‘Çocukları koruma bahanesi ile toplumu gözetleyecekler’

Ankara – İktidarın “çocukları koruma” gerekçesiyle gündeme getirdiği e-Devlet temelli sosyal medya düzenlemesi, “dijital fişleme” ve “gözetim devleti” tartışmalarını alevlendirdi. TBMM Komisyonunda ele alınan düzenlemeyi değerlendiren CHP Ankara Milletvekili Okan Konuralp ve Akademisyen Yaman Akdeniz, Bilişim Gazetecisi İsmail Gökhan Bayram, anonimlik hakkının yok edilmek istendiğine dikkat çekti.

Düzenlemeyi "Big Brother" (Büyük Birader) düzeni olarak nitelendiren CHP’li Konuralp, "Çocuklar bahane edilerek tüm toplumun kimlikleri tespit edilmek isteniyor" derken; Akademisyen Akdeniz ise, pedagojik dayanaktan yoksun bu hamlenin "mutlak bir dijital denetim rejiminin" ayak sesleri olduğunu ifade etti. Gazeteci Bayram ise “Anonimlik ifade özgürlüğü açısından kritik. Misal; işçilerin çalışma koşullarını baskı görmeden paylaşabilmesi, bireylerin aile ya da devlet baskısından kaçınarak fikirlerini ifade edebilmesinin alanıydı sosyal medya” diye konuştu.

‘Big Brother düzeni’

Düzenlemeyi “Tam bir ‘büyük birader’ meselesi” olarak nitelendiren Konuralp, herkesin izlenebilir hale gelmesinin ciddi bir hak ihlali yaratacağını anlattı; “Birileri için ‘Uslu çocuk, iyi vatandaş’ olsanız bile izleniyorsunuz. Bu yalnızca muhalifleri değil, herkesi kapsayan bir denetim mekanizmasıdır” dedi. Düzenlemenin çocuklar bahane edilerek yapıldığına dikkat çeken CHP’li Milletvekili, Meclis Genel Kuruluna getirilmemesi gerektiğini belirtti.

CHP Ankara Milletvekili Okan Konuralp, sosyal medya kullanımına yönelik düzenlemeye ilişkin “Söz konusu düzenleme bireyin anonimlik hakkını ortadan kaldırarak, ‘dijital fişleme’ sonucu doğuracak” değerlendirmesi yaptı. Konuralp, “İktidarın atmak istediği adımla, Avrupa Konseyi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarıyla da güvence altına alınmış bireyin anonimlik hakkı büyük ölçüde ortadan kalkacak” dedi.

Anonim kalmanın, sosyal medyada kimliğini gizlemenin yalnızca kötü niyetli kullanımlar için tercih edilmediğini vurgulayan Konuralp, “Birey sanatsal, akademik ya da son derece kişisel nedenlerle kimliklerini gizleyerek fikirlerini paylaşmak isteyebilir. Bu noktada ‘e-Devlet’ üzerinden sosyal medya hesabı açma şartının getirilmesi halinde kullanıcıların kimlikleri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bilinir hale gelecek. Herhangi bir gerekçeyle ‘Bu kişi kim?’ denildiğinde kimlik bilgileri kolayca ortaya konulabilecek. Üstelik bu durum sadece hukuki süreçlerle sınırlı kalmaz” diye konuştu.

‘Mutlak bir dijital denetim sisteminin ayak sesleri’

Akademisyen Yaman Akdeniz, düzenlemeyi “Mutlak bir dijital denetim sisteminin ayak sesleri” olarak yorumladı.

15 yaş altına sosyal medya yasağı getirilmesini eleştiren Akdeniz, bu sınırın pedagojik bir temele dayanmadığını vurgulayarak, düzenlemenin esasen dijital mecralarla ilgili komisyonlarda görüşülmesi gerekirken TBMM’de Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonunda “apar topar” ele alındığını dikkat çekti. 95 sayfalık tutanakları incelediğini anlatan Akdeniz, düzenlemenin keyfi olduğuna dikkat çekerek farklı ülkelerde daha esnek modeller uygulandığına vurgu yaptı.

