NATO’ya 'Ukrayna’ya mali yardım şartı' geliyor

Köln – Dördüncü yılını dolduran Ukrayna savaşının maliyeti arttıkça, savaşın NATO üyesi ülkelere faturası büyüyor. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte tarafından hazırlanan ve ABD haber portalı Politico tarafından yayımlanan belgeye göre, Ukrayna savaşının finanse edilmesi için her NATO üyesi ülkenin gayrisafi milli hasılalarının yüzde 0.25’ini ayırması öneriliyor. Önerinin önümüzdeki temmuz ayında Ankara’da yapılacak NATO zirvesine sunulması planlanıyor.

Rutte’nin önerisinin arkasında Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin daha önce yaptığı talep var. Zelenskiy, Ukrayna’nın “Avrupa’nın güvenliğini Rusya’ya karşı güvence altına aldığını” ileri sürmüş, bu nedenle Avrupa ülkelerinin yüzde 0.25’lik katkı payı sunması gerektiğini söylemişti. Zelenskiy’nin önerisinin arkasında ülkenin kaynaklarının büyük bir bölümünün savaşa gitmesi bulunuyor. Ukrayna, her yıl yaklaşık olarak 107 milyar avroyu, yani gayrisafi milli hasılasının yüzde 31’ini savaşa ve silahlanmaya ayırıyor.

Savaşın artan maliyeti daha önce AB ülkelerine fatura edilmişti. ABD, Ukrayna ve AB arasında Berlin’de yapılan zirvede, AB’nin 90 milyar avro kredi vermesi kararlaştırılmıştı. Bu kararı veto eden Viktor Orban’ın Macaristan’da yapılan son seçimleri kaybetmesiyle birlikte serbest bırakılan 90 milyar avronun üçte ikisi, Avrupa’dan silah almak, üçte biri ise bütçe açığını kapatmak için kullanılacak.

AB’nin verdiği yardımların bütçe açığını kapatmayacağını ve ülkenin iflasa doğru iddiasından hareket eden Rutte, bu nedenle Ukrayna’nın savaşı sürdürebilmesi için kalıcı bütçe için üye ülkelerin sorumluluk almasını gündeme getirdi.

Rutte’nin önerisinin arkasında bugüne kadar Ukrayna’ya yüksek düzeyde mali yardımda bulunan NATO ülkeleri arasında, NATO’nun bugüne kadar savaş için katkı yapmayan ülkelere karşı tepkinin artmasının da bulunduğu belirtiliyor. Haberde, savaş için fazla bütçe ayıran Baltık ve İskandinav ülkeleri buna örnek olarak gösteriliyor. Özellikle Güney Avrupa ülkelerinin savaşa mali katkıda bulunmadığı kastediliyor.

Ukrayna’ya mali olarak en fazla yardımda bulunan ülkeler arasında Almanya da var. Hükümet verilerine göre Almanya savaşın başından bu yana Ukrayna’ya yaklaşık 45 milyar avro ödeme yaptı. 55 milyar avro daha vereceğini taahhüt etti. Toplamda yaklaşık 100 milyar avro ile Almanya, savaşın mali yükünü en fazla üstlenen ülkeler arasında yer alıyor.

Kabul edilip edilmeyeceği belirsiz

Ankara’da yapılacak NATO zirvesine sunulması planlanan önerinin kabul edilmesi durumunda Ukrayna’ya yıllık toplam mali yardım 143 milyar dolara çıkacak. Bu da geçen yıl yapılan 45 milyar dolarlık yardımın üç katına denk geliyor. Yardım, silah alımları, Ukrayna savunma sanayi şirketleri yapılandırmayı içeriyor. Bu yardımın büyük bir bölümünün, yeniden Ukrayna’ya en çok silah satan AB ve ABD’li silah tekellerinin kasasına gideceği de bugünden söylenebilir.

Ancak, önerinin Ankara’da bütün üye ülkeler tarafından kabul edilip edilmeyeceği belirsiz. “Ukrayna kriteri”nin de kabul edilmesi durumunda NATO üyeliğinin külfeti oldukça yüksek olacak. Geçen yıl Hollanda’da yapılan NATO zirvesinde üye ülkelere 2035 yılına kadar gayrisafi milli hasılalarının yüzde en az yüzde 5’ini savunmaya ayırmaları karar altına alınmıştı. Bu oran halen yüzde 2. Bunlara bir de Ukrayna için yüzde 0.25’lik mali desteğin gelmesi durumunda NATO üyesi ülkeler, eğitim, sağlık, emeklilik başta olmak üzere halkın ihtiyaçlarına daha az bütçe ayıracak. Bugünkü verilere göre Türkiye’nin payı ise 4.1 milyar dolar görünüyor.

Ankara’daki zirvede bazı ülkelerin Rutte tarafından getirilmek istenen “Ukrayna kriteri”ne karşı çıkması bekleniyor. Bugüne kadar Ukrayna’ya görece daha fazla yardım yapan ABD başta olmak üzere birçok ülkenin ise destek vermesi bekleniyor.