Kınık’ta ekonomik yıkım yaşanıyor: Esnaf, çiftçi, maden işçisi darboğazda

İzmir Kınık’taki Polyak Kömür Madeni Çinli şirkete devredilirken işçiler işten çıkarıldı, kalan çalışanların ise ücretleri ise eksik yatırıldı, sosyal hakları ile TİS’ten doğan alacakları ödenmedi. İşçilerin yürüyüşünün ardından cuma günü ödeme sözü verildi. Önce tarımsal üretimden şimdi de güvenceli işten koparıldıklarını söyleyen Kınık'taki yurttaşlar, “İş vereceğiz” vaadiyle gelen maden şirketlerinin toprakları ucuza topladığını, ardından işten çıkarmalar ve maaş krizleriyle bölgeyi yoksulluğa sürüklediğini dile getirdi.

Bölgede yaşanan yıkımın temeli, tarım politikalarıyla köylünün toprağından koparılmasına dayanıyor. 1990'ların ortasında tütüne getirilen kotalarla başlayan süreç, maden şirketlerinin bölgeye girmesiyle halkın madene mecbur bırakılması ile sürdü. Daha önce kamunun elinde olan madenler özelleştirildi şimdi ise yabancı tekellere satılıyor.

FİBA Holding'den Çinli şirkete 'şaibeli devir' iddiası

Pandemi döneminde üretimi durdurmamak için işçileri konteynerlerde yatıran, telafi çalışmasıyla uzun saatler çalıştıran FİBA Holding, ocak ayında şirketin yüzde 70’ini Çinli Qitaihe Longcoal Mining’e sattı. Ancak satışla ilgili şaibe iddiaları gündemde. 60 milyon avro değerindeki malzemeye rağmen Çinli Qitaihe Longcoal Mining’e satış bedelinin “100 TL” olarak gösterildiği iddia ediliyor. Rekabet Kurumu ve Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün (MAPEG) bu devri mali ve teknik yeterlilik açısından yeniden incelemesi isteniyor.

Çinli şirket, devirden sonra madende üretime devam etti. Ancak işçilerin ücretlerini eksik ödedi. İşçilerin Fiba Holding döneminden kalan ücret, promosyon, kömür yardımı, toplu iş sözleşmesinden doğan haklar ve devamlılık primi gibi çok sayıda alacağı bulunuyor. Bine yakın işçinin önceki gün (25 Şubat'ta) düzenlediği 16 kilometrelik yürüyüşün ardından şirket kaymakama yazılı beyanda bulundu. Şirket bugün (27 Şubat'ta) ücretlerin hesaplara yatırılması, mart ayının 15’inde ikinci maaşı, arada da promosyon ücretini yatırma taahhüdünde bulundu.

‘Köyden kovdular şimdi de işsiz bırakıyorlar’

Polyak Maden işçilerinin yürüyüşünün ardından Kınık’ta yaşayan yurttaşlarla özelleştirmeleri ve etkileri üzerine sohbet ettik.

Eski Elmadere Muhtarı Tahir Kılıç, maden şirketinin köye geliş sürecini ve bugün yaşananları anlatırken, “‘Dört yıl burada arama yapacağız’ dediler. Yer göstermemizi istediler, gösterdik. Dört yılın sonunda bizi köyden kovdular. Tarlamızı, bağımızı, bahçemizi ucuz paraya aldılar. Şimdi perişanız. Maden şirketi ilk geldiğinde ‘Sizin Elmadere köyünde bir tane işsiz kimse bırakmayacağız’ dedi, öyle olmadı. Şimdi aynısını yapıyorlar. Şimdiki muhtara dedim ‘bu tuzak’ diye. Ama şirket devam ediyor.” diyor.

‘Emekli olamadan madenden çıkış verdiler’

Eski muhtar Kılıç’ın oğlu da 20 yıl madende çalıştıktan sonra Polyak Maden’den işten çıkarılmış: “Raporum yok, devamsızlığım yok. 20 yıl sonra çıkış verdiler. Emekli olamadım. Haklarımı aldım ama emeklilik hakkım yok.” Baba Kılıç ailenin geçim sıkıntısını şu sözlerle aktarıyor: "Oğlumun üç çocuğu okuyor. Biri Ankara’da hukukta, biri lisede üniversiteye hazırlanıyor, biri ortaokulda. Tek maaşla 7 nüfusa bakıyoruz. Elektrik, su, doğal gaz… 20 bin lira neye yetecek? Perişanız.”

‘Tarım yapamaz hale geldik”

Tarım ve hayvancılıkla geçindikleri dönemde kendi kendilerine yetebildiklerini söyleyen Baba Kılıç, “Tütün ekiyorduk, hayvancılık vardı, bağımız bahçemiz vardı. Köy sulaktı. Şimdi dört duvar arasındayız. Tarım da yapamaz hale geldik” diyor.

