Axios: ABD ve İran tek sayfalık bir mutabakat metni üzerinde anlaşmaya yakın

Axios’a konuşan iki ABD’li yetkili ve diğer iki kaynağa göre, Beyaz Saray, savaşı sona erdirmek ve daha ayrıntılı nükleer müzakereler için bir çerçeve oluşturmak üzere İran’la tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya yakın.

Tek sayfalık, 14 maddelik mutabakat zaptı, Trump’ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile birkaç İranlı yetkili arasında hem doğrudan hem de arabulucular aracılığıyla müzakere ediliyor. Mevcut haliyle, mutabakat zaptı savaşın sona erdiğini ve Hürmüz Boğazı’nı açmak, İran’ın nükleer programını sınırlamak ve ABD yaptırımlarını kaldırmak için ayrıntılı bir anlaşma üzerinde 30 günlük müzakere döneminin başladığını ilan edecek.

Habere göre, ABD önümüzdeki 48 saat içinde İran’dan birkaç kilit nokta hakkında yanıt bekliyor. Henüz hiçbir konuda anlaşmaya varılmadı ancak kaynaklar, tarafların savaşın başlamasından bu yana bir anlaşmaya bu kadar yakın olmadıklarını ileri sürdü.

Mutabakat metninde neler var?

Anlaşma İran’ın nükleer zenginleştirmeye moratoryum (erteleme) uygulamasını, ABD’nin yaptırımları kaldırmayı ve dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran fonunu serbest bırakmayı kabul etmesini ve her iki tarafın da Hürmüz Boğazı’ndan geçişle ilgili kısıtlamaları kaldırmasını içeriyor.

İki kaynak, bu müzakerelerin İslamabad veya Cenevre’de gerçekleşebileceğini belirtti. Bir ABD’li yetkiliye göre, İran’ın boğazdan geçen gemilere uyguladığı kısıtlamalar ve ABD’nin deniz ablukası, bu 30 günlük süre zarfında kademeli olarak kaldırılacak.

Uranyum zenginleştirme moratoryumunun süresi ise aktif olarak müzakere ediliyor; üç kaynak sürenin en az 12 yıl olacağını söylerken, bir kaynak 15 yılın olası bir sonuç olduğunu belirtti. İran, zenginleştirme konusunda 5 yıllık bir moratoryum önerdi; ABD ise 20 yıl talep etti. Moratoryumun süresi dolduktan sonra İran, yüzde 3,67 gibi düşük bir seviyede zenginleştirme yapabilecek.

İran, mutabakat metninde hiçbir zaman nükleer silah peşinde koşmayacağına ve silahlandırma ile ilgili faaliyetlerde bulunmayacağına dair taahhütte bulunacak. Bir ABD’li yetkiliye göre, taraflar İran’ın yeraltı nükleer tesislerini işletmemeyi taahhüt edeceği bir madde üzerinde görüşüyor.

Kaynaklara göre İran’ın, BM müfettişleri tarafından yapılacak habersiz denetimler de dahil olmak üzere, daha sıkı bir denetim rejimini kabul etmesi gerekiyor. Konuya yakın iki kaynak, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu ülke dışına çıkarmayı kabul edeceğini de iddia etti; bu, Tahran’ın şimdiye kadar reddettiği, ABD’nin temel önceliklerinden biri. Bir kaynak, tartışılan seçeneklerden birinin bu malzemenin ABD’ye nakledilmesi olduğunu belirtti.

ABD, mutabakat metni kapsamında İran’a uygulanan yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını ve dünya çapında dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran fonunun kademeli olarak serbest bırakılmasını taahhüt edecek.

Axios’a konuşan kaynaklara göre Beyaz Saray, İran yönetiminin bölünmüş olduğunu ve farklı gruplar arasında uzlaşma sağlanmasının zor olabileceğini düşünüyor. Bazı ABD’li yetkililer, ilk aşamadaki bir anlaşmaya bile varılabileceğinden şüphe duyuyor. 

(Dış Haberler)