Küçük Menderes havzasındaki antimuan madeni genişliyor: Cengiz Holding'in kapasite artışına onay çıktı

İzmir - İzmir'in Ödemiş ve Beydağ ilçeleri sınırlarında, tarım ve su kaynaklarının kalbinde yer alan antimuan madeninin kapasite artışı projesinde Nihai Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu kararı verildi. Cengiz Holding bünyesindeki Eti Bakır A.Ş. tarafından işletilecek maden, yöre halkı tarafından doğayı zehirleyecek bir "ölüm çukuru" olarak nitelendiriliyor. Peki bu devasa proje bölgeye ne getirecek, doğadan ne götürecek?

Kapasite ikiye katlanıyor

Onaylanan proje ile birlikte, Halıköy ve Emirli mahalleleri mevkiinde hali hazırda faaliyet gösteren yeraltı maden işletmesinin yıllık 28 bin 800 ton olan antimuan cevheri üretim kapasitesi 50 bin tona çıkarılacak. Kapasite artışıyla birlikte ÇED alanı toplam 31,3 hektarlık bir alana yayılacak.

Maden sahasının yerleşim yerlerine olan yakınlığı ise adeta tehlikenin boyutunu gözler önüne seriyor. Projenin 1 No.lu poligonu Emirli Mahallesi'ne sadece 360 metre, 2 No.lu poligonu ise Halıköy Mahallesi'ne 550 metre uzaklıkta bulunuyor. Üstelik sahanın 3,8 kilometre ve 6,5 kilometre yakınlarında 1. Derece Arkeolojik Sit Alanları ile korunması gereken taşınmaz kültür varlıkları yer alıyor.

İçme ve sulama barajları ağır metal kirliliği riskiyle karşı karşıya

Projenin en büyük tehdidi, Küçük Menderes Havzası'nın can damarı olan su kaynakları üzerinde toplanıyor. Maden sahası, on binlerce dönüm tarım arazisine can veren Beydağ Barajı'na 3,7 - 3,9 km, Bademli Barajı'na ise sadece 4,2 km mesafede. Uzmanlar, ağır metaller içeren sülfürlü kayaların kazılıp havayla ve yağmurla teması sonucunda Asit Kaya Drenajı'nın (AKD) oluşacağı uyarısında bulunuyor. Bu durumun yer altı ve yer üstü sularını arsenik, kurşun, çinko ve kobalt gibi zehirli ağır metallerle kirletmesine kesin gözüyle bakılıyor. Yüksek miktarda su tüketen bu madencilik faaliyeti, halihazırda kuraklık tehlikesi yaşayan havzadaki su krizini daha da derinleştirebilir.

Dinamitler patlayacak, zehirli tozlar saçılacak

Üretim sürecinde "milisaniye gecikmeli patlatmalı yeraltı maden işletmeciliği" yöntemi kullanılacak. Her ne kadar şirket toz oluşumunu sulama ile engelleyeceğini taahhüt etse de, uzmanlar dinamitli patlatmaların bölgede büyük bir toz bulutu yaratacağını, sarsıntıların yeraltı sularının yataklarını çatlatıp yönünü değiştirebileceğini vurguluyor. İşletmenin yıllık toplam patlayıcı tüketimi devasa boyutlarda: 81.000 adet dinamit, 27.000 adet elektriksiz kapsül, 1.080 adet elektrikli kapsül ve 2.700 metre infilaklı fitil kullanılacak. Zehirli bir metal olan antimuanın kendisi ve patlatmalarla rüzgara karışacak tozlar, işçilerde ve yöre halkında KOAH ile akciğer kanseri gibi ciddi solunum yolu hastalıklarına davetiye çıkarıyor.

ÇED raporu "endemik tür yok" diyor, uzmanlar isyan ediyor

Eti Bakır'ın Mitto Consultancy şirketine hazırlattığı 2214 sayfalık ÇED dosyasında, maden sahası içerisinde "endemik ve koruma altında olan bitki türü tespit edilmediği" iddia ediliyor. Ancak ziraat mühendisleri ve çevre örgütleri bu duruma isyan ederek; projenin yer aldığı Bozdağlar silsilesinin Batı Anadolu'da 70 farklı endemik bitki türüne ev sahipliği yaptığını ve dünyada sadece bu özel mikroklimada yetişen 3 eşsiz endemik türün tam da altın ve antimuan aranacak bu bölgede bulunduğunu belirterek raporu yalanlıyor.

Evlerin, zeytinliklerin ve tarım arazilerinin dibinde

Kadastro ve Çevre Düzeni Planı verilerine göre, orman ile şahıs arazilerinden oluşan bu bölgenin büyük bir kısmı "tarım arazisi ve çayır-mera" statüsünde yer alıyor. Sahalar, bölgenin geçim kaynağı olan zeytinlikler ve incir ağaçlarıyla çevrili durumda. Şirket tarafından hazırlatılan ÇED Raporu'nun ana metin ve sonuç kısımlarında, ÇED alanı içerisinde 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılatılması Hakkında Kanun kapsamında belirtilen zeytinlik sahaların bulunmadığı iddia ediliyor. Ancak, aynı projenin ekleri arasında yer alan Ekosistem Değerlendirme Raporu'nda, kapasite artışı yapılacak alanın tam sınırında zeytin (Olea europaea) bahçelerinin oluşturduğu tarım alanlarının bulunduğu açıkça tespit edilmiş durumda Rapordaki başka bir tespitte ise "ÇED alanı içerisinde ve yakın çevresinde 3573 sayılı kanunda belirtilen alanlar bulunmaktadır" ifadesine yer veriliyor. Bağımsız analizler ve haber kaynakları da maden ocağının etrafının zeytinlikler, incir ağaçları ve tarım arazileri ile çevrili olduğunu doğruluyor.

Aynı bölgede zeytinlikler nedeniyle bir maden projesi iptal edilmişti

3573 sayılı Zeytincilik Kanunu'nun 20. maddesi, zeytinlik sahalara en az 3 kilometre mesafede zeytinlerin vejetatif ve generatif gelişimine engel olacak, toz ve duman çıkaran veya kimyevi atık bırakan tesislerin yapılmasını ve işletilmesini kesin bir dille yasaklıyor. Nitekim yakın zamanda Ödemiş'in Kemenler mahallesinde planlanan başka bir maden projesi (şist ocağı), bu kanuna aykırı olduğu ve zeytinliklere zarar vereceği gerekçesiyle İzmir Valiliği tarafından iptal edilmişti.

Halktan tepki: "Toprağın üstü altından değerlidir!"

Maden şirketi madenin ekonomiye katkısına vurgu yaparken; yılda ortalama 2 milyar dolarlık tarımsal değer üreten ve Türkiye'nin en verimli arazilerine sahip Küçük Menderes Havzası'ndaki üreticiler duruma tepkili. Bölgede yaşayan 553 bin vatandaşı temsil eden dernek, platform ve meslek odaları, "Toprağın üstü altından kıymetlidir" diyerek, kısa vadeli maden kârları uğruna binlerce yıllık tarım mirasının, suyun ve sağlığın feda edilemeyeceğini haykırıyor ve hukuki mücadeleyi sonuna kadar sürdüreceklerini belirtiyor.