Felaket içtiğimiz suda gizli!

Balıkesir – Balıkesir Üniversitesinden Murat Çelebi, Çağla Çelebi, Hasan Susar, Hüseyin Şen ve İzzet Karahan’dan oluşan bilim insanı heyetinin yayımladığı bilimsel bir araştırma, madencilik faaliyetlerinin içme sularımız üzerinde yarattığı ölümcül tehlikeyi tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi. Balıkesir’in Bigadiç ilçesinde bulunan Eti Maden İşletmelerine ait Bigadiç bor maden sahası ve çevresindeki su kaynaklarında yapılan çalışmaya göre; sudaki arsenik oranı Dünya Sağlık Örgütü limitlerinin 125 katı. Bu felaketin kapıda değil, doğrudan halkın ve hayvanların tükettiği içme sularının içinde olduğunu kanıtlıyor.

Bölge üç risk çemberine ayrıldı

Araştırmacılar, maden sahasının içme sularına etkisini ölçebilmek amacıyla, halen Türkiye Varlık Fonu (TVF) bünyesinde faaliyet gösteren bir kamu kuruluşu olan Bigadiç Bor Maden İşletmelerine ait İskele madenini merkez kabul ederek bölgeyi üç farklı uzaklık çemberine böldü: Madene 0-5 km uzaklıktaki “yakın alan”, 5-15 km uzaklıktaki “orta alan” ve 15-30 km uzaklıktaki “uzak alan.” Bölgedeki halk ve hayvanlar tarafından aktif olarak kullanılan içme suyu kaynaklarından toplam 60 numune toplandı ve bu örnekler indüktif eşleşmiş plazma-optik emisyon spektrometresi (ICP-OES) adı verilen hassas bir teknolojiyle analiz edildi.

Arsenik oranı Dünya Sağlık Örgütü (WHO) limitlerinin 125 katı!

Ortaya çıkan laboratuvar sonuçları tek kelimeyle dehşet verici boyutta! Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Amerikan Çevre Koruma Ajansı (USEPA) tarafından içme suları için belirlenen güvenli arsenik limitinin 10 µg/L. Ancak madene en yakın olan 0-5 kilometrelik alandaki içme sularında tespit edilen ortalama arsenik (As) miktarı 1249.89 µg/L olarak ölçüldü. Bu durum göz önüne alındığında, sudaki arsenik oranının güvenli sınırın yaklaşık 125 katı olduğu ortaya çıktı.

Arsenik kirliliğinin maden faaliyetleriyle olan doğrudan ilişkisi, uzaklık arttıkça kirliliğin düşmesiyle de ispatlandı. Madenden 5-15 km uzaklaşıldığında arsenik oranı 324.,08 µg/L’ye, 15-30 km bandında ise 24.56 µg/L’ye geriliyor. Ancak bu en uzak bölgedeki su bile hâlâ uluslararası güvenli limitlerin 2 ila 6 kat üzerinde yer alıyor.

Kadmiyum ve cıva da sınırları aşıyor

Sadece arsenik değil, insan sağlığı için son derece zehirli olan kadmiyum (Cd) ve cıva (Hg) oranları da madene yaklaştıkça tehlikeli seviyelere ulaşıyor.

Kadmiyum: WHO’nun 3 µg/L olarak belirlediği güvenli limit, madene 0-5 km uzaklıktaki sularda 8.89 µg/L olarak ölçülerek sınırın neredeyse 3 katına çıktı. Madenden uzaklaşıldıkça bu oran 15-30 km bandında güvenli sınır olan 1.83 µg/L’ye düşüyor.

Cıva: Madene yakın suların cıva oranı ortalama 4.75 µg/L olarak tespit edildi. Bu oran, USEPA’nın belirlediği 2 µg/L’lik limitin çok üzerinde bulunuyor. Tıpkı diğer metaller gibi cıva kirliliği de madenden uzaklaştıkça azalarak 1.59 µg/L’ye geriliyor.

Kurşun neden istisna?

Araştırmada incelenen dört ağır metalden yalnızca kurşun (Pb), madene olan uzaklığa bağlı olarak anlamlı bir değişim göstermedi. Üç bölgede de ölçülen kurşun oranları (7.03 µg/L, 5.20 µg/L ve 8.24 µg/L) uluslararası kabul edilen güvenli limitlerin (10-15 µg/L) altında kaldı.

Bilim insanları bu durumu, kurşunun bölgedeki genel trafik, sanayi emisyonları veya jeolojik yapı gibi farklı bölgesel kaynaklardan homojen olarak dağılmasına bağlıyor.

Bilim insanlarından ‘acil müdahale’ çağrısı

Dünya Sağlık Örgütü limitlerini kat kat aşan bu bulgular, halk sağlığı ve ekolojik denge için “kronik maruz kalma riski” anlamına geliyor. Çelebi ve araştırma ekibi, ağır metallerin vücutta biriktiğine ve doğada yok olmadığına dikkat çekerek yetkilileri uyarıyor. Yer altı sularının acilen “yüksek riskli” bölgeler öncelikli olmak üzere düzenli olarak izlenmesi, maden deşarjlarının çok daha sıkı denetlenmesi, gerekirse bu kirlenmiş su kaynaklarının içme suyu kullanımına kapatılarak halka alternatif temiz su sağlanması hayati önem taşıyor.

Halk sağlığı radikal şekilde korunmalı

Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology (Çevresel Kirlenme ve Toksikoloji Bülteni)’nde yayımlanan makalede, suyun yönetimi konusunda sadece kağıt üzerindeki kanunların yetmeyeceğini, bizzat suyun kaynağında, madenlerin zehirli etkilerine karşı doğanın ve halk sağlığının radikal şekilde korunması gerektiğini ortaya koyuyor.