'Ana dilinde eğitim' Meclis gündeminde: 'Kapsamlı bir reform planı hazırlanıyor mu?'

DEM Parti Hakkâri Milletvekili Öznur Bartin, ana dilin bireyin kimliği, kültürel aidiyeti ve toplumsal varoluşunun temel unsuru olduğunu vurgulayarak, ana dilinde eğitime ilişkin sorunları Meclis gündemine taşıdı. Bartin, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in yanıtlaması istemiyle kapsamlı bir soru önergesi sundu.

Bartin, Türkiye’de tarihsel olarak uygulanan dil ve eğitim politikalarının Kürtçe ve lehçeleri başta olmak üzere Lazca, Hemşince, Pontus Yunancası, Batı Ermenicesi, Süryanice lehçeleri, Ladino, Gagavuzca, Romanca, Adigece, Abhazca ve Kabardey-Çerkesçe gibi birçok anadilin kamusal alandaki kullanımını sınırladığını ifade etti. Bu durumun, dillerin kuşaklar arası aktarımını zayıflatarak yapısal bir eşitsizlik yarattığını belirtti.

UNESCO verilerine göre Türkiye’de en az 15 dilin yok olma riski altında olduğunu hatırlatan Bartin, buna rağmen anadilde eğitime yönelik toplumsal talebin yüksek olduğuna dikkat çekti. Paylaşılan saha verilerine göre katılımcıların büyük çoğunluğunun çocuklarının anadillerinde eğitim almasını istediği ifade edildi.

Bartin, 2012 yılında Kürtçenin “Yaşayan Diller ve Lehçeler” kapsamında seçmeli ders olarak müfredata alınmasının önemli ancak yetersiz bir adım olduğunu belirtti. Derslerin yalnızca ortaokul düzeyinde ve sınırlı saatlerle verilmesinin, ana dilinde eğitimin kurumsal bir hak olarak uygulanmasının önünde engel oluşturduğunu kaydetti.

Milli Eğitim Bakanlığının önceki yanıtlarında, söz konusu derslerin ortaokullarla sınırlı tutulduğunu ve ortaöğretimde bu derslerin müfredata eklenmesine yönelik bir çalışma bulunmadığının ifade edildiğini hatırlatan Bartin, derslerin açılabilmesi için en az 10 öğrenci şartı aranmasının erişimi zorlaştırdığını dile getirdi. Ayrıca öğretmen yetersizliği durumunda ücretli öğretmen görevlendirilmesinin, eğitimin niteliği açısından sorun yarattığını belirtti.

Önergede, 2024-2025 eğitim-öğretim yılına ilişkin Kürtçe dersini seçen öğrenci sayısına dair farklı açıklamalarda yer alan çelişkili veriler de gündeme getirildi. Farklı kaynaklarda 59 bin 372, 35 bin 416 ve 30 bin 104 olarak açıklanan rakamlar arasındaki farkların gerekçesi soruldu.

Bartin, anadilde eğitimin seçmeli ders statüsünde kalmasının yeterli olup olmadığı, bu eğitimin okul öncesinden lise düzeyine kadar neden bütüncül şekilde uygulanmadığı ve öğretmen ihtiyacına ilişkin planlamaların ne olduğu gibi birçok başlıkta Bakanlığa soru yöneltti.

Toplam 19 sorudan oluşan önergede ayrıca, seçmeli derslerin açılmasını zorlaştıran kriterlerin esnetilip esnetilmeyeceği, derslere erişemeyen öğrenci sayıları, il ve ilçe bazlı veri şeffaflığı, UNESCO’nun risk altındaki diller listesine yönelik koruma programları ve anadilde eğitimin anayasal güvenceye kavuşturulmasına ilişkin bir çalışma olup olmadığı da soruldu.

Bartin, anadilde eğitimin anayasal ve yasal güvence altına alınmasının, eşit yurttaşlık, demokratik katılım ve toplumsal barış açısından zorunlu olduğunu vurgulayarak, "Başta Kürtçe ve lehçeleri olmak üzere anadillerin eğitim dili olarak örgün eğitim sistemine dahil edilmesine yönelik kapsamlı bir reform planı hazırlanmakta mıdır?" diye sordu.