Garip 'Cıvıltı' evrenin en parlak süpernovalarını açığa çıkardı

Mehmet Özer
[email protected]

---

Patlayan bir yıldızın ışığında gözlemlenen eşsiz bir 'cıvıltı', evrendeki en parlak süpernovaların ardındaki motorla ilgili yeni ipuçları sundu.

ABD’deki Las Cumbres Gözlemevi’nden astrofizikçi Joseph Farah liderliğindeki ekip, SN 2024afav adlı süperparlak bir süpernovada, daha önce görülmemiş bir sinyal kaydetti. Analizler, bu süpernovanın muhtemelen bir magnetarın şiddetli doğuşu olduğunu ortaya koydu. Magnetar, son derece manyetik, hızlı dönen bir nötron yıldızıdır ve çevresindeki uzay-zamanı bükebilir.

Farah, “Zamanla daha hızlı olan bu tüprük desenini açıklayabilecek mevcut bir model yoktu. Sinyal rastgele etkileşimlerden kaynaklanacak kadar yapılandırılmış gibiydi,” diyor.

100 kat daha parlak

Süperparlak süpernovalar, tipik süpernovalardan 100 kat daha parlak ve parlaklıkları zamanla dalgalı bir desen sergiliyor. Astronomlar uzun süredir, bu patlamaların magnetar spin-down’ı ile güçlendirildiğini teorize ediyordu; yeni doğan magnetar, enerjisini süpernova fırlatmalarına aktararak ışık ve enerji yayar.

SN 2024afav, 2024 yılında bir milyar ışık yılından fazla mesafede gözlemlendi ve küresel teleskop ağı ile aylarca takip edildi. Farah, ışık eğrisindeki tümseklerin açıkça periyodik ve dalga benzeri olduğunu fark etti. Bu, astronomların 'chirp' dediği, zamanla frekansı artan bir sinyal oluşturuyordu.

Sinyalin kaynağı, magnetara geri düşen maddenin bir kısmının diske akması ve magnetarın etrafında Lens-Thirring presessiyonu nedeniyle sallanması olarak yorumlandı. Bu çerçeve sürüklenmesi, Einstein’ın genel görelilik teorisinde öngörülüyor ve magnetardan gelen enerjiyi süpernova enkazına zaman zaman yönlendiriyor; böylece gözlemlenen çıkıntılar oluşuyor.

Farah, “Sadece Newton etkileri ve magnetarın manyetik alanlarını test ettik, ancak zamanlamayı mükemmel eşleştiren tek mekanizma Lens-Thirring presessiyonu oldu,” diyor.

Araştırma, magnetar spin-down’ın süperparlak süpernovaları güçlendirdiğine dair güçlü kanıt sunarken, astronomlara bu aşırı patlamaları daha doğru analiz etme imkanı sağlıyor. Ayrıca, süpernovaların fiziğinde genel göreliliğin kritik bir rol oynadığını gösteriyor.

Farah, keşfi için şunları söylüyor: “Çocukken hayalini kurduğum bilim bu. Evren bize henüz anlamadığımızı yüksek sesle söylüyor ve açıklamamızı zorluyor.”

Araştırma, Nature dergisinde yayımlandı.