İskoçya’da 5 bin yıllık yapay ada keşfi: Crannog’un sırları ortaya çıkıyor

Arkeologlar, İskoçya’nın Lewis Adası’ndaki Loch Bhorgastail gölünde yer alan gizemli yapay ada yapısının yaklaşık 5.000 yıl öncesine uzandığını ortaya çıkardı. “Crannog” olarak bilinen bu tür yapay adaların Neolitik dönemde inşa edildiği ve daha sonra farklı dönemlerde yeniden kullanıldığı belirlendi.

Southampton Üniversitesi öncülüğündeki araştırma ekibi, göl tabanında yürüttüğü yeni analizlerle yapının ahşap ve taş temellerini detaylı biçimde inceledi. Bulgular, crannog’un ilk olarak Geç Neolitik dönemde, MÖ 3800–3300 yılları arasında inşa edildiğini gösteriyor.

Suyun altında gizlenen neolitik yapı

Araştırmacılar, gölün sığ ve bulanık sularının geleneksel arkeolojik görüntülemeyi zorlaştırdığını belirtti. Bu nedenle ekip, stereofotogrametri adı verilen bir teknik kullanarak su altı yapısının üç boyutlu modelini oluşturdu.

Southampton Üniversitesinden deniz arkeoloğu Fraser Sturt, su altı görüntülemenin özellikle sığ sularda büyük zorluklar içerdiğini belirterek, ışık kırılması, hareketli tortular ve bitki örtüsünün görüntü kalitesini ciddi şekilde etkilediğini ifade etti.

Bu sorunları aşmak için araştırmacılar, özel kameralarla donatılmış bir dalgıç sistemini kullanarak göl tabanını kontrollü şekilde taradı. Elde edilen veriler, yapının hem su üstü hem de su altı bölümlerinin tek bir bütün olarak tasarlandığını ortaya koydu.

Ahşap platform ve taş güçlendirme

Elde edilen bulgulara göre, yaklaşık 5.000 yıl önce crannog’un üzerine çalı dallarından oluşan bir zemin serildi ve bunun üzerine yaklaşık 23 metre uzunluğunda yuvarlak bir ahşap platform inşa edildi.

Yaklaşık 2.000 yıl sonra yapıya ek çalı katmanları eklendi ve yapı taşlarla güçlendirildi. Bir aşamada ise yapay adayı kıyıya bağlayan taş bir geçit inşa edildiği tespit edildi.

Araştırmacılar, bu yapının zaman içinde sürekli olarak kullanıldığını ve yeniden şekillendirildiğini belirtiyor.

Tarih öncesi mühendislik örneği

Uzmanlara göre crannog, yalnızca bir yerleşim ya da savunma yapısı değil, aynı zamanda tarih öncesi toplumların peyzajı bilinçli biçimde dönüştürdüğünün güçlü bir kanıtı.

Araştırma ekibi, yapının tam işlevinin hâlâ kesin olarak bilinmediğini ancak uzun süreli kullanım izlerinin, alanın toplumsal açıdan önemli bir merkez olabileceğini gösterdiğini ifade ediyor.

Çalışma, Advances in Archaeological Practice dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, kullanılan su altı fotogrametri yönteminin arkeolojik alanların daha doğru ve bütüncül biçimde belgelenmesinde önemli bir ilerleme sunduğunu vurguluyor.