Ormanlar ve köyler maden sahası oldu

Eskişehir – Eskişehir, tarihinin en büyük ekolojik tehdidiyle karşı karşıya. MAPEG ihaleleri ve Taşınmaz Komisyonu kararlarıyla kentin ormanları, tarım arazileri ve su kaynakları parça parça maden şirketlerine satılıyor. Polen Ekoloji Kolektifi tarafından yapılan çalışmadaki verilere göre; kentte 13 adet “mega maden” projesi ve yüzlerce mermer ocağı ruhsatı bulunurken, projelerin büyük çoğunluğu için ÇED sürecine dahi gerek duyulmadı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) ve Taşınmaz Komisyonu kararlarıyla Eskişehir’in yer altı kaynakları, kentin yer üstü yaşamını da tehdit edecek boyutlarda satışa çıkarıldı. 2023’ten bu yana devam eden süreçte, yüzlerce ruhsat sahası ihalesiz veya ihale yoluyla şirketlere devredildi. 

47 bin futbol sahası kadar alan satışta

MAPEG verilerine göre, 2023 yılı başından aralık 2025 tarihine kadar Eskişehir’de toplam 55 ayrı ruhsat sahası ihaleye açıldı. Bu sahaların toplam büyüklüğü 33 bin 943 hektar, yani yaklaşık 47 bin 539 futbol sahası genişliğinde.

Bu ihaleler sonucunda 28 adet ruhsat sahası, 29 farklı maden şirketine satıldı. Satışı gerçekleşen alanın toplam büyüklüğü ise 24 bin 784 hektar (34 bin 711 futbol sahası) olarak kayıtlara geçti.

Komisyon kararıyla ‘ihalesiz’ satışlar

Dikkat çeken bir diğer husus ise Taşınmaz Komisyonu aracılığıyla yapılan satışlar. 2022 başından aralık 2025 dönemine kadar, henüz ÇED süreci başlamamış 421 adet ruhsat sahası, doğrudan şirketlerin talebi üzerine ve “ihalesiz” olarak satıldı.

Bu sahaların dağılımı ise şöyle:

• 237 mermer ocağı: Antalya Mermer Sanayii (14 adet), Yavuz Türkel (7 adet) ve Adalya Mermer (6 adet) öne çıkıyor.
• 50 traverten madeni.
• 13 altın madeni: Bükköy Madencilik, Eti Bakır ve Domine Maden gibi şirketlere ait.

ÇED süreçleri: Yüzde 69 ‘gerekli değil’

Eskişehir’deki maden projelerinin çevresel etki değerlendirme (ÇED) süreçleri de tartışma konusu. Projelerin yüzde 68.7’sine “ÇED gerekli değil” kararı verilirken, sadece yüzde 6’sı için ÇED süreci başlatıldı.

Eskişehir’de satılan ihalelere bakıldığında sadece 5 tanesi için ÇED süreci yürütüldüğü ve geri kalanlarının tamamı için “gerekli değil” kararı çıktığı görülüyor. Bu durum, devasa maden sahalarının çevresel etkilerinin yeterince denetlenmeden faaliyete geçebileceği endişesini doğuruyor. 

‘ÇED gerekli değildir’ gitti ‘ÇED olumlu’ geldi

Öte yandan Ocak 2026 tarihinden itibaren kent genelinde başlatılan ve aralarından tehlikeli-tehlikesiz atık, GES, mermer ocağı gibi projelerin de bulunduğu 4 projenin tamamına Valilik tarafından “ÇED olumlu (EK 2) kararı verilmesi dikkat çekti. Temmuz ayında Meclisten geçen Maden Yasası değişikliğinin ardından “ÇED gerekli değildir” kararının yol açtığı algıyı kırmak için yapılan bu tür projelere “Ek 2” notu eşliğinde “ÇED olumlu” kararının verilmesi Eskişehir’deki projelere de yansıtılmış durumda. 

‘Mega maden’ tehlikesi

Satılan ruhsatlar arasında, büyüklüğü 1000 hektarı aşan ve “mega maden” olarak adlandırılan 13 proje bulunuyor. Özellikle Mihalıççık ilçesinde Ercan Madencilik, Artems ve Domine Maden’in aldığı bitişik mega maden ruhsatlarının, geniş ormanlık alanları ve Hamidiye köyünü içine alarak adeta ilçeyi yutacak ölçekte hazırlandığı belirtiliyor. Bu devasa sahaları alan şirketlerin başında ise şunlar geliyor:

