'Mustafa Suphi'nin Toplu Yazıları' 105 yıl sonra okurla buluştu

İzmir- TÜSTAV, Eylül 2025'te Araştırmacı-yazar Hamit Erdem ve H. Baha Coşkun'un yayına hazırladığı "Mustafa Suphi Toplu Yazıları" kitabını, Türkan Saylan Kültür Merkezi'nde okurlarla buluşturdu. Kitabı yayına hazırlayan Araştırmacı Hamit Erdem, Mustafa Suphi'nin hem 1913 yılı ve öncesi dönemlerini, hem de Rusya'da 1918'den itibaren Marksist kimliğiyle faaliyette bulunduğu yıllarını kapsayan yazıların ilk defa bir araya getirildiğini söyledi.

Mustafa Suphi'nin bir Osmanlı aydını olduğunu, Arapça, Farsça, Fransızca ve Türkçeye hâkim olduğu bilgisini paylaşan Erdem, Suphi'nin Doğu'nun büyük düşünürleri; Ömer Hayyam'ı, Sadi Şirazi'yi ve Şeyh Bedreddin'i, Batı'dan ise önce ütopik sosyalistleri, sonra da Karl Marx'ı okuduğu bilgisini aktardı.

Osmanlı aydınından, TKP Kuruculuğuna

Mustafa Suphi'nin düşünce dünyasındaki değişim ve gelişimin izlenmesi açısından önemli ipuçlarını günümüze taşıdığını belirten Hamit Erdem, "'Toplu Yazılar' bir ucu günümüze ulaşan toplumsal tartışmaların kökenine inerken, arkasındaki dokusuyla; tarihi olayları, insanları ve mekanları da tüm canlılığıyla göz önüne seriyor. Okur, Mustafa Suphi'nin yazılarından bazılarına daha yakından bakarak; hem 1914 öncesi dönemdeki düşünce dünyasını, hem de Marksizm'i benimsedikten sonraki faaliyetlerini inceleme fırsatı bulacak." dedi.

Dönemsel politik mücadelelere dikkat çekilmiş

Kitapta politik mücadelelerin derli toplu aktarıldığının altını çizen Erdem, "Stalin hakkında bir biyografi yazan İmam Raguza'nın (Tiflis- Surne Erzinkjan) aktardığına göre; 1906'da İttihatçı liderlerden Ahmet Rıza ile Paris'te görüşen Stalin; 'Prensip olarak, Türk İmparatorluğu'nun ya da Rus İmparatorluğu'nun bütünlüğüne karşı çıkan her türlü davranış, benim gözümde gerici bir davranıştır. Milliyetçilik, düşüncelerimizin başarısını geciktirir.' diyerek ünlü İttihatçı Ahmet Rıza'yı ikna etmeye çalışırken, (henüz Marksist olmayan) Mustafa Suphi de Osmanlı İmparatorluğu'nun etnik unsurlarına dayalı (federatif) bir yönetim imkânını sorgulamaktadır." bilgisini paylaştı.

Yeni Dünya ve Şeyh Bedreddin hareketi

Mustafa Suphi'nin Yeni Dünya'sının bir örgütlenme aracı olması yanında, Türkiye'nin toplumsal tarihi ile ilgili bilgilere de sayfalarında zaman zaman yer verdiğini aktaran Erdem, "Örneğin Şeyh Bedreddin hareketi. Bizim kuşağımız Şeyh Bedreddin hareketini Nazım Hikmet'in 1936 yılında yazdığı 'Simavne Kadısı oğlu Şeyh Bedreddin Destanı' adlı o benzersiz şiiriyle tanımıştık. Halbuki Yeni Dünya, Bedreddin'i 1918 yılında okurlarına anlatmıştır. Yeni Dünya'nın altıncı sayısında Hüseyin Hüsnü imzasıyla Şeyh Bedreddin hareketinden şöyle söz etmiştir: 'Sosyalizmin mucidi Karl Marx'dan asırlar önce aynı maksat, aynı niyet, aynı emeller ile beşeriyete hitap ve sırf bu uğurda canını feda eden bir büyük sosyalisti Bedrettin Simavi'yi okuyucularımıza tanıtmak isteriz' diye yazmıştır." dedi.

Müslüman komünistleri bir araya getirme çabasını gösterdi

Mustafa Suphi'nin, Yeni Dünya'daki "İkinci Kongre" makalesine değinen Araştırmacı-Yazar Erdem, "3. Enternasyonal'in Avrupa, Amerika ve Asya'nın komünist ve işçi partilerini bir araya getirmeyi başardığını ve 3. Enternasyonal'in şu anda karşısındaki en mühim meselenin Şark'ın derin karanlığını aralayacak devrimci ve somut bir program hazırlamak olduğunu dile getirdi. Suphi'nin, doğuda devrim sorununun, bizzat doğulu komünistlerin kendi işleri olduğunu ve doğunun kendine özgü sorunlarının ancak onlarca çözülebileceğini, batının gelişmiş ülkeler proletaryasının dünya devrimindeki rollerinin asla küçümsenmemesi gerektiği, doğunun ve batının 'birini diğeri namına feda etmenin büyük ve tarihi bir hata olacağını' yazmıştır. Eğer Müslüman ülkelerin proletaryası zamanında örgütlenemezse, dünya emperyalizmi onları uluslararası sosyal devrimin gelişmesine karşı kullanacak ve sosyalist devrimle savaşı Müslüman topraklarından yürüteceğini söylemiştir." diye konuştu.

Söyleşi, katılımcıların katkı ve sorularıyla sona erdi.