‘Tütün bitince insanlar madene köle oldu’

Polyak Maden’den işten çıkarılan bir başka işçi Bayram Uysal da özelleştirme sürecinin bölgedeki kırılmayı başlattığını anlatıyor: 
“Bu havzada aile tarımı vardı. Tütün bitince insanlar tamamıyla sermayeye köle oldu, maden sektörlerine yönlendirildi. Madenler önceden devletteydi. Özelleştirildi. 2014’te Polyak açıldı, sonra Çinli firmaya devredildi. 3 bin küsur işçi vardı. ‘Küçülüyoruz’ bahanesiyle işten çıkardılar. Bu bir oyundu.” Madende çalışmaya devam eden yaklaşık 1250 işçinin ücretlerini alamadığını söyleyen Uysal, "Bir kısmına yarım maaş yatırdılar. Sonra ödeme yok. Hakları tehlikede olduğu için yürüyüş yaptılar. Bu böyle gitmez” diye ekliyor.

‘Sandık istiyoruz artık, yeter buramıza geldi’

Uysal, ülkedeki ekonomik ve sosyal sorunların mevcut yönetim anlayışıyla çözülemeyeceğini söyleyerek, erken seçim çağrısında bulundu: “Bir seçim olması lazım, kesinlikle değişim olması lazım. Hiç kimse ümit beklemesin. AKP’nin tek adamın getirdiği sisteme bak. Hiçbir denetleme yok, denetlenemiyor. Çiftçi bitti, fabrika bitti, esnaf bitti, memur bitti, işçi bitti, her şey bitti. Bunun düzelmesi mümkün değil. Sandık istiyoruz biz artık, yeter buramıza geldi. Sandığı getirsinler artık. Halkın iradesini versinler.”

'Eskiden maaşımla 7 çeyrek altın alıyordum, şimdi iki çeyrek alamıyorum'

Soma’daki özel bir maden şirketinden emekli olan Hürşit Sidal, geçim koşullarındaki değişimi şöyle anlatıyor: 

“İlk maaşımla 7 çeyrek altın aldım, 10 lira da cebimde kaldı. Şimdi 21 bin 370 lira emekli maaşı alıyorum. İki çeyrek bile alamıyorum. 12-12 desek 24 eder, maaşım yetmiyor. Tamamen bitirdiler.”

Sidal, tütünle geçinebildikleri yılları hatırlatıyor; “Tütün vardı. Yıldan yıla geçiniyorduk. Şimdi mümkün değil. Madenler özelleşti. Çinli getirdiler. Kendi toprağımızda yabancıya köle olduk. Gençler aylık alamıyor.”

'Madenci kazanacak ki esnaf, pazarcı, inşaat sektörü kazansın'

İmbat Madencilik’ten emekli olan bir işçi de Kınık’ta yaşanan krizin yalnızca bir işletmeyle sınırlı olmadığını belirterek işsizlik ve grevlerin bölgeyi doğrudan etkilediğini söyledi: “Millet grevde, biz de destek veriyoruz. Burada maden sektörü var, başka bir geçim kaynağı yok. Madenci kazanacak ki esnaf, pazarcı, inşaat sektörü kazansın. Zincirleme bir daralma var."

Bölgenin geçmişte ağır bedeller ödediğini hatırlatan emekli maden işçisi, “301 madenci burada yaşamını yitirdi. Madenciliğin kaderi bu olmamalıydı” dedi. Madenlerin kamuya geçmesi gerektiğini söyleyen emekli işçi, Soma’daki termik santralinin de özelleştirildikten sonra işçilerin sorun yaşadığını söyledi, denetime dikkat çekti.

Kınık’ın ekonomik yapısına dikkat çeken emekli işçi, ilçede 4-5 maden işletmesinde yaklaşık 10 bin işçinin çalıştığını, aileleriyle birlikte bu sektörün on binlerce kişiyi etkilediğini belirtti. İşten ayrılan ya da çıkarılan işçilerin memleketlerine dönmesiyle emlak, inşaat ve tarım sektörlerinin de darbe aldığını ifade eden emekli işçi, madenlerin sadece orada çalışan işçileri değil bütün bir ilçeyi etkilediğini söyledi.

'Yıllarca yer altında çalıştık ama emekli olamadık'

Yer altında uzun yıllar çalıştıktan sonra sağlık sorunları nedeniyle işi bırakmak zorunda kalan diğer maden işçisi, emekli olamadığını belirterek yaşadıkları sürecin bütünlüklü bir kriz olduğunu söyledi. “Hepsi birbiriyle bağlantılı” diyen işçi, ücretlerin ödenmemesi ve hak kayıplarının yalnızca bir işletmeye özgü olmadığını, madencilerin genel bir güvencesizlik içinde olduğunu ifade etti. Emekli olmadığını, rahatsızlığı nedeniyle işi bıraktığını belirten işçi, “Yıllarca yer altında çalıştık ama emekli olamadık. Bekliyoruz” dedi.

Termik santralin kapanma riskinin ortadan kalkması halinde madenlerin de daha istikrarlı çalışabileceğini ifade eden işçi, “Soma madeni de Kınık madeni de Polyak da birbirine bağlı. Santral olmazsa maden de olmaz” dedi.

'Sadece maden değil, fabrikalar da işçi çıkarıyor'

Kınık’ta yaşanan daralmanın yalnızca madencilikle sınırlı olmadığına dikkat çeken maden işçisi, gıda, salça ve plastik fabrikalarında da işçi çıkarmaların arttığını söyledi. Organize sanayi bölgesindeki işletmelerin de küçülmeye gittiğini belirten işçi, “Sadece bir maden değil, birçok fabrika işçi çıkarıyor” dedi.

{{5972562}}