ABD’nin savaşı yüzünden 20 bin deniz işçisi mahsur

ABD ile İsrail’in İran’a saldırıları ardından Hürmüz Boğazı’nın kapatılması nedeniyle Basra Körfez’i çevresinde yaklaşık 20 bin deniz işçisi mahsur kaldı. Denizciler hem güvenliklerini sağlamakta hem maaşlarını almakta sorun yaşıyor.

20 bin denizciden biri olan ve yaklaşık 10 haftadır İran’daki bir limanda mahsur kalan Hindistanlı denizci Anish, İran’a karşı savaşın ilk elden tanığı oldu. Anish, 28 Şubat’ta ABD saldırıları başlamadan birkaç gün önce bir kargo gemisiyle Şatt el-Arab su yoluna ulaşmıştı. O günden beri gemide mahsur.

Takma isimle Al Jazeera’ya konuşan Anish, “Burada her türlü durumla karşı karşıya kaldık; savaş, füzeler.. Aklımız çok dağınık” dedi. Anish, Hintli denizci arkadaşlarından bazılarının İran’ın Ermenistan ile olan 44 km’lik kara sınırını geçerek evlerine dönebildiklerini, ancak diğerlerinin maaşlarını almayı bekledikleri için burada kaldıklarını söyledi.

Denizcileri işe alan, maaş bordrolarını yöneten ve nakliye firmaları adına diğer çalışan meseleleriyle ilgilenen aracılara atıfta bulunarak, “Bazıları Hintli acenteler yüzünden burada mahsur kaldı; maaşlarını alamıyorlar” dedi. Anish, patates, soğan, domates ve pide ile beslendiğini, ancak diğer gemilerde yiyecek ve suyun azaldığını duyduğunu söyledi.

44’ü İranlı en az 54 denizci hayatını kaybetti

Savaş öncesinde boğaz, küresel petrol ve gaz arzının yaklaşık beşte birini ve deniz yoluyla yapılan gübre ticaretinin üçte birini taşıyarak dünyanın en kritik deniz ticaret yollarından biri olarak işlev görüyordu. 7 Nisan’da Washington ile Tahran arasında geçici bir ateşkes ilan edilmesine rağmen, su yolu ve çevresinde tekrarlanan saldırılar nedeniyle deniz trafiği durma noktasına geldi.

Savaş boyunca İran, ticari gemilere aralıklı olarak ateş açmaya devam ederken, ücret karşılığında gemilere karasularından güvenli geçiş imkanı sundu. ABD ise, Tahran’ın petrol ihracatını ve döviz kaynaklarına erişimini kesintiye uğratmak amacıyla 13 Nisan’dan bu yana İran limanlarını abluka altına aldı.

İngiltere merkezli denizcilik istihbarat şirketi Lloyd’s List, pazartesi günü yaptığı açıklamada, önceki günden bu yana en az dört ticari geminin ateş altında kaldığını belirtirken, Fransız CMA CGM şirketi tarafından işletilen bir konteyner gemisi çarşamba günü su yolunu geçerken saldırıya uğradığını bildirdi. Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü, savaşın başlamasından bu yana en az 10 denizcinin hayatını kaybettiğini tahmin ediyor.

İran Ticaret Denizcilik Sendikası, 1 Nisan itibarıyla liman işçileri ve balıkçılar da dahil olmak üzere en az 44 İranlı denizcinin öldürüldüğünü bildirdi.

"17. yüzyıla geri dönülmüş gibi"

İşçi örgütlerine göre, bazı gemiler çatışmalardaki kısa süreli sükunet dönemlerinde Hürmüz Boğazı’ndan çıkmayı başarmış olsa da, Körfez’deki devasa petrol, gaz ve konteyner gemisi filosunda görev yapan sivil mürettebat için her gün yeni bir belirsizlik getiriyor. Geçen ay İran güçleri, yabancı bayraklı iki kargo gemisini ve mürettebatını gözaltına alırken, ABD Donanması da Körfez ve Hint Okyanusu’nda İran bağlantılı üç ticari gemiyi ele geçirdi. 150 ülkede yaklaşık 700 sendikayı temsil eden Uluslararası Taşımacılık İşçileri Federasyonu (ITF) Genel Sekreteri Stephen Cotton, denizde mahsur kalmanın yanı sıra gözaltına alınma ihtimalinin de “korku düzeyini artırdığını” söyledi.

