Gericiliğe ve baskıya çizgileriyle meydan okuyan bir ömür: Marjane Satrapi kimdir?

Persepolis adlı eseriyle çizgi romanı entelektüel bir edebiyat türüne dönüştüren ve İran'daki baskıcı iktidarı Batı'ya kendi çocukluğu üzerinden anlatan İran asıllı Fransız Sanatçı Marjane Satrapi, bugün 56 yaşında hayatını kaybetti.

Baskıya karşı ilk çizgiler

Marjane Satrapi, 22 Kasım 1969'da İran'ın Reşt kentinde, sol görüşlü aydın bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Çocukluğu Tahran'da, işçi sınıfının ve halkın ayağa kalktığı, emperyalizm güdümlü şahlık diktatörlüğünün yıkıldığı döneme denk geldi. Ancak 1979 devrimi, siyasal İslamcı molla rejimi tarafından gasbedildi. Satrapi; gerici rejimin ilk hedefi olan kadınların kamusal alandan silinmesine, zorunlu başörtüsü dayatmalarına, ilerici akrabalarının hücrelerde katledilmesine çocuk yaşta tanıklık etti. Baskılara ve emperyalist paylaşım savaşı olan İran-Irak Savaşı'nın yıkımına karşı yükselttiği isyankar sesi nedeniyle ailesi, onu henüz 14 yaşındayken Viyana'ya göndermek zorunda kaldı.

Sürgün, yabancılaşma ve Persepolis

Avrupa yılları Satrapi için bir kurtuluş değil, kapitalist sistemin çeperinde bir göçmen olarak var olma savaşına dönüştü. Batı'nın ikiyüzlü özgürlük illüzyonunu ve ırkçılığı deneyimleyen Satrapi, 1994'te Fransa'ya göç etti. Sanatsal üretimini politik bilinciyle birleştiren sanatçı, burada çizgi dünyasında çığır açan otobiyografik eseri Persepolis'i (2000-2003) yarattı.

Satrapi, tamamen siyah beyaz ve minimalist hatlarla ördüğü Persepolis'te, Batı medyasının "canavar Ortadoğu" propagandasını eleştirdi. Eser; evlerinde gizlice müzik dinleyen, sokakta molla barikatlarına direnen sıradan İran halkının gerçeğini dünyaya anlattı. 2007'de sinemaya uyarlanan yapıt, emperyalist kuşatma ile teokratik diktatörlük arasına sıkıştırılmak istenen bir halkın manifestosu olarak yorumlandı.

Satrapi, 2022'de Mahsa Amini'nin katledilmesiyle büyüyen "Kadın, Yaşam, Özgürlük" (Jin, Jiyan, Azadî) ayaklanmasının Avrupa'daki seslerinden biri oldu; muhalif çizerleri örgütleyerek direnişi selamlayan kolektif bir grafik albüme imza attı.

Yakınlarının iddiasına göre, Satrapi, hayatını paylaştığı yapımcı eşi Mattias Ripa'yı 8 Nisan 2025'te kaybetmesinin ardından olumsuz etkilendi.

(Kültür Servisi)