Süregiden bir poetikanın yeni filizleri ve yönelimleri: Nisan Tezleri

Yücel Kayıran’ın yeni şiir kitabı Nisan Tezleri adıyla yayımlandı. Kayıran’ın bu kitabında önceki eserlerinde yer alan bazı temalar, sorunlar ve poetik damarlar sürüp gitmekle birlikte yeni filizler, yönelimler ve temalarla da karşılaşırız. Anın, yaşanan günün ve zamanın şiirin sahnesinde daha belirgin olarak görünmesi söz konusudur.

 

Kayıran’ın şiiri ağır bir yükü taşıyan, geçmeyen geçmişin anılarıyla kendini ve hayatını inşa etmeye, yaralarını onarmaya ve bazen her şeye yeniden başlamaya uğraşan, bu yönde büyük ölçüde yalnızlığıyla karşımıza çıkan bir ‘ben’in, öznenin şiiridir. Şair ne kadar “Monad”lardan söz etse de şiirlerde iletişim ve diyalog arayışı, insanın/ benin ancak diğer insanlarla/benler ile ilişkisi bağlamında anlamlı ve değerli olduğuna vurgu yapılır. Kaybedilen bazı kişiler, devrimci kişilikleri kadar şiir öznesinin hayatındaki anlamı ve önemi bakımından da işlenir. Bu çerçevede bir vefa, bağlılık şiiri ile karşılaşırız.

 

Yaşama deneyimlerinden hareket eden şair, çoğunlukla hangi yollardan geçtiğinden söz ederken bu çerçevede “sınır” ve “mücavir alan” imgesi dikkat çeker. Şiirdeki öznenin yolu hazır ve ona gösterilen, açık bir yol değildir. Kendi yolunu arayan, keşfeden bir insanın özüne ve varoluşuna ilişkin dizelerde zorlu bir kendini gerçekleştirme serüveni açığa çıkar. Kitabın ilk şiiri “Korku Çağı”, zamana, hayata ve insanın iç dünyasında bıraktığı etkilere değinirken, diğer şiirlerde de yer alan bir yürek-bilinç (akıl-duygu) geriliminden de söz eder. Yücel’in şiirinde her ne kadar uzun süren, geçmeyen bir geçmişin gölgesi dikkat çekmekle birlikte geleceğe ilişkin umut ve arayışlar da kendini gösterir.  “Artemis” şiirinden: “gelecek… bugünün sonucu sanılır, değil/önceden kopuş… nedensiz olarak gelir o//yeni yaşam, geçmişin bir devamı değil” (s.17)

 

Ankara, şairin halen yaşadığı şehir, bu kitaptaki şiirlerde sıkça görünür. Aynı zamanda şiirlerde yeni kişiler ve temalar dikkat çeker. Önceki kitaplardaki aile teması bağlamından baba-oğul ilişkisi ön planda görülürken bu kitapta şairin kızıyla ilişkisi yoğunlukla yer alır. Kitaptaki üç şiir (Metafizik, Teoloji ve Diyalektik) babanın gözünden ve kalbinden görüldüğü ve hissedildiği şekliyle bir insani durumu ve süreci dile getirir. Bu bağlamda Kayıran’ın şiirindeki duygu boyutunun bu kitabında daha belirgin biçimde dile geldiği saptanabilir. Bu şiirlerde kişinin tinselliğinin oluşum sürecinden söz edilir. “Metafizik” şiirinden: “tinsellik vücuda gelmeye başladığında/insan ebeveynden içine doğru büyür/sırla sırlanır iç dünya, penceresi yok/göz… ulaşamaz artık dışarıdan içeriye” (s.18)

 

Kayıran’ın şiirinde “Monad” kavramının kişinin iç dünyasıyla, oluşan tinselliğinin yapısı ve sınırlarıyla ilişkili olarak yorumlandığı söylenebilir. Leibniz’in metafizik ontolojisinden çok kişinin varoluş ontolojisi açısından yeni bir imge ve kişinin tinselliğinin temel ögesi olarak Monad söz konusudur. “Monadlar” şiirinde bu imge ile ifade edilen insanın halleri ve sorunları daha ayrıntılı olarak karşımıza çıkar.  

 

‘Politik olduğu kadar etik’

 

“Etik Tanrı” ve “Apollon” şiirleri de birlikte okunması gereken, içsel bağıntıları olan şiirlerdir. Bu şiirlerde etik olana ilişkin vurgu dikkat çeker. Kayıran’ın şiiri politik olduğu kadar etik bir şiirdir. Açık ya da örtük bir etik temele dayanan bir şiir. Hatta politik olana göre etiğin öncelikli olması da söz konusudur. “Apollon” şiirinden: “yasa ya da hukuk/değil içimdeki, etik tanrı/onun bilinciyle/farkında olarak yaşadım her anı”(s.88)

 

Kitapta dikkat çeken ve ayrıca tek tek irdelenmesi gereken şiirler yer alıyor. Bunlar arasında Dön Geri Bak, Atlas’ta Dağ Yürüyüşleri, Deloslu Dalgıç, Orpheus, İkinci Doğaya Direnç Belki de, Slioam Havuzu, Nisan Tezleri gibi şiirler sayılabilir. Yücel’in şiirleri arasında ortak yönler ve içsel bağıntılar açık ya da örtük biçimde mevcuttur. Sanki her şiir poetik bütünün bir parçası, poetik bir ağacın aynı gövdeden gelişen ve büyümeye devam eden dalları gibi görünür. Kayıran’ın bu kitabında toprağın da hem yaşamanın hem de dilin temeli olarak yer aldığı söylenebilir. İnsanı dünya içindeki durumu ve toplumsal sorunlar çerçevesinde dile getiren şair, içsel/tinsel olanın önemine ve önceliğine de işaret eder. “Atlas’ta Dağ Yürüyüşleri” şiirinden: “Atlas’a çıkmak gerekir, içerden/tırmanırken tin dağına,/yukarıya doğru adım adım/sabırla ulaşmak gökyüzünün eşiğine” (s.43) Bu şiirde ve diğer bazı şiirlerde insanı yeryüzü ve gökyüzü arasındaki durumuyla dile getiren şairin bu çerçevede teolojik olanla dünyevi olanın karşılaştırılmasına bağlı olarak ortaya koyduğu gözlemler ve çözümlemeler de önemlidir.  

 

Bazı yerlerde şiirsel olandan uzaklaşır gibi görünen ve düzyazının sınırlarında dolaşan Kayıran’ın şiirini yeni eğilimler, yeni imgeler ve arayışlarla sürdürdüğünü söyleyebiliriz. Şairin tezleri geçmişle ilgili olduğu kadar gelecek ve insanın olanaklarıyla ilgilidir. Mitolojik figürleri çağımızın insan gerçekliği bağlamında yorumlayan Kayıran kendine özgü bir poetik patikadan gider. Girilmemiş yollara girmeyi seçen ve bu yöndeki adımlarıyla şiir haritamızda ayak izleri giderek derinleşen bir şiir…

 

 

Yücel Kayıran, Nisan Tezleri, Everest Yayınları, 111 s., 2026.

(Haber Merkezi)