Cotton, Al Jazeera’ya verdiği demeçte, “Yılın başından beri, sanki 17. yüzyılda olduğu gibi gemilere askeri güçler çıkarıyorlar ve bu çok korkutucu” dedi. “Bu biraz çılgınca, çünkü bunlar denizciler. Onlar sadece işçiler.”

BM’ye bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), nisan ayı sonunda insani ihtiyaçlara göre gemilere öncelik veren bir tahliye planı üzerinde çalıştığını duyurdu, ancak böyle bir operasyonun gerçekleştirilebilmesi için çatışmaya dahil olan “tüm tarafların” saldırılardan kaçınması gerektiğini belirtti.

Sendikasız denizciler daha zor durumda

IMO, denizcilerin karşı karşıya olduğu durumu “benzeri görülmemiş” bir insani kriz olarak nitelendirdi; ancak işçilerin karşılaştığı koşullar, gemi sahibine ve sendikalı olup olmadıklarına bağlı olarak önemli ölçüde değişebiliyor.

Sendikacı Cotton’a göre, büyük uluslararası nakliye şirketleri tarafından işletilen gemilerdeki denizciler tehlike primi ve diğer yardımlar alırken, daha küçük işletmelerde çalışan bazı denizciler maaşlarını almak veya temel ihtiyaçlarını karşılamak için mücadele ediyor. “İki tür denizcilik endüstrisi var. Biri kıtalararası ticaret: büyük gaz, büyük petrol ve büyük konteynerler. Diğeri ise Körfez bölgesinde petrol, gıda ve su tedarik eden ve bunları taşıyan yerel ticaret” diyen Cotton, daha küçük gemilerin genellikle sendikasız veya “uluslararası düzenlemelerin sıkı bir şekilde uygulanmadığı” bir ortamda faaliyet gösterdiğini ekledi.

ITF üyesi olan İran Deniz Ticaret İşçileri Sendikası Genel Sekreteri Saman Rezaei de, İran’daki birçok yabancı denizcinin uluslararası standartlara uymayan “düzensiz ajanslar” için çalıştığını söyledi.

İmkanı olan için de dönüş zor ve pahalı

111 ülke tarafından onaylanan uluslararası bir anlaşma olan 2006 Deniz İş Sözleşmesi uyarınca, bir denizcinin gemide görev yapması için gerekli olan azami süre 12 ay. Denizcilerin bu sürenin sonunda gemiden ayrılma yasal hakkı bulunsa da, koşullar nedeniyle ülkelerine geri dönüş karmaşık ve pahalı bir ihtimal haline gelmiş durumda.

Öte yandan denizcilik ve lojistik uzmanlarına göre, boğaz yarın yeniden açılsa bile, bölgedeki altyapı hasarları, Körfez genelinde depolama tesislerinin kapasitelerinin dolmuş olması ve birikmiş ihracat yükü nedeniyle ticaret akışının normale dönmesi zaman alacak. Mahsur kalan denizciler için, İran’ın döşediği deniz mayınları da risk oluşturuyor. ABD merkezli Rand Corporation’da kıdemli mühendis olan Scott Savitz de boğazı mayınlardan temizlemenin haftalar hatta aylar sürebileceğini söyledi.

Savaş uzadıkça şirketler maaş ödemelerinden kaçıyor

Denizci hakları savunucularına göre, savaş ne kadar uzarsa, gemi işletmecilerinin ödenmemiş tüm maaşları ödemeden gemilerini terk etme riski o kadar artıyor. Steve Jones’a göre “Bu, bölgede uzun süredir devam eden bir sorun ve kargo anlaşmazlıkları ortaya çıktıkça veya gemilerin mekanik durumu kötüleştikçe, ‘kötü gemi sahipleri’nin kaçma eğilimi artıyor.”

Hindistanlı Denizci Anish de, Dubai merkezli acentesinden dokuz aydır maaş almadığını söyledi. Bu ayın sonlarında ABD doları cinsinden bir ödeme alması gerekiyor, ancak şirketinin bu tutarı ödemekten kaçınabileceğinden endişeli. Anish, “Sözleşmem 20 Mayıs’ta sona eriyor” dedi: “Belki şirket o tarihten sonra maaşımı öder. Bilmiyorum.”

(Dış Haberler)