Ucuz emek ve ölümlere karşı çıkan işçilerin mücadelesi baltalanıyor

Birleşik Tekstil Dokuma ve Deri İşçileri Sendikası (BİRTEK-SEN) Genel Başkanı Mehmet Türkmen 13 Mart’ta aylardır ücretlerini alamayan 400 Sırma Halı işçisinin direnişine destek ziyaretinde bulundu. Fabrika önündeki O ziyaretin ardından Türkmen, kurduğu cümleler bahane edilerek tutuklandı. Türkmen’in tutuklanması tesadüf değildi. Son yıllarda Antep’te özellikle şubat-mart aylarında alevlenen ücret ve hak eylemleri, bu tutuklamanın bir parçası. Son dönemde Antep’te çalışma koşullarının ağırlaşması, artan iş cinayetleri ve uzuv kayıpları bir yandan gündemde ancak diğer yandan yıllardır Antep’te süren ileri ufaklı direnişlerin Antep işçi sınıfı için kazanımları da var.

Türkmen Konuşmasında, “Bu memlekette patronsanız, zenginseniz; işçinin hakkına çökebilirsiniz, güvenlik önlemi almayıp işçinin ölümüne sebep olabilirsiniz, cinayet işleyebilirsiniz, kimse size hesap sormaz. Bu ülkede yasalar zenginler için geçerli değil." demiş Sırma Halı patronunun babasına ait Şireci Tekstil’de iş kazasında iki kolu kopan işçi Murat Doğan hakkında hesap sorulmadığını hatırlatmıştı. 16 Mart’ta Türkmen’i tutuklayan mahkeme Türkmen’in “Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” nedeniyle tutuklandığını açıklarken kaza ile ilgili soruşturma açıldığını duyurmuştu. Türkmen’in tutukluluğu son yıllarda Antep’te özellikle şubat-mart aylarında alevlenen ücret ve hak eylemlerini tıpkı geçen sene olduğu gibi takip etti.

2025 ve 2026’da İşçilerin insanca yaşam ve hak gasplarına karşı mücadelesini yükseltmeye çalışan bir sendikacıyı tutuklayan Antep düzeni, bol kârlı, dokunulmaz ve dolayısıyla bol ölümlü kalmanın yolunu mücadelenin karşısına yargıyı yine koyarak buluyor.

Ucuz emek ihracatın yakıtı

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, Antep patronları 2019 yılında yaklaşık 7,5 milyar TL’lik ihracat gerçekleştirdi. Bu miktar düzenli bir şekilde arttı ve 2022’de 10,5 milyar dolar seviyesine ulaştı. İhracatçı patronlar, yönetilen kur nedeniyle değeri yüksek seyreden TL’den şikayet ederken bu, ihracatın başat kalemleri olan halı, tekstil, ve hazırgiyim imalatçısı patronlardan “Kriz, alarm, felaket” şeklinde nitelendirildi. Ancak ihracat değerleri tüm bu kalemlerde düzenli artış gösterdi. 2019’da 1,7 milyar dolar olan halı ihracatı 2025’te 1,975 milyar dolara çıktı. Aynı şekilde tekstil ihracatı 1,97 milyar dolar a çıkarken hazır giyimde ihracat 156 milyon dolardan 145 milyon dolara paralel seyretti. Bu üç sektörün de ihracatta tavanı yaşadığı yıllar pandemi koşullarının en ağır yaşandığı 2021’di. Bu yılda halı ihracatı 2,27milyar dolar, tekstil ürünleri ihracatı 1,855 milyar dolar, hazırgiyim ihracatı ise 194,6 milyon dolardı.

Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) istatistik yıllıkları verilerine göre Antep’te zorunlu sigortalıların (işçi-Beyaz yaka) günlük kazancı 2019 yılında 21 dolarken (aynı dönemin ortalama kurlarıyla) Birleşik Metal İş Sendikası Araştırma Merkezinin aynı dönem için açıkladığı günlük açlık sınırı ortalaması 11,85 dolardı. 2020’de 20,2 dolar olan ortalama kazanç karşısında ortalama açlık sınırı 11,3 TL’dı. 2022’de 19,7 TL ye gerileyen ortalama kazanç 1 yılda 5 dolar kadar yükselen günlük açlık sınırının yaklaşık 4 dolar üzerindeydi. 2023’te açlık sınırı üzerindeki seyir bozuldu. 26,7 dolara çıkan günlük açlık sınırı karşısında ortalama günlük kazanç 20,85 dolara kadar geriledi.

