Kaderine terk edilmiş bir Anadolu kenti: Turhal

Tokat – Yağışlarla ardından Yeşilırmak’ın taşması ve ardından da üzerindeki Almus Barajının taşma noktasına gelmesiyle ilin en büyük ilçelerinden olan Turhal felaketin kenarına sürüklendi. Şimdiye kadar yapılmayan altyapı çalışmaları nedeniyle bütün bir kent su altında kalma tehlikesi altında. Tehlikeye karşı önlem adı altında yapılan çalışmalar ise bu büyük felaketi önlemekten çok uzak… İlçede, ırmak kenarına moloz ve kum torbaları yığıldı. “Irmağa yaklaşmayın” uyarıları yapıldı, ırmak kenarındaki 15 mahalle boşaltıldı, esnaf dükkanlarını kapattı, su baskınlarına tedbir diye dükkanların önüne kum torbası ve derme çatma naylon engeller konuldu. Halk artık tehlike hakkında tam olarak bilgilenmek ve sorunu kökten çözecek adımların derhal atılmasını istiyor.

Bir zamanlar şeker fabrikasıyla bağlantılı tarım ve hayvancılık faaliyetleriyle bilinen Turhal, son dönemde sanayinin olmadığı, besicilerin ve tarımla uğraşanların ise geçimlerini zar zor sürdürebildiği bir emekli kenti haline dönüşmeye başladı. Sanayi için çekim merkezi olmaktan uzaklaşmasıyla, Anadolu’da benzerleri görülen pek çok kentte yaşandığı gibi kaderine tek edildi. Bugün Turhal’ın dört bir yanında bu terk edilmişliğin görüntüleri var.

Dostlar alışverişte görsün önlemleri

 

Irmak taşmasına önlemler kapsamında devlet hastanesi, otobüs terminali, jandarma ve itfaiyenin yakınında bulunan ve 2012 yılında yapılan TEDAŞ Köprüsü, ırmağı engelleyip taşmaya neden olacağı için yıkıldı. Yıkılan köprü sayısının 7’yi bulduğu söyleniyor. Hatta geçen yıl yapılıp bu yıl yıkılan köprüler dahi var aralarında. Şimdilerde kepçelerle ırmak içerisinde moloz temizliği yapılıyor. 14 yıllık bu köprünün hemen altında ise 1250 yılında Selçuklular döneminde inşa edilen yapılan Hıdırlık Köprüsü var. Bin yıl önceki bilim ve teknik imkanlarla yapılan köprü engel oluşturmadığı için yıkılmasına da gerek olmamış. Irmak kenarına moloz ve kum torbalarıyla yapılan engeller ise sel taşkınını engellemekten çok uzak. Bu önlemlerin “Dostlar alışverişte görsün” misali yapıldığı konuşuluyor halk arasında. Yetkililerin, meteorolojinin uyarıları doğrultusunda Almus Barajını yüzde 98 doluluk oranını beklemeden neden kontrollü tahliye yapmadığı, bunu günler öncesinde yetkililerin bilmemesinin mümkün olmadığı da halk içinde konuşulanlar arasında.,

31 mahallenin 15’i boşaltıldı

 

Turhal’da 31 mahalle bulunuyor. Önlemler kapsamında içinde tarım ve hayvancılıkla geçinen köylülerin de bulunduğu 15 mahalle boşaltılmış. Önce polisin uyarısı ardından da jandarmayla “geçici tahliye” edilen köylülere yerleşim yeri olarak KYK yurtları ve kamu kurumlarının misafirhaneleri açılmış. Hayvanları olanlar için ise dayanışma devreye girmiş. Boş ahırı olanlar duyuru yapmışlar. Akrabalarının evlerine sığınanlar çoğunlukta. İlçe merkezinde yemek çadırları var. Siyasi partiler, kitle örgütleri, dernekler seferber olmuş… Geçmiş yıllarda kuraklıkla perişan olan üretici köylüler şimdi ise aşırı yağışlar nedeniyle perişan. Hâlâ sebze ekimi yapamadıklarını, ekinlerin de çürüme riskiyle karşı karşıya olduklarını söylüyorlar ve zararlarının karşılanmasını istiyorlar.

Suriye sınırı gibi…

 

Turhal’dan, Emekli Şükrü Yılmazer ile konuşuyoruz. 2 haftaya yakın süredir teyakkuz halinde olduklarını söylüyor. 1 hafta arayla iki taşkın yaşandığını anlatan Yılmazer, besi ve tarım alanlarının su altında kaldığını söyledi. Turhal içinde bir göç görüntüsünün yaşandığını anlatan Yılmazer “Dükkanları su basacağı söylendi dükkanlar kapatıldı. Evlere dükkanlara kum torbaları kondu. Aşağı Turhal tamamen boşaltıldı. Suriye sınırından kaçanlar gibi bir görüntü vardı altüst oldu” dedi.  Buna karşı yemek dağıtımlarıyla insanların evini, ahırını açmasıyla güçlü bir dayanışmanın sağlandığı bilgisini veren Yılmazer’in konuşması sırasında kapı zili çaldı. Kapıyı çalan ağabeyi ve ailesi. Boşaltılan Çevlikler Mahallesi’nden geliyorlar. Ayaklarının tozuyla şunları anlattılar: “Bir gün önce polis geldi, çıkmayınca bir gün sonra jandarma geldi. Boşalttık ve çıktık. Eşyalar evde kaldı. Malı olan (hayvanı) başka yere götürdü. Akrabası olan akrabasının oraya götürdü. Tehlike olmayan köylerden yardım için mesajlar yayımladılar. Boş ahırları olanlar, ahırlarının kullanılabileceğini söyledi.”

