ŞPO İzmir Şubesi: Basmane arazisinin geleceği rant baskısına teslim ediliyor

İzmir — Konak ilçesi İsmet Kaptan Mahallesi’nde, Kültürpark’ın 9 Eylül Kapısı yakınında yer alan, yaklaşık 30 yıldır hukuki davalar, imar iptalleri ve mülkiyet krizleriyle gündemden düşmeyen Basmane Çukuru’nda tartışmalar bitmiyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kronik kentsel sorun olarak değerlendirilen “Basmane arazisi”nde çözüm; bina yüksekliğini 84 metreye çıkarmakta bulunmuştu. Basmane Çukuru ile ilgili gelişmeleri, ŞPO İzmir Şubesi ve Kültürpark Platformu’ndan Cengiz Kaygısız ile konuştuk.

İzmir'in merkezinde yer alan, kentin en değerli kamusal alanlarından biri olan "Basmane Çukuru" olarak bilinen alanın plan kararları değişikliğini değerlendiren TMMOB’a bağlı Şehir Plancıları Odası (ŞPO) İzmir Şubesi son değişikliğin başta kamu yararı olmak üzere kentin geleceğini, yürütülen tüm hukuki süreçleri ve meslek odalarının uzun yıllardır ortaya koyduğu bilimsel ve teknik değerlendirmeleri yok sayan anlayışın yeni bir örneği olduğuna vurgu yaptı.

"İzBB ve özel şirketlerin ortaklığı bulunuyor"

Plan kapsamında yapı yaklaşma mesafeleri de kademeli olarak yeniden belirlenirken, çekme mesafeleri tekrar güncellendi. Yükseklik arttıkça çekme mesafeleri de kademeli olarak yükselirken, 24,80 metre üzerindeki yapılarda yol cephelerinden en az 15 metre, 9 Eylül Meydanı cephesinden ise 80 metre mesafe zorunlu olacak. İzmir Büyükşehir Belediyesi ile özel şirketlerin ortaklığı bulunuyor. Alanda, 20 bin 866 metrekarelik parselin 2 bin 304 metrekarelik hissesi İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne, 18 bin 565 metrekarelik hissesi de iki şirketin de TMSF kontrolünde olan EGS Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. ve Güç Yapı İnşaat Turizm Mühendislik Gayrimenkul Yatırım Sanayi ve Ticaret AŞ’ye ait.

Plan notlarında ayrıca bodrum katların otopark ve sığınak olarak kullanılması halinde çekme mesafesi aranmayacağı belirtildi. Ayrıca parselde yapılacak tüm projelerin, çevre yapılar ve tescilli yapılarla ilişkisini gösteren silüet, kesit ve avan projelerle birlikte Koruma Kurulu’na sunulacağı ve kurul onayı olmadan uygulamaya geçilemeyeceği vurgulandı.

"Rant ve pazarlık unsuruna dönüştürülmemelidir"

Rant ve pazarlık tartışmalarının arasında yapılan değişikliği değerlendiren ŞPO İzmir Şubesi, “Basmane arazisine ilişkin en temel sorun, kamuya ait böylesine önemli bir alanın ayrıcalıklı imar hakları ve sermaye odaklı kararlarla yıllardır bir rant ve pazarlık unsuruna dönüştürülmesidir. Bu yaklaşım, yalnızca kent bütününü değil; kentin altyapı kalitesini, ulaşım sistemini, toplumsal yaşamını ve planlamanın eşitlik ilkesini de açık biçimde zedelemektedir. Kent merkezinin ulaşım ve altyapısı üzerinde ciddi yük oluşturacak oluşan yük de kamusal kaynaklar harcanarak çözülmeye çalışılacaktır. Kamu kaynaklarının yoğunluk artıran, parçacıl plan kararlarının kaçınılmaz sonuçlarını telafi etmek için kullanılması ise kamuyu zarara uğratacaktır” ifadesini kullandı.

"Kamusal alanda ısrar ediyoruz"

2020 yılında UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi'ne eklenen İzmir Tarihi Liman Kenti'nin bitişiğinde yer alan Basmane Arazisinin yüksek yoğunluklu bir yapılaşmaya konu edilmesi meslek örgütlerinin dışında Kültürpark Platformu’nun da tepkisini çekmeye devam ediyor.

Basmane'deki arazinin bulunduğu ulaşım aksına dikkat çeken Cengiz Kaygısız, “İzmir'in ulaşım akslarının kesiştiği, tarihsel katmanlarının buluştuğu, kolektif belleğinde önemli yer tutan bu alan adeta tarihi bir köprü niteliğindedir. Kültürpark ile yeniden bütünleşecek şekilde Belediye Hizmet Alanı veya Sosyo Kültürel Tesis ve benzeri kamusal kullanımları esas alan planlama kararlarıyla değerlendirilmesi gerekiyor” dedi.

“Birlikte itiraz edelim”

Söz konusu plan değişikliğini çevre ve halk sağlığını bozacak kararlar içerdiğini söyleyen Kaygısız, “Tarihi kent merkezi üzerinde geri dönüşü olmayan zararlar yaratacak olması ve kamuyu zarara uğratacak unsurlar içermesi nedeniyle kabul etmiyoruz. Kültürpark Platformu, meslek odaları ve çevre örgütleri olarak, İzmir Büyükşehir Belediyesine 4 Haziran 2026 Perşembe günü saat 16.00’da İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne itiraz dilekçelerimizi teslim edeceğiz. Birlikte itiraz edelim” çağrısında bulundu.