‘Temel haklara aykırı’

Düzenlemenin yalnızca pedagojik değil, temel hak ve özgürlükler açısından da sorunlu olduğunu dile getiren Akdeniz, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’ni hatırlattı. Çocukların ifade özgürlüğü, sosyalleşme ve oyun oynama haklarının bulunduğunu belirten Akdeniz, “Bu haklar yasaklayıcı bir yaklaşımla kısıtlanıyor” dedi. Söz konusu düzenlemenin yalnızca çocukları değil, tüm kullanıcıları etkileyeceğini açıkladı. Akdeniz, bunun “dijital itaat rejimi” ve “gözetim devleti” riskini beraberinde getirdiğini belirtti.

‘Çocuklar bahane, risk büyüyor’

Gazeteci İsmail Gökhan Bayram ise anonimliğin ortadan kaldırılmasının toplum açısından neye neden olacağını şöyle anlattı: “e-Devlet üzerinden QR kod benzeri bir sistemle yaş doğrulaması yapılması planlanıyor. Bu yöntemle devlet sosyal medya hesaplarınızı bilecek. Bu da anonimlik hakkının ortadan kaldırılması demek. Anonimlik ifade özgürlüğü açısından kritik. Misal; işçilerin çalışma koşullarını baskı görmeden paylaşabilmesi, bireylerin aile ya da devlet baskısından kaçınarak fikirlerini ifade edebilmesinin alanı sosyal medya.”

Fişlenme ve veri sızıntısı riski

Teknik olarak anonimliği koruyarak yaş doğrulaması yapılabileceğini de belirten Bayram, “Sıfır bilgi kanıtı” yöntemleriyle kullanıcı verilerinin saklanmadan doğrulama yapılmasının mümkün olduğunu ifade etti ve buna rağmen bu yöntemlerin tercih edilmediğini dile getirdi. Bayram, “Kimlik isteyen platformlara giremeyen çocuklar, daha küçük ve denetimsiz platformlara yöneliyor. Bu da onları daha büyük risklerle karşı karşıya bırakıyor” dedi.

Söz konusu düzenlemenin yalnızca ifade özgürlüğünü değil, veri güvenliğini de tehdit ettiğine dikkat çeken Bayram, kimlik bilgilerinin sızması riski uyarısında bulunarak; bu sistemin kullanıcıların “fişlenmesi” anlamına gelebileceğini de ifade etti.

Oyun alanında oluşan güçlü itirazların bazı değişiklikler sağladığını ancak sosyal medya ve anonimlik konusunda benzer bir tepkinin oluşmadığını kaydeden Bayram, “Yasa Genel Kurula gelmeden önce bir şeyler yapılabilir ama şu aşamada zor görünüyor” dedi.

Oyuncular ve sektörden gelen tepkiler

Bayram, yasa tasarısının dijital dünya açısından iki temel ayağı bulunduğunu belirterek, “Biri oyun yayıncılığını düzenleyen kısım, diğeri ise sosyal medya ve 15 yaş altına erişim kısıtlaması” dedi. Tasarı sürecinde oyun alanında bazı geri adımlar atıldığını ifade eden Bayram, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna verilmesi planlanan geniş sansür yetkilerinin büyük ölçüde metinden çıkarıldığını söyledi. Ancak oyun platformlarına temsilci atama zorunluluğunun korunduğunu belirtti.

Türkiye’de oyun sektörünün 14 bin çalışanı ve 1 milyar doları aşan büyüklüğüyle önemli bir alan haline geldiğini belirten Bayram, oyuncular ve sektör temsilcilerinden gelen tepkilerin bu değişikliklerde etkili olduğunu vurgulayarak “Tepkiler en azından bu alanda geri adım attırdı” dedi.