İnsanca yaşam mücadelesi

Urfa’da BİRTEK-SEN 2023’ün sonunda İnsanca yaşanacak bir ücret ve sendika seçme özgürlüğü için başlayan direniş 2024 yılında da devam etti. 2023’te Antep Şireci Tekstil’de İnsanca bir ücret talebiyle başlayan direniş kazanımla bitti. Türkmen’in ifadeleriyle “Ucuz kölelik düzenine karşı bölgeden yükselen ses” 2024’te Antep’te Milat Halı, Yasin Kaplan, Selçuk İplik, Kimpack, Key Mensucat, Burteks, Zafer Tekstil, Bulut Tekstil, Alka Polyester ve Melike Tekstil işçilerinin direnişleri ile devam etti. Onbinlerce işçinin katıldığı bu direnişlerin ezici çoğunluğu dayatılan ücret zamlarını aşarak kazanımla sonuçlandı. Yine SGK’nın verilerine göre zorunlu sigortalıların günlük kazançları 32,6 dolara ulaştı. Yeniden günlük açlık sınırının üzerine çıkan brüt ücretler bu sınırı 7,3 dolar aştı. 2023 yılından 2024’e Antep’te günlük brüt kazanç artışı yüzde 56,5 düzeyinde. Aynı dönem için Ankara’da günlük ortalama kazançta artış yüzde 19,23 iken İstanbul’da ise 20,39 seviyesinde oldu.

2025: Yargı hamlesi

2024 yılında da yüksek seyreden enflasyon işçi ve emekçilerin en temel ihtiyaçlarını dahi karşılamasını her gün zorlaştırdı. 2025 yılının Şubat ayıyla birlikte 2024’te başarıya ulaşan eylem dalgası Antep’te yeniden alevlendi. Gaziantep Valiliği eylemleri yasakladı. Türkmen 17 Şubat 2025’te “Suç işlemeye tahrik” ve “İş ve çalışma yaşamının ihlali” suçlamasıyla gözaltına alındı 36 gün cezaevinde kaldı. Gözaltı sebebi Türkmen’in “9 Şubat 2025 saat 12:45 tarihli hava buz gibi. Saat 00:40 Şireci ayakta! Direnenler de var bu havalarda. Şubat’ı ısıtanlar, geceyi aydınlatanlar. Şireci işçileri patrona ait Sırma Hali Fabrikası’nın işçilerine sesleniyor: Sırma dışarı! Başpınar uyuma, ekmeğine sahip çık’” paylaşımıydı. Türkmen Duruşma salonu önünde “Bu tablonun ne olacağı belli. Bu bir talimattır. Bu bir emirdir. Buradan bir tutuklama kararı çıkacak. Hak ve özgürlüklere yönelik, bu ülkedeki tüm örgütlenme hakkını korumak gibi bir ödevimiz görevimiz var. Bu kimsenin kişisel tasarrufunda değildir. Hukuk tektir. Kanun tektir. Kanun yorumlanırken kişiye, makama göre yorumlanmaz.” Ufuk Halı, Barem Ambalaj, Ender Alüminyum, Yalçın Kardeşler, Selçuk İplik, Şireci, Çelikaslan, Özkaplan, Bulut Sentetik, Kaplanser, Has Çuval, Bulut Tekstil, Lotus İplik, Bade Halı, Grand Halı, Durkar, Evize Halı, Gür İplik, Bellatex, Alka Polyestergibi iş yerlerinde yüzde 30 dayatmasına karşı direnişler ise devam etti. 2024’teki düzeye ulaşılamasa da kazanımlar sürdü.

Hayattan koparan düzen tutuklama bahanesi oldu

Geçtiğimiz yılın ilk aylarında süren direnişler sırasında Gözaltına alınan Türkmen bu yıl da kullandığı ifadeler nedeniyle, kolları kopan Şireci işçisine yaptığı atıf nedeniyle tutuklu. İş kazaları ve cinayetleri Antep’in işçileri için her geçen gün normalleşmeye devam ediyor. SGK verilerine göre 2019’da Antep’te 6 bin 48 iş kazası yaşandı ve bu nedenle 28 kişi yaşamını yitirdi. toplamda 75 bin 511 gün için iş göremezlik raporu tutuldu. Pandemi yıllarında çalışma düzeni iş kazalarında ölümü, yaralanmaları hızla arttırdı. 2020’de 7 bin 64, 2021’de 10 bin 188 iş kazası kayıtlara geçerken iş göremezlik raporu tutulan gün sayısı 116 bin 17’ye ulaştı. Ancak pandeminin bitişiyle ölüm ve kaza düzeni değişmedi. 2024 yılında İş kazası geçiren kişi sayısı 2019’un neredeyse 3 katına, 15 bin 818 kişiye çıktı. Geçici iş göremezlik süresi ise toplamda 120 bin 761 güne ulaştı. Bu veriler sadece sigorta sistemi üzerinde kayıtlı ve kazalar/vakaların da iş kazası nedeniyle gerçekleştiği durumların doğru kayıt altına alındığı durumları kapsıyor.

Türkmen’in kolları kopan işçiyi konuşmasında geçirişi kazanın çarpıcılığı kadar patronların “mezbaha” tipi üretim düzeninin ne kadar görünür düzeye ulaştığının da bir göstergesiydi. İnsanca yaşanacak bir ücret, insani ve güvenli çalışma koşulları taleplerinin güç kazanarak sürdüğü bir işçi sınıfı hareketi iki yıldır patronların talebiyle ve yargı eliyle baskılanmaya çalışılıyor. Türkmen Tutuklu da kalsa gözler önüne sermeye çalıştığı düzen Antep işçilerinin tepkisi ve mücadelesiyle sarsılıyor.

(İşçi Sendika Servisi)