Afrika Zirvesi: Fransa emperyalizminin yeni rotası

Strasbourg- Kenya’da 11-12 Mayıs tarihlerinde düzenlenen ve eski “Fransa-Afrika Zirvesi”nin yeni adı olan “Africa Forward/Afrika İleri” zirvesi, Fransa emperyalizminin Afrika’daki yeni yönelimini gözler önüne serdi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Nairobi’de düzenlenen zirveye katılımı, Fransa’nın Batı Afrika’daki gerileme ve yenilgilerinin ardından İngilizce konuşulan Afrika ülkelerine yönelme stratejisinin simgesi oldu.

Yaklaşık 30 devlet başkanı ve 1500’den fazla şirket yöneticisinin katıldığı zirve, yalnızca diplomatik değil aynı zamanda büyük sermaye için ekonomik bir buluşma niteliği taşıdı. Tarım-sanayi, enerji, sağlık ve dijital sektörlerin öne çıktığı etkinlikte Fransız medya kuruluşu Canal+, deniz taşımacılığı devi CMA CGM, süt ürünleri şirketi Danone, Fransız elektrik şirketi EDF, Fransız telekomünikasyon ve cep telefonu şirketi Orange, Schneider Electric ve yatırım fonu Meridiam gibi şirketlerin yanı sıra Nijeryalı sanayi tekeli Dangote, Kenya merkezli Equity Bankası, Fas’ın fosfat devi OCP ve Tanzanyalı MeTL grubu gibi Afrika sermaye gruplarıyla görüşmeler yaptı.

Zirvenin organizasyonunda Fransa Kamu Yatırım Bankası Bpifrance, ihracatı destekleme kurumu Business France ve Fransız Kalkınma Ajansı’nın özel sektöre yatırım yapan kolu Proparco da yer aldı. Böylece Macron yönetimi, Fransa’da işçi ve emekçilere kemer sıkma politikaları dayatırken, devlet kaynaklarını büyük sermayenin yeni pazarlar elde etmesi için seferber ettiğini bir kez daha gösterdi.

Proparco Genel Müdürü Françoise Lombard’ın açıklamaları da bunu doğruladı. Lombard, son beş yılda Proparco’nun finansmanlarının Fransız şirketlerine 3.4 milyar avroluk ekonomik geri dönüş sağladığını belirtti. Batı Afrika’daki Orange (telefon şirketi) iştirakleri, EDF (elektrik) ve Meridiam (yatırım fonu) gibi şirketlerin büyük altyapı projelerinden yararlandığını açıkça ifade etti.

Fransa’nın Afrika’daki yeni yönelimi

Fransa’nın bu zirveyi ilk kez İngilizce konuşulan bir Afrika ülkesinde düzenlemesi tesadüf değil. Paris yönetimi, özellikle Sahel bölgesinde yaşadığı askeri ve siyasi yenilgilerin ardından yeni alanlar arıyor. Mali, Burkina Faso ve Nijer gibi ülkelerde Fransız askerlerinin çekilmek zorunda kalması ve Fransa karşıtı tepkilerin büyümesi, Macron yönetimini Kenya, Nijerya, Güney Afrika ve Gana gibi ülkelere yöneltti.

Ancak bu “yeni açılım”, Fransa’nın sömürgeci mantığının değiştiği anlamına gelmiyor. Macron’un Nairobi’de bir etkinlik sırasında kalabalığı “gürültü” konusunda azarlaması, Fransız devletinin kibirli emperyalist yaklaşımının yeni bir örneği oldu.

Fransız gazetesi Le Monde’un da yazdığı gibi Macron’un hedefi açık: İngilizce konuşulan Afrika’da yeni sözleşmeler kazanmak ve Fransa’nın pazar payını büyütmek. Çünkü Fransa bu bölgelerde hâlâ “ikinci lig” oyuncusu olarak görülüyor.

CFA Frangı ve ekonomik nüfuz

Fransa’nın Afrika’daki etkisinin önemli araçlarından biri de CFA Frangı sistemi (Batı ve Orta Afrika’daki eski Fransız sömürgelerinde kullanılan ortak para sistemi). Uzun yıllardır kullanılan bu sistem, Fransa’nın bölge üzerindeki ekonomik denetiminin sembollerinden biri olarak eleştiriliyor. Fransa, eski sömürgeleriyle kurduğu bu parasal mekanizma sayesinde bölgedeki ekonomik ve mali etkisini sürdürmeye çalışıyor.