Küçüle küçüle…

 

Aynı mahalleden bir başkasıyla görüşüyoruz. Altyapı yetersizliğinden yakınıyor. “30 yıl önce 10-15 hane için altyapı yapıldı, şimdi 400’ü geçti. Taşır mı? Zaten ırmak taşmadan önce de vidanjör eksik olmuyordu” dedi. CHP’den seçilen yeni belediye başkanının henüz 2 yıldır görevde olduğunu ve bu nedenle tüm suçun onun üzerine yıkılamayacağını dile getiren vatandaş şöyle devam etti: “Yer altı yatırımı görünmüyor, oy getirmiyor diye hep yer üstüne harcama yapıldı. Hatta bir önceki dönem Turhal’ın bütün işsizliğini bitirecek para harcandı. Şimdi hepsi çöp oldu. Bu şehir hayvancılığın temeliydi. Şeker fabrikasıyla, tarımıyla. Küçüle küçüle… Hayvancılığın gidebileceği bir şey kalmadı. Ben toprak üstüne bakarım altı ne olursa olsun diye diye bizi kaderimize terk ettiler. Herkes her şeyi biliyor kaç kez konuşuldu.” Ve şu talepleri dile getirdi: “Acilen altyapı yapılmalı. Irmağın geçtiği yerlere iki taraflı set yapılmalı. Hayvancılık ve tarım desteklenmeli.”

‘Irmak bizi yıllardır uyarıyor ama dikkate alan yok’

 

Turhal’ın kaderinin de birçok ilin ilçenin kaderiyle neredeyse aynı olduğuna dikkat çeken Turhallı ekliyor: “Her seçilen ırmak projesi diyor. Sonra birileri parke döşüyor diğeri onu kaldırıyor beton atıyor, biri taşın rengini beğenmiyor başka taş döşüyor bu ırmak bizi ’99 yılında uyardı ama kimse dikkate almıyor” tepkisini gösterdi.

‘Son dakika müdahaleleriyle sorun çözülmez'

 

Tokat’ta beklenen sel felaketine dair konuştuğumuz TMMOB’ye bağlı İnşaat Mühendisleri Odası (İMO) Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Uluata, taşkın yönetiminde geçici müdahalelerin değil; bilimsel, şeffaf ve katılımcı bir planlama olması gerektiğini söyledi. Yeşilırmak Havzası’nda, bir “bileşik taşkın (feyezan üstüne feyezan)” riski ile karşı karşıya olunduğuna dikkat çeken Uluata, “Ne yazık ki ‘en kötü’ senaryoya karşı yetkililer, bilimsel ve kalıcı çözümler yerine son ana sıkıştırılmış geçici müdahalelerle krizi yönetmeye çalışıyor” ifadelerini kullanarak yerleşim yerlerini korumak için iş makineleriyle, dere kenarlarına taş ve toprak yığılarak yapılan setler, yıkılan köprüler mühendislik bilimi açısından kalıcı ve etkili çözümler değildir uyarısını yaptı.

‘Plan varsa tedbir neden yok?’

 

Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğünün ‘Yeşilırmak Havzası taşkın yönetim planı’ hazırladığını belirten Uluata  “Ama bu hayati planlar kamuoyuna kapatılmış. Bugün sular altında kalma tehlikesi yaşayan yerlerdeki riskler aslında o gizlenen planlarda çoktan öngörülmeliydi. Madem bu planlar vardı, neden hayati tehlike kapıya dayanana kadar öngörülen tedbirler alınmadı? Planların sümen altı edilmesi ve gereğinin zamanında yapılmaması yüzünden bugün şehirlerimiz su taşkını tehdidi altındadır” eleştirisinde bulundu. 

AFAD: 4 bin hane, 15 bin kişi tahliye edildi

 

Tokat Afet ve Acil Durum Yönetimi (AFAD) Başkanı Ali Hamza Pehlivan, kentte 4 binin üzerinde hanenin tahliyesinin gerçekleştirildiğini duyurarak “Yaklaşık 15 bin vatandaşımız güvenlikli bölgelere alındı” dedi. Kamu misafirhanelerini vatandaşlara açarak buralarda bine yakın kişiyi misafir ettiklerini belirten Pehlivan “Kalanı ağırlıklı olarak kendi akrabalarının yanında kaldılar. Esnaflarımız, dükkanlarını boşalttılar. Süreç normale döndüğünde hepsi evlerine dönecekler” dedi.