Trump petrol variline sıkıştı: Petrol neden kontrol edilemiyor?

Hürmüz Boğazı’nda yaşanan tıkanma küresel enerji piyasalarını sarsmaya devam ederken, petrol arzında büyük bir kesinti ihtimali giderek daha fazla gündeme geliyor. İngiliz dergisi The Economist, Hürmüz Boğazı’ndaki krizin uzaması halinde Brent petrol fiyatının varil başına 150 dolara kadar çıkabileceği uyarısında bulundu.

İngiliz merkezli Economist’in analizine göre geçen yıl dünya petrol üretiminin yaklaşık yüzde 14’üne denk gelen günde 14 milyon varil ham petrol ile 4 milyon varil rafine petrol ürünü Hürmüz Boğazı’ndan taşındı. Boğaz’ın kapanması durumunda bu akışın büyük bölümü kesintiye uğruyor ve Basra Körfezi’nde yaklaşık 15 milyon varillik günlük petrol ve petrol ürünü küresel piyasalara ulaşamıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Körfez’de tankerlerin güvenli geçişini sağlamak için ABD’nin gemilere refakat edebileceğini ve petrol tankerlerine siyasi risk sigortası sağlanabileceğini söyledi. Ancak Economist’e göre bu adımların etkisi sınırlı. Zira savaş riski sigortası primleri hızla yükselirken, birçok gemi sahibi saldırı riskinden dolayı Körfez’e girmek istemiyor.

Tanker konvoyları yetersiz kalabilir

Dergi, ABD’nin tankerleri askeri gemilerle koruma seçeneğinin de pratikte sınırlı olabileceğini belirtti. 1987-1988’de İran-Irak savaşı sırasında ABD’nin tanker konvoyları düzenlediği hatırlatılırken, bugünkü kriz koşullarında benzer bir yöntemin günlük 50’den fazla tanker geçişi olan savaş öncesi trafiği yeniden sağlamasının zor olduğu vurgulandı.

Analize göre haftada bir konvoy düzenlenmesi durumunda Körfez’de mahsur kalan yüzlerce tankerin çıkması yıllar alabilir. Ayrıca tankerleri koruyan savaş gemileri de saldırıların hedefi haline gelebilir.

6 Mart’ta ABD’nin kalkınma finans kurumu olan Uluslararası Kalkınma Fonu, Körfez’den çıkmaya çalışan gemileri sigortalamak için 20 milyar dolar ayırdı.

Ancak bunun bazı sorunları var. Bu tür poliçeler konusunda deneyim daha çok Londra’daki köklü sigorta kuruluşlarında bulunuyor. Ayrıca söz konusu paket, tankerlerin çoğu limana girebilmesi için gerekli olan petrol kirliliği sorumluluk sigortasını kapsamıyor.

JPMorgan Chase’e göre Körfez’de mahsur kalan tüm tankerleri sigortalamak için 352 milyar dolar gerekir; bu, DFC’nin tüm programlarındaki azami sorumluluk limitinden daha yüksek. Bu nedenle petrol traderları ABD’nin tüm zararları karşılayabileceğine pek güvenmiyor.

Stratejik rezervler de sınırlı çözüm

Petrol ithalatçısı ülkelerin bir diğer seçeneği stratejik petrol rezervlerini piyasaya sürmek. Petrol tüketicisi ülkelerin oluşturduğu Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyelerinin toplam acil stoklarının yaklaşık 1.2 milyar varil olduğu belirtiliyor.

Uluslararası Enerji Ajansı üyelerinin toplam acil stokları yaklaşık 1.2 milyar varil. Ayrıca sanayi stoklarından 600 milyon varil daha kullanılabilir. Bu rezervler net ithalatın yaklaşık 140 gününü karşılayabilir.

Ancak bu çözüm de kusursuz değil. ABD’nin rezervleri jeolojik depoların istikrarı için en az 150-160 milyon varil seviyesinde tutulmak zorunda. Ayrıca bir başkan serbest bırakma emri verse bile petrolün piyasaya ulaşması yaklaşık iki hafta sürüyor.

IEA’nın geçmişteki en büyük ortak rezerv salımı günde 1.3 milyon varil olmuştu. Tüm üyeler maksimum hızda rezerv kullansa bile küresel arz en fazla 3 milyon varil/gün artabilir.

Alternatif petrol kaynakları sınırlı

Analizde, arz açığını kapatmak için gündeme gelen seçeneklerden birinin de Rus petrolüne yönelik yaptırımların gevşetilmesi olduğu belirtiliyor. ABD’nin kısa süreli bir muafiyetle India’nın Rus petrolü satın almasına izin verdiği hatırlatılıyor. Ancak yaptırımlar nedeniyle üretim kapasitesi sınırlanan Rusya’nın üretimi hızlı biçimde artırmasının zor olduğu ifade ediliyor.

United States’teki kaya petrolü üreticilerinin de kısa vadede üretimi ciddi biçimde artırması beklenmiyor. Analistlere göre ABD üretimi önümüzdeki 6-12 ay içinde en fazla 300 bin varil/gün artırılabilir.

Üretim kesintileri büyüyebilir

Bu arada Körfez’de petrolün depolanacağı alanların hızla dolduğu belirtiliyor. Irak ve Kuveyt’te bazı kuyuların kapatılmaya başlandığı, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’ın da üretimi kısmayı değerlendirdiği ifade ediliyor.

Economist’e göre üç hafta içinde üretim kesintileri günde yaklaşık 10 milyon varile ulaşabilir. Bu da küresel petrol üretiminin yaklaşık yüzde 10’una denk geliyor.

Krizin uzaması durumunda bazı ülkelerin petrol ürünleri ihracatını sınırlayabileceği de belirtiliyor. Nitekim Çin rafinerilerine dizel ve benzin ihracatını durdurma talimatı verdi. Bu tür adımların özellikle Afrika, Asya ve Latin Amerika’daki ithalatçı ülkeler için ciddi enerji sıkıntılarına yol açabileceği ifade ediliyor.

Economist’e göre savaş sona ermeden petrol piyasasında kalıcı bir rahatlama beklemek zor görünüyor. Dergi, Hürmüz’deki kesintilerin sürmesi halinde Brent petrolünün varil fiyatının 150 dolara kadar yükselebileceği uyarısında bulunuyor. (Ekonomi Servisi)

(Ekonomi Servisi)