Kenya neden önemli?

Kenya, Fransa için yalnızca ekonomik değil aynı zamanda askeri ve stratejik açıdan da önemli bir ortak. Hint Okyanusu kıyısındaki konumu, Doğu Afrika ticaret yollarına erişim sağlıyor. Ülke aynı zamanda Fransa’nın Cibuti’deki askeri üssüne yakın stratejik bir bölgede bulunuyor.

Macron, Kenya’ya yaklaşık 1 milyar avroluk Fransız yatırımı yapılacağını açıkladı. İki ülke arasında askeri iş birliğini de kapsayan anlaşmalar imzalandı. Son yıllarda Kenya’daki Fransız şirketlerinin sayısının 140’a ulaştığı belirtiliyor.

Nairobi’de Fransa karşıtı protestolar

Humanit gazetesinin haberine göre, zirveye karşı Kenya’da düzenlenen protestolar ise Fransa’nın Afrika’daki imajının giderek kötüleştiğini gösterdi. “Fransa Afrika’dan defol” etiketi (#FranceOutOfAfrica) sosyal medyada gündem olurken, Kenya Marksist Komünist Partisi’nin çağrısıyla çok sayıda örgüt Nairobi sokaklarında gösteri düzenledi.

Göstericiler Fransız emperyalizmine ve çokuluslu şirketlere karşı sloganlar atarken polis sert müdahalede bulundu. Gerçek mermi kullanıldığı ve göz yaşartıcı gazlarla çok sayıda kişinin gözaltına alındığı bildirildi.

Kenya Marksist Komünist Partisi Ulusal Sözcüsü Mwaivu Kaluka, “Fransız emperyalizmi yeni bir üs arıyor. Bunun kanıtı Mombasa Limanı’na gelen yüzlerce Fransız askeridir” dedi. Kaluka, Fransa’nın Orange, TotalEnergies ve CMA CGM gibi şirketler aracılığıyla ekonomik hakimiyetini sürdürdüğünü söyledi. “Fransız emperyalizmi denen canavarın yerleşmek istediği yer bizim topraklarımızdır” diye ekledi.

Kenya’da yoksulluk ve baskı büyüyor

Kenya yönetimi ülkenin “girişimcilik kültürünü” öne çıkarırken Nairobi sokaklarındaki eşitsizlik dikkat çekiyor. Gösterişli gökdelenlerin gölgesinde teneke dükkanlar, sokakta yaşayan insanlar ve kayıt dışı çalışan emekçiler yaşam mücadelesi veriyor.

Devlet Başkanı William Ruto hükümeti ise son yıllarda artan baskılarla gündemde. Akaryakıt ve temel gıda ürünlerine getirilen vergilere karşı düzenlenen protestolarda en az 80 kişinin polis tarafından öldürüldüğü belirtiliyor.

Kenya Marksist Komünist Partisi Genel Sekreteri Booker Omole, “Ruto halkın güvenini kaybettiği için muhalifleri kaçırıyor. Vergi reformunu ancak göstericiler öldürüldükten sonra geri çekmek zorunda kaldı” dedi.

Fransız emperyalizminin krizi

Fransa’nın İngilizce konuşulan Afrika’ya yönelmesi, emperyalist krizi aşma çabasının bir parçası. Ancak Fransa artık ABD, Çin, Türkiye, Hindistan ve Rusya gibi güçlerle daha sert bir rekabet içinde.

Buna rağmen Paris yönetimi Batı Afrika’daki etkisini kolayca bırakmak istemiyor. CFA Frangı sistemi, askeri üsler ve diplomatik ilişkiler hâlâ Fransa’nın elindeki önemli araçlar arasında bulunuyor.

Fransa’daki işçi hareketi ve ilerici örgütler ise Macron yönetiminin Afrika’daki girişimlerinin yalnızca çokuluslu şirketlerin ve büyük sermayenin çıkarına hizmet ettiğini vurgulayarak bu politikalara karşı mücadele çağrısı yapıyor.