Yasa değiştiren yasaklı grev: Kavel Direnişi

İşçi sınıfının direnişler tarihine pek çok kazanımı bırakan, sınıf mücadelesi tarihinde kocaman bir kaldırım taşı olan Kavel Direnişi, 6 Mart 1963’te Anayasa Mahkemesine bir karar aldırdı. Karar, 16 Mayıs 1963’te Resmi Gazete’de yayımlandı.

Henüz işçilerin grev hakkı tanınmazken, İstanbul Sarıyer’deki Kavel Kablo Fabrikasında 28 Ocak 1963’te başlayan iş bırakma işçi sınıfına grev hakkının yasalaşmasını kazandırdı.

Vehbi Koç’a ait olan fabrikada, Amerika’dan gelen genel müdürün baskıları artırması, fazla mesai, yıllık ikramiyelerin kaldırılması ve sendikadan istifa etmeleri yönündeki baskılar direnişi doğurdu. Fabrikanın kapılarını kaynaklayarak kendilerini içeri kilitleyen işçilerin karşısına polis, yargı, valilik dikildi. İşçiler tutuklandı, 52 işçi hakkında 5 ayrı dava açıldı. Bu direniş, Türkiye işçi sınıfı tarihinde bir dönüm noktasıydı.

Zeytinburnu Asliye Ceza Mahkemesi, 3008 sayılı İş Kanunu’nun grev hakkını yasaklayıcı 72’nci maddesinin Anayasa’nın 47’nci maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle AYM’ye başvurdu. 1961 Anayasası’nın 47. maddesi, grev hakkını “İşçiler, işverenlerle olan münasebetlerinde, iktisadi ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmek amacıyla toplu sözleşme ve grev haklarına sahiptirler. Grev hakkının kullanılması ve istisnaları ve işverenlerin hakları kanunla düzenlenir” ifadeleriyle düzenliyordu.

İş Kanunu’nun itiraz edilen 72’nci maddesi ise grev ve lokavtı yasaklıyordu. Anayasa Mahkemesi, kararında maddenin iptal edilmesi talebini kabul ederek karar verdi: “Anayasa’mızca grev hakkı genel surette ve prensip olarak kabul edilmiş ve ancak bazı kayıt ve şartlarla kullanılmasının düzenlenmesi ve istisnaları kanuna bırakılmıştır. Anayasa’da mevcut grev hakkının düzenleyici bir kanun çıkıncaya kadar geçici bir zaman için kullanılmaması grevi mutlak surette yasaklayan iş Kanunu’nun 72’nci maddesinin Anayasa’ya aykırılığını incelemeye engel olmaz. Grevi mutlak olarak yasaklayan ve itiraz konusu bulunan (...) maddenin grev hakkını kesin olarak kabul eden Anayasa’nın 47’nci maddesinin 1’inci fıkrasıyla bağdaşamadığı açıktır. Bu sebeplerle İş Kanunu’nun 72’nci maddesindeki grev yasağına ilişkin hükmünün iptali gerekir.”

Böylece bundan yaklaşık 63 sene önce Kavel Direnişi, Anayasa Mahkemesine grev yasağını iptal ettirdi. (Evrensel)

(Evrensel)