OHAL ve gösteri hakkı dosyaları Meclis’te: Akın Gürlek'e soruldu

DEM Parti Şırnak Milletvekili Nevroz Uysal Aslan, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na sunduğu soru önergesiyle, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarının uygulanmaması ve bu kararların gerektirdiği yasal düzenlemelerin yapılmaması iddialarını gündeme taşıdı. Aslan, önergesinde Akın Gürlek’e kapsamlı sorular yöneltti.

Dosyaların hala sonuçlanmadığı vurgulandı

Aslan, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin 2025 raporuna dikkat çekerek Türkiye hakkında denetime giren binlerce dosya bulunduğunu, özellikle “öncü kararlar” olarak tanımlanan ve yapısal ihlallere işaret eden dosyaların önemli bir kısmının hâlâ sonuçlandırılmadığını vurguladı. Bu durumun, AİHM kararlarının uygulanmasında ciddi sorunlar bulunduğunu gösterdiğini ifade etti.

Önergede, toplantı ve gösteri hakkına ilişkin ihlallerin merkezinde yer alan “Oya Ataman grubu” dosyalarına da dikkat çekildi. Bu dosyaların, barışçıl gösterilere müdahale, kolluk güçlerinin aşırı güç kullanımı, idari para cezaları ve kötü muamele iddialarına yönelik etkili soruşturma yürütülmemesi gibi başlıkları kapsadığı belirtildi. Aslan, bu alandaki ihlallerin uzun yıllardır sürdüğüne işaret ederek, sorunun yapısal nitelik taşıyıp taşımadığını sordu.

Aslan ayrıca, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun AİHM içtihadına uygun hale getirilmesi yönünde herhangi bir yasal çalışma yapılıp yapılmadığını, kolluk kuvvetlerinin müdahalelerine ilişkin verilerin Bakanlar Komitesi’ne sunulup sunulmadığını ve aşırı güç kullanımını önlemeye yönelik hangi tedbirlerin alındığını da gündeme getirdi.

Göz yaşatıcı gaz ve benzeri müdahaleler gündemde

Önergede, göz yaşartıcı gaz ve benzeri müdahale araçlarının kullanımına ilişkin düzenlemelerin uluslararası standartlara uygun hale getirilmesi için atılan adımlar da soruldu. Ayrıca son beş yılda gösterilere yönelik müdahaleler, açılan soruşturmalar, verilen cezalar ve kolluk personeline uygulanan disiplin yaptırımlarına ilişkin verilerin açıklanması talep edildi.

Aslan’ın önergesinin ikinci bölümünde ise, AİHM’in 26 Eylül 2023 tarihli “Yüksel Yalçınkaya/Türkiye” kararının sonuçları ele alındı. Söz konusu kararda adil yargılanma hakkı, kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi ile örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğinin tespit edildiği hatırlatıldı. Bu kararın benzer binlerce dosyayı etkilediğine dikkat çekildi.

Milletvekili Aslan, bu karar sonrasında yeniden yargılama taleplerinin sayısını, bu taleplerin ne kadarının kabul edildiğini ve OHAL/KHK sürecinde mağdur olan kişilere yönelik herhangi bir giderim mekanizmasının oluşturulup oluşturulmadığını sordu. Ayrıca, kamu görevinden ihraç edilen ancak beraat eden kişilerin durumuna ve hak iadesi süreçlerine ilişkin verilerin açıklanmasını talep etti.

Önergede, Avrupa Birliği’nin Türkiye raporunda yer alan verilere de atıf yapılarak, OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu başvurularının büyük çoğunluğunun reddedildiği ve mağduriyetlerin giderilmediği ifade edildi. Aslan, bu kapsamda ekonomik ve sosyal hak kayıplarına yönelik bir “kayıt temizliği” ya da tazmin mekanizması bulunup bulunmadığını da gündeme getirdi.

Son olarak Aslan, AİHM kararlarının uygulanmasına yönelik kamuoyuna açık, takvimlendirilmiş ve ölçülebilir bir eylem planı hazırlanıp hazırlanmadığını sorarak, Adalet Bakanlığı’nın bu alandaki politikalarına ilişkin ayrıntılı açıklama talep etti.