Barete erişemeyen kadın işçi oranı erkeklerin 5 katı kadar

Birleşik Metal-İş Sendikası tarafından hazırlanan çarpıcı bir araştırma, metal sektöründe çalışan kadın işçilerin iş sağlığı ve güvenliği konusunda yaşadığı görünmez tehlikeyi gösterdi. 910 işçiyle (454 kadın 456 erkek) yapılan “kişisel koruyucu donanımlarda (KKD) toplumsal cinsiyet açığı araştırması”nın sonuçlarına göre; standart olarak erkek bedenine ve ölçülerine göre üretilen koruyucu ekipmanlar, kadın işçileri iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı savunmasız bırakıyor.

Birleşik Metal tarafından hazırlanan rapor, kadınların baret, maske ve işitme koruyucu gibi hayati donanımlara erişiminin erkeklere kıyasla katbekat düşük olduğunu; bedene uymayan iş kıyafetlerinin ve cinsiyetçi ön yargıların ise korumak yerine işçiler için ekstra güvenlik riski yarattığını ortaya koydu.

Uygun olmayan eldiven kaza riskini artırıyor

Araştırmada öne çıkan önemli sonuçlardan biri, koruyucu donanıma ihtiyaç duyan kadın işçilerin, erkek işçilere göre bu koruyucu donanıma erişiminin daha sınırlı olduğu oldu.

• İhtiyacı olduğu halde barete erişemeyen kadın oranı yüzde 17.8 ile erkeklerin (yüzde 3.7) yaklaşık beş katı olarak kaydedildi.
• İhtiyacı olduğu halde işitme koruyucuya erişemeyen kadın oranı yüzde 8.4 ile erkeklerin (yüzde 2.3) yaklaşık dört katı. Oysa kadın işçilerin yüzde 39.6’sı gürültü riski maruziyeti altında çalışıyor.
• Metal sektöründe toz ve duman maruziyetinin ciddi sağlık sonuçları doğurabileceği de düşünüldüğünde, maskeye ihtiyacı olduğu halde erişemeyen kadın işçilerin oranı yüzde 16.5 ile erkeklerin (yüzde 9.4) yaklaşık iki katı.

‘İşi kadın yapıyorsa risksizdir’ algısı var

Bu tablo, koruyucu donanıma erişimin kadın işçi ile erkek işçi arasındaki görev dağılımı farkına indirgenemeyeceğini gösterdi. Birleşik Metal-İş Sendikası Eşitlik Dairesi Uzmanı Nuran Gülenç, KKD’lere erişimdeki cinsiyet açığının sebeplerinden birine örnek verdi: “Kadının yaptığı işin daha risksiz olduğu gibi cinsiyetçi bir algı var. Kadın yapıyorsa risksiz gibi anlaşılıyor. Mesela bir işi erkekler yapıyorsa ayakkabı veriliyor ama kadın yapıyorsa risksiz bir iştir algısıyla başka bir yerde kadınlara verilmiyor.”

Kimyasal riskine karşı koruyucu önlüğe ne kadınlar ne erkekler erişemiyor

Araştırma, özellikle kimyasal dayanımlı önlük/tuluma erişimlerin kadın işçilerin de erkek işçilerin de ihtiyaç duymalarına rağmen yüzde 60’larda kaldığını gösterdi. Rapora göre kadın işçilerin de erkek işçilerin de yaklaşık yüzde 17’si kimyasal maruziyeti riski altında çalışıyor.

İş kıyafetlerinde beden uyumu yok

İş kıyafetlerinde bedenlerin kendilerine uymadığını söyleyen kadın işçi sayısı erkek işçi sayısının iki buçuk katından fazla. Raporda, bu beden uyumsuzluğunun sadece konforsuzluk değil, hareket kısıtı ve potansiyel güvenlik açığı bakımından da risk barındırdığı belirtildi.

Anketi yapan iş yeri temsilcisi kadınlardan biri, iş kıyafetlerinin erkek bedenlerine göre olduğunu, kadınların basenlerine göre yapılmadığı için üstlere makasla yırtmaç açmak zorunda kaldıklarını, pantolonları terzi misali kendilerine göre uyumlu hale getirmek için neredeyse yeniden yarattıklarını söyledi. Erkek bedenine göre olduğu için küçük bedenli kadınların kendilerine uygun kıyafet bulamadığını, kadın bedenine uyumsuz yapıldığı için büyük beden kadınların da kendine uygun kıyafet bulamadığını söyledi.

Kadın işçiler açısından belirgin biçimde daha yüksek olan sorunların üçü şöyle:

Ayakkabıda tarak genişliği (yüzde 16.3), eldivenlerde parmak uzunluğu uyumsuzluğu (yüzde 15.9) ve giysilerin çok büyük beden olması (yüzde 13). Bu sorunları erkek işçiler de yaşasa da kadın işçiler açısından daha belirgin. 

Kadın işçiler açısından beden-kalıp uyumsuzluğunun kendisi sorun yaratırken, erkek işçiler açısından belirgin biçimde öne çıkan sorunlar daha çok çalışma ortamı (gözlük buğulanması, ısı etkisi, maske sızdırması vs.) üzerine ortaya çıktı.

Anket yapılan kadın işçilerden biri iş giysisinin uyumsuzluğunu şöyle ifade etti: “Dağıtılan yeleklerin aşağıdan kapanma noktası çok dar ama omuzlar geniş. Bel kısmı lastik şeklinde olmalıydı. Hareketi kısıtlıyor, kendi bedenimiz olduğu halde.”

Kadın işçiler için regl, emzirme dönemlerine dair konuşmak zor

Regl, hamilelik, emzirme dönemlerinde özel KKD kullanımına ilişkin soruların yöneltildiği kadın işçilerin yüzde 16.5’inin bu soruyu yanıtlamaktan çekinmesi, bu konunun iş yerinde hassas ve tabu niteliğinde algılandığını gösteriyor. Kadın işçilerin yüzde 11.6’sı regl, hamilelik, lohusalık veya emzirme dönemlerinde özel kişisel koruyucu donanım ihtiyacı olduğunu belirtti. Bu soruya yanıt veren 135 kadın işçinin yüzde 17.8’i ihtiyaç duyduğu kişisel donanımı tedarik edemediğini belirtti.

5 kadın işçiden 1’ine göre iş yerlerinde herkese uygun koruyucu donanım yok

Kadın işçilerin yüzde 20’si iş yerinde herkes için uygun kalıpta KKD mevcut olmadığını belirtti. Erkeklerin yüzde 22.8’i herkese uygun KKD olduğunu düşünürken, böyle düşünen kadın işçiler sadece yüzde 11.2. Kişisel koruyucu donanımın işini güvenli ve rahat yapmasına olanak taşıdığı ifadesine “kesinlikle katılan” kadın sayısı (yüzde 14.4) erkek işçilere göre (yüzde 23.9) belirgin düşük.