Koruma kalkanı zayıflıyor, milli parklar işletmeye açılıyor

Çanakkale – TBMM Genel Kurulunda görüşmeleri süren ve AKP-MHP’li vekillerin oylarıyla maddeleri bir bir kabul edilen “Milli parklar ve bazı kanunlarda değişiklik yapılmasına dair yasa teklifi” doğa koruma anlayışında köklü değişiklikler getiriyor. Ekoloji örgütleri, meslek odaları ve uzmanlar tarafından doğa korumayı zayıflatacağı gerekçesiyle yoğun şekilde eleştirilen değişiklikler milli parklarda koruma odaklılıktan “kullanım ve işletme” odaklılığa geçiş olarak nitelendiriliyor. Ekoloji örgütleri, bu yaklaşımın milli parkları sadece ekonomik değer üreten kaynaklar olarak konumlandırdığını ve doğanın sermaye birikimi ile mekansal rant önceliğiyle şekilleneceğini savunuyorlar.

Yol, elektrik ve boru hattı döşeyebilecek

Teklifin en çok tartışılan maddelerinden biri, milli parklar ve tabiat parklarında turistik tesisler ve ticari işletmeler için özel sektöre uzun süreli kiralama imkanı getirecek olması. Bu değişiklikle gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine turistik tesisler yapmak üzere 49 yıla kadar intifa (kullanım) hakkı verilebilecek; bu tesislerin işletmesi başarılı bulunursa süre 99 yıla kadar uzatılabilecek. Uzmanlar, bu durumun milli parkları uzun süreli ticari işletmelere dönüştürerek ekolojik bütünlüğü bozacağını ifade ediyor.

Teklifle birlikte milli park alanlarında kamu yararı ve zaruret şartıyla; ulaşım yolları, elektrik iletim hatları, petrol ve doğal gaz boru hatları, trafo, haberleşme ve atık su gibi altyapı projelerinin yapılmasına izin verilebilecek. Ayrıca, içme suyu temini açısından aciliyet arz eden projeler için “uzun devreli gelişme planı” şartı aranmayacak. Bu durumun, “mutlak koruma zonları”nda ormanların ve yaban hayatının bölünmesine, habitat parçalanmasına ve geri dönülmez tahribatlara yol açacağı uyarısı yapılıyor.

Genel Müdürlüğün yetkileri genişletiliyor

Korunan alanların yönetimi, planlanması ve yetki süreçleri Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Genel Müdürlüğünde merkezileştiriliyor. Bu duruma karşı yerel yönetimler, bilim insanları, meslek odaları ve yöre halkının süreç dışına itildiğine yönelik eleştiriler ortaya konuyor. Ayrıca DKMP’nin “döner sermayeli” bir kuruluşa dönüştürülmesiyle, doğa koruma amacı ile kurumun gelir/kâr elde etme hedefinin birbiriyle çelişeceği ve korunan alanların birer “sermaye ve kâr aracına” dönüştürüleceği belirtiliyor.

Araç trafiği, altyapı çalışmaları ve insan baskısı

Türkiye’nin kuraklık ve su stresi yaşadığı bir dönemde, su havzaları, karbon yutakları ve yaban hayatı koridorları olan milli parkların yapılaşmaya açılmasının, iklim krizine karşı doğal savunma mekanizmalarını zayıflatacağı da vurgulanıyor. Araç trafiğinin, altyapı çalışmalarının ve insan baskısının artmasının bölgedeki endemik türleri ve ekolojik işleyişi tehlikeye atacağı ifade ediliyor.

Cezalar arttırılarak milli park korunur mu?

Tüm bu eleştirilerin aksine, yasa teklifini hazırlayanların gerekçesinde alanların daha etkin korunmasının hedeflendiği belirtiliyor. Bu kapsamda; mevzuata aykırı fiillerin takibi için “alan kılavuzu” ve “av ve doğa koruma memuru” gibi yeni personelin istihdam edilmesi öngörülmekte. Ekolojik dengeyi bozanlara, yaban hayatını tahrip edenlere ve milli parklarda kaçak yapı yapanlara yönelik cezalar artırılmakta; 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası getirilmekte. Ayrıca kanuna aykırı yapılan tesislerin mahkeme kararı beklenmeksizin DKMP tarafından derhal yıkılabilmesi yetkisi verilmekte.

Yasa teklifi her ne kadar denetimleri artırmayı ve kaçak yapılaşmaya karşı cezaları ağırlaştırmayı hedeflediğini belirtse de; getirdiği esneklikler, 99 yıla varan turizm tahsisleri, altyapı/enerji projelerine verilen izinler ve kurumun döner sermaye yapısına geçmesi nedenleriyle doğa koruma statülerini zayıflatacağı ve milli parkları ranta/yapılaşmaya açacağı yönünde çok ciddi endişelere neden olmakta.