyonla doğrusu oldukça şıktı.

Sermaye temsilcilerinden devlet bürokrasisine ve siyasilere kadar yüzlerce insanın bir araya geldiği gecede, “bir bakkal dükkânından global bir dev doğuran” Koç Holding'in bir asırlık hikâyesi anlatıldı.

“Anlatılan her şey gerçeğin bir eksiğidir,” der Gaye Boralıoğlu bir kitabında. Cumhuriyet ile yaşıt Koç Holding'in 100 yıldır ayakta kalmayı “başarması”, üstelik Fortune Global’de “geleneği bozmadan” dünyanın en büyük 500 şirketi arasında 191. sırada yer almasının ardındaki asıl hikâye; yani hikâyenin anlatılmayan gerçeği, Koç’un devlet desteğiyle inşa edilen bir sermaye grubu olma hakikatiydi.

İşçi ve emekçiler, emek vererek büyüttükleri Koç’un 100. yılı töreninden kamuoyuna yansıdığı kadarıyla haberdar oldular. Gerçi geçtiğimiz 29 Mayıs’ta Oksijen, "Koç 100. Yıl Gazetesi"nde de uzun uzadıya anlatılan hikâyenin küçük bir özetini sundu gecede.

Bir özet de biz geçecek olursak, "Koç Topluluğu Tarihinden Mihenk Taşları" köşesinde Koç’un 1926’da başlayan hikâyesinde yaşanan hızlı büyüme doğrusu takdire şayandı. İstihdamda liderliğini koruyan Koç, 120 bin işçisine teşekkür dahi etmedi.

Oysa işçi, Koç’a kazandırdı. Geriye giderek 2023’ten bir habere bakalım: Bir Tofaş işçisinin Koç’a bir yılda 3 milyon lira kazandırdığını yazdık. 2025 yılı ocak ayından bir haberde ise Koç Holding’in sırf kârları düşmesin diye ortağı olduğu Türk Traktör ve Arçelik’ten işçi atarak kalan işçileri daha düşük ücret karşılığında yoğun sürelerle çalıştırması yer alıyordu. Dahası ise geçinemez hâle gelen bu işçilerin yine Koç’a ait Yapı Kredi Bankası'na borçlanmaları hikâyesiydi.

Gecenin açılış konuşmasını yapan Koç Holding Yönetim Kurulu Başkanı Ömer Koç, “Çok iyi biliyoruz ki elde ettiğimiz başarılar, emekleri ve bağlılıklarıyla topluluğumuza güç veren çalışma arkadaşlarımızın, bayilerimizin ve iş ortaklarımızın sayesinde mümkün oldu,” dedi. Ancak “bağlılıklarıyla” Koç’a güç veren işçilerin gerçekte neler yaşadığının gündemlerinde olmadığı açıktı.

Tabii, Koç’u büyüten sadece işçinin emeği değildi. İktisatçı Mustafa Sönmez, Türkiye’de Holdingler/Kırk Haramiler adlı kitabında Koç’un devletle yoğun ilişki içinde olduğunu anlatarak, “Ankara’da ‘Hükümetle İlişkiler Departmanı’ bulunan tek holding Koç’tu,” diyor. Ancak Koç Holding Şeref Başkanı Rahmi Koç, Oksijen’de yer alan röportajında bu gücün ve büyümenin arkasındaki ayırt edici gücün “kurumsallaşma” olduğuna vurgu yapıyordu.

Tekrar geceye dönecek olursak, o “departman”ın arkasındaki dağ olan devlet yetkilileri de gecede hazırdı. Bir ara protokol krizinin yaşandığı gecede; milletvekili olduğunu söyleyen ancak karanlıktan dolayı yüzünü seçemediğim bir kişi ve bazı iş insanları, salonda boş koltukların olmasına rağmen ön sıralarda yer bulamadıklarından, yer yer gecede çalışan emekçilerle ufak tartışmalar yaşadı.

Açılış konuşmasının ardından sinevizyon gösterisinin yayımlandığı gecede dikkat çeken cümle, “Koç demek, Türkiye demek bence,” diyen Rahmi Koç’a aitti. Bir diğer önemli konuşmayı Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz yaptı. Yılmaz, Rahmi Koç’un Oksijen gazetesine verdiği demeçte de ifade ettiği gibi “Gücün kadar konuş” sözlerini desteklediği konuşmasında, “Hem güçlü hem haklı olmak zorundayız. Sadece haklı olmak yetmiyor maalesef. Güçlüler gelip sizi eziyorlar. Hiçbir kural tanımıyorlar. Sadece güçlü olmanın da hiçbir anlamı yok. Hiçbir ahlaki değeri yok. Dolayısıyla hem haklı hem güçlü olmalıyız,” dedi. Yılmaz, konuşmasının devamında, “Koç Topluluğu'nun hikâyesi, Cumhuriyetimizin ekonomik kalkınma serüveni ile kesişen bir hikâyedir. Kolay bir dünyada değiliz. Rekabetin yoğunlaştığı, jeopolitik gerilimlerin arttığı, güç mücadelesinin maalesef çok fazla ön plana çıktığı, 'Güçlüysem her dilediğimi yapabilirim' gibi bir zihniyetin yaygınlaştığı bir dünyadayız,” diyerek AKP’nin Türkiye Yüzyılı hedeflerine yürürken yürünen yolun dikenli olduğunu sözlerine ekledi. Yılmaz, “Tüm bu mücadelelerde Koç Holding'in ve Koç Holding gibi değerli kurumsallaşmış şirketlerimizin bize en sağlam yol arkadaşı olacaklarına inanıyoruz,” diyerek sahneye veda etti.

Yılmaz’ın konuşması süre bakımından en uzun konuşmaydı. CHP Lideri Özgür Özel de oradaydı. Mutlak butlan tartışması sürerken Koç Holding’in gecesine Özel’in davet edilmesi, Koç’un sadece iktidarla değil, muhalefetle de kurduğu dengenin bir yansıması olarak okunabilir. Ancak mutlak butlanın tartışıldığı bu 15 günün ardından düzenlenen gecede; böylesi bir siyasi iklimde gerçekleşen organizasyonun en somut sonucu, sermayenin aslında hiçbir zaman taraf seçmediği ve “yöneten” pozisyonunu her iklimde koruduğuydu.