Engellilere ücretsiz ulaşım ve erişilebilir kentler sağlanması için yasa teklifi

Dersim Milletvekili Ayten Kordu, engelli yurttaşların toplumsal yaşama eşit, bağımsız ve onurlu katılımını sağlamak amacıyla TBMM Başkanlığı’na “Engelliler İçin Ücretsiz Ulaşımın ve Erişilebilir Kentlerin Sağlanmasına Dair Kanun Teklifi” sundu.

13 maddeden oluşan teklif; ücretsiz ulaşım hakkından erişilebilir kent yükümlülüğüne, kırsal bölgelerde ulaşım desteğinden denetim kurullarının oluşturulmasına kadar geniş bir düzenlemeyi kapsıyor.

Ücretsiz ulaşım hakkı genişletiliyor

Teklifin 4’üncü maddesinde, ekonomik kriz koşullarında artan ulaşım maliyetlerinin engelliler ve ailelerinin yaşamını ağırlaştırdığı, özellikle tıbbi hizmet desteği alan bireylerin refakatçileriyle birlikte ulaşım hakkına erişmekte ciddi mağduriyet yaşadığı vurgulanarak; yüzde 40 ve üzeri engelli yurttaşlar ile tıbbi hizmet desteği alan engelli ve bir refakatçisi, belediyelere, kamu kurumlarına veya özel işletmelere ait şehir içi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz yararlanması öngörülüyor.

Engelli yurttaşlar Devlet Demiryolları, şehirlerarası otobüsler, deniz ulaşımı ve iç hat hava ulaşımından da ücretsiz faydalanabilecek. Engelli bireylere kota sınırlaması uygulanamayacak

Erişilebilir kent yükümlülüğü

Teklifin 5. Maddesinde ise tüm belediyeleri ve ilgili kamu kurumlarını kaldırımları, yürüyüş yollarını, durakları, metro istasyonlarını, parkları, meydanları ve kamuya açık tüm alanları engelli erişimine uygun hale getirmekle yükümlü kılıyor.

Kaldırımlar, görme engelliler için hissedilebilir yüzeylerle donatılacak; tekerlekli sandalye kullanımına uygun eğim standartları uygulanacak.

Alt ve üst geçitlerde ise rampalar, kaymaz zeminler, hissedilebilir yüzeyler, sesli yönlendirme sistemleri ve tam donanımlı asansörler bulundurulması zorunlu hale geliyor. Çalışmayan asansörler nedeniyle engelli bireylerin ulaşım hakkının engellenmesi halinde ilgili kurumlara idari yaptırım uygulanacak.

Toplu taşıma araçlarında standartlar

Tasarının 7’nci maddesinde, engelli kadınların çoklu ayrımcılığa maruz kaldığı, hem engellilik hem de toplumsal cinsiyet eşitsizliği nedeniyle kamusal hizmetlere erişimde daha derin yapısal engellerle karşılaştığı ifade edileri; toplu taşıma araçlarında sesli durak anons sistemi, görsel bilgilendirme ekranları, engelli erişimine uygun giriş-çıkış sistemleri bulundurulması zorunlu olacak. Ayrıca engelli kadınlar, çocuklar ve yaşlılar için güvenli ulaşım tedbirleri alınacak; acil destek butonları ve erişilebilir başvuru mekanizmaları oluşturulacak.

Denetim ve yaptırım

Teklife göre yerel yönetimler bünyesinde “Erişilebilirlik İzleme ve Denetim Kurulları” oluşturulacak. Bu kurullarda engelli örgütleri, kadın örgütleri, şehir plancıları, mimarlar ve ilgili meslek odaları temsil edilecek.

Erişilebilirlik koşullarını yerine getirmeyen kamu kurumlarına idari para cezası uygulanacak; eksiklik giderilinceye kadar ilgili yöneticiler hakkında işlem yapılacak.

Kırsal bölgelerde yaşayan engelli yurttaşlar için sağlık, eğitim ve kamu hizmetlerine erişimi sağlayacak ücretsiz ulaşım destek programları oluşturulması da teklifin 10. maddesinde yer alıyor.

“Bağımsız yaşam hakkı güçlendirilmeli”

Genel gerekçede, bugün ülke genelinde milyonlarca engelli yurttaşın ulaşım, kamusal alanlara erişim, sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler konusunda ciddi hak ihlalleri yaşadığı belirtildi. Özellikle büyükşehirler dışında erişilebilir ulaşım hizmetlerinin yetersizliğine dikkat çekilerek, “Mevcut sosyal politikalar engellileri eve kapatan, bağlı ve bağımlı ilişkileri yeniden üretmektedir” ifadesi kullanıldı.

Teklifin, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi ve Anayasa’nın eşitlik ilkesi doğrultusunda engelli yurttaşların bağımsız yaşam hakkını güçlendirmeyi hedeflediği vurgulandı.

Finansman ve yürürlük

Teklifin 11. maddesine göre uygulamaya ilişkin giderler merkezi bütçe ve ilgili yerel yönetim bütçelerinden karşılanacak. Kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe girmesi, hükümlerinin Cumhurbaşkanı tarafından yürütülmesi öngörülüyor.