Rojava’da ‘stratejik sabır’ dönemi, Şam’ın tasfiye hayali: Fırtına dinmeden kimse son sözü söyleyemez

Suriye sahası, 29 Ocak mutabakatı ile yeni bir evreye evrildi. Ancak bu evre, beraberinde “demokratik ortaklık” ile “merkezi tasfiye” arasındaki çatışmayı da getirdi. Bir yanda Sipan Hemo gibi SDG’nin kilit isimlerinin Şam yönetiminde görev almasıyla başlayan bürokratik trafik, diğer yanda Kobanê üzerindeki ambargo ve YPJ’nin statüsü gibi aşılmamış kör düğümler... Sahadaki bu gerilimli bekleme halini ve bu denklemin Türkiye ayağını, Araştırmacı, Yazar Faik Bulut ile konuştuk. Bulut, Suriye’nin sadece Rojava’dan ibaret olmadığını, Türkiye’nin hamilik rolünden vazgeçmediği müddetçe çözümün ertelenmeye mahkum olduğunu vurguluyor.

“Şam kendini evin tek sahibi sanıyor”

29 Ocak mutabakatı sonrası Sipan Hemo’nun Savunma Bakan Yardımcılığına getirilmesi gibi sembolik adımlar atıldı. Ancak Şam bu süreci bir “tasfiye” olarak görürken, Kürt yönetimi “demokratik ortaklık” olarak tanımlıyor. Bu iki zıt vizyonun sahada gerçek bir uzlaşıya dönme şansı nedir?

Doğrusunu isterseniz, iki taraf da şu anda jeopolitik nedenlerle bu iş birliğini sürdürme taraftarı. Ancak Şam yönetimi, özellikle Amerika’nın merkezi hükümeti desteklemesinden ötürü kendini bu toprakların tek sahibi zannediyor; böyle bir hayale kapılmış vaziyette. Bu entegrasyonu, "Geldin, teslim oldun" anlamında yorumluyorlar. Evet, bazı kültürel haklar, Kürtçe serbestisi (ama resmi değil!) ya da kimliksiz Kürtlere vatandaşlık verilmesi gibi adımlar var ama işin esasına henüz kimse gelmiş değil. Kürtlerin statüsü ne olacak? Bunu şu an ne Amerika ne de Kürtler tam olarak biliyor. Kürtler "stratejik bir sabır" taktiğiyle bu tufanın geçmesini bekliyor. Fırtına dinmeden kimse kesin kararını veremez.

“Büyük bir ego şişkinliği yaşandı”

Sipan Hemo’nun “ABD’nin her koşulda arkamızda duracağını varsaymak hataydı” şeklindeki özeleştirisi çok konuşuldu. Bu açıklamayı Rojava’nın Rusya-Şam eksenine mecbur kaldığının bir ilanı olarak görebilir miyiz?

Ben bunu iki senedir yazıp çiziyorum. Sahadaki aktörlerin büyük devletlerin çıkarlarını bu kadar yüzeysel algılaması şaşırtıcı. Burada maalesef bir "ego şişkinliği" yaşandı. "Öyle bir yere geldik ki kimse bizi satamaz, terk edemez" diye düşünüldü. Ukrayna’da bile müttefiklerini yüzüstü bırakan güçler, sana neden yapmasın?

Vaktiyle bir yetkiliyle konuştuğumda bana Rojava için "Stalingrad olacak" demişti. Ben de ona dünya haritasını açıp "Bak; Amerika, Rusya, Ortadoğu ne kadar büyük, Rojava ne kadar?" diye sormuştum. Orada büyük savaşların çıkmasını gerektirecek devasa stratejik kaynaklar yok. Sun Tzu der ki; "Kendini ve düşmanını tanımazsan yenilirsin." Kendi gücünü abartmak ya da düşmanı küçük görmek tanımamak demektir. Bugün gelinen nokta, bu hayali beklentilerin yerini reelpolitiğin sert yüzüne bırakmasıdır. Hemo’nun itirafı dürüstçe ama geç kalmış bir reelpolitik okumasıdır.

“Yetkisiz asayiş ne işe yarar?”

Rojava’nın “kırmızı çizgim” dediği YPJ’nin özgün yapısı, Şam’ın geleneksel ordusu içinde nasıl korunabilir? Şam’ın yerel birimlere “kayyım” benzeri atamalar yaptığı bir tabloda askeri özerklik gerçekçi mi?

Şu an için gerçekçi değil. Şam, kadının ordudaki yerini bile "inancımıza aykırı" diyerek reddediyor. Daha iki gün önce bir açıklama yaptılar: "Asayiş kuvvetlerinin tutuklama yetkisi yoktur" diyorlar. Düşünün; bir suç işlendiğinde tutuklama yetkisi olmayan bir kolluk gücü ne işe yarar? Şam’ın mantığı, her şeyi kontrol etmek ama hiçbir şeyi hukuki zemine oturtmamak üzerine kurulu. Eğer Batılı güçler ileride adem-i merkeziyetçilik ile federalizm arasında bir modeli dayatmazsa, Şam’ın niyeti Kürtleri merkezi yapı içinde eritip yok etmektir.

“Suriye hâlâ durulmuş değil”

Afrinli ailelerin geri dönüş süreci de “ağır aksak” ilerliyor. HTŞ ve Türkiye destekli grupların direnci bu mutabakatı sabote etmeye mi yönelik? Bu tablonun Türkiye'ye dönüşü nasıl olur?

Suriye hâlâ istikrarlı değil. Hama’da bir taciz olayı sonrası Sünni ve Hristiyan mahalleleri birbirine girdi. Süveyda’da Dürzilere saldırılar oluyor, arkasından İsrail vuruyor. Şam’da bile bin yıllık ehlikeyf geleneği olan alkol kültürüne yasak getirmeye kalktılar, millet sokağa döküldü. Bu bir sivil itaatsizliktir.

Afrin meselesine gelince; oradaki mallara el koyan, zeytinlikleri talan eden çeteler orada durduğu müddetçe, göçmenleri geri göndermek sadece yeni iç kavgalara zemin hazırlar. Bunun garantörü ne SDG ne PYD olabilir; ancak Şam ve uluslararası heyetler olabilir. Ama Şam’ın böyle bir niyetinin olup olmadığı meçhul.

“Türkiye karar vermeli: Kardeşlik mi, sopa mı?”

Peki bu tablo Türkiye’yi nasıl bir dönüşüme zorlar?

Türkiye’nin artık şu soruyu sorması lazım: "Bu Kürtlerle eşit haklarla kardeşçe mi yaşayacağız, yoksa onları yumruğumuzun ve sopamızın gölgesinde mi tutacağız?" Türkiye "Sopamın altında, benim istediğim tarzda yaşayacaklar" dediği müddetçe bu mesele ne Suriye’de ne İran’da ne de Irak’ta çözülür. Şam’ın hamisi ya da abisi rolüne soyunmak, çözümü getirmez; sadece çözümsüzlüğü derinleştirir.