• Ercan Madencilik: 3 bin 37 hektarlık 2 ruhsat sahası. Şirket, Eskişehir’deki maden kuşatmasının en önemli aktörlerinden biri olarak öne çıkıyor. Şirket, madencilikte özellikle seramik ham maddeleri ve metalik madenler üzerine yoğunlaşmakta. Ercan Şirketler Topluluğu, Vitra ve Bien Seramik gibi markaları bünyesinde bulunduran yapıyla da organik bağları olan bir grup. 
• Artems Gayrımenkul Enerji AŞ: 2 bin 896 hektar. Artemis Grubu bünyesindeki enerji şirketi, kamuoyunda daha çok inşaat, enerji ve madencilik sektörlerindeki yatırımlarıyla biliniyor. Şirket, ticaret sicil kayıtlarına göre gayrimenkul geliştirme ve enerji üretimi amacıyla kurulmuş olsa da son yıllarda MAPEG ihalelerine katılarak maden ruhsat portföyünü hızla genişletti. Artems, özellikle Mihalıççık ilçesinde Ercan Madencilik ve Domine Maden gibi şirketlerle bitişik veya birbirine çok yakın sahaları kontrol etmekte.
• Koza Altın: 1543 hektar. Türkiye’nin en büyük altın üreticisi konumunda olan ve son yıllarda mülkiyet yapısındaki değişimlerle gündemden düşmeyen Koza Altın İşletmeleri Gülen Cemaatinin sermaye gruplarından İpek Ailesinden TMSF’ye devredilmişti. Şirket şu an Türkiye Varlık Fonunda yer alıyor. Şirketin ismi Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından Türk Altın İşletmeleri olarak değiştirildi.
• Alfa Yatırımcılık: 1933 hektar.
• Parmeta Madencilik: 1740 hektar.
• Antalya Mermer Sanayii: Eskişehir’de “Taşınmaz Komisyonu” kararlarıyla ihalesiz olarak satılan 421 ruhsat sahası içinde, Antalya Mermer Sanayii 14 adet ruhsatla mermer ocakları kategorisinde başı çekiyor. Emin Gülmez tarafından 1993 yılında kurulan şirket, Türkiye doğal taş sektörünün en büyük ihracatçılarından biri. Antalya Organize Sanayi Bölgesi’nde bulunan devasa tesisleriyle bilinen şirket, “Antalya Marble” markasıyla dünya çapında bilinirliğe sahip. 
• Bükköy Madencilik: Ankara merkezli şirket, madencilik ve enerji sektöründe yatırımları bulunan Siyahkalem Grubu bünyesinde yer alıyor. Şirket Eskişehir’de özellikle kömür ve altın madenciliği üzerine yoğunlaşırken, kentte 3 adet altın madeni ruhsatına sahip.
• Eti Bakır (Cengiz Holding): 2004 yılındaki özelleştirmeyle Türkiye’nin en büyük holdinglerinden biri haline gelen Cengiz Holdingin bünyesine geçen Eti Bakır, kent genelindeki maden kuşatmasının en güçlü aktörlerinden biri. Özellikle Tepecik-Mihalgazi hattındaki altın madeni projesiyle gündemden düşmüyor.

Köyler ve su kaynakları tehdit altında

Maden sahalarının konumu, köyler ve su kaynakları açısından büyük risk taşıyor:

• Mihalıççık: Antalya Mermer’e ait 1627 hektarlık saha, Çatacık koruma alanına sadece 500 metre mesafede.
• Sarıcakaya: Parmeta Madencilik’in sahaları Kapıkaya köyüne 90 metre, Sakarya Nehri’ne ise sadece 230 metre uzaklıkta bulunuyor.
• Günyüzü: Polsep ve Azure Madencilik’in ortak sahası Gökpınar Deresi’ni kuşatırken, Koza Altın’a ait saha Dinek köyüne 120 metre mesafede.
• Seyitgazi: Alfa Yatırımcılık’ın sahası tamamen ormanlık alanda ve Türkmenbaba koruma alanına 490 metre uzaklıkta. 

Deprem riski ve siyanür tehlikesi

Bölgede bulunan madencilik faaliyetleri ile ilgili yapılan eleştirilerde Eskişehir’in Sarıcakaya, Mihalgazi, Tepebaşı gibi ilçelerinin fay hattı üzerinde bulunduğuna dikkat çekiliyor. Eleştirilerde bu bölgelerde kurulacak maden işletmelerinin, zenginleştirme tesisleri ve atık barajlarının deprem anında büyük bir çevre felaketine yol açabileceği uyarısı yapılıyor. Özellikle Koza Altın’ın Kaymaz ve Sivrihisar’daki işletmeleri ile Eti Bakır’ın Tepecik-Mihalgazi’deki projesi (Ekim 2025 ÇED olumlu kararı verildi) kentin üzerindeki siyanürlü madencilik tehdidini artırıyor. Beylikova’daki nadir toprak elementleri (NTE) sahası da eklenince, Eskişehir’in bir “ekstraktivizm” (doğal kaynak sömürüsü) merkezi haline getirilmeye çalışıldığı ifade ediliyor.

Mihalıççık, Seyitgazi ve Sarıcakaya’da ormanlar maden sahalarına dönüşüyor

Sivrihisar ve Mihalıççık ilçelerinde tarım arazileri ve köylerin (örneğin Ortaklar köyü) ruhsat sahaları içinde kalarak maden kuşatması altına alındığı da Polen Ekoloji Kolektifi tarafından yapılan haritalara yansımış durumda. Özellikle Mihalıççık, Seyitgazi ve Sarıcakaya ilçelerinde “mega maden” statüsündeki binlerce hektarlık ruhsat sahaları, doğrudan orman alanlarının üzerine kurulmakta veya koruma altındaki ormanlara çok yakın mesafede bulunmakta. Mihalıççık ilçesinde Ercan Madencilik tarafından alınan bitişik “mega maden” sahaları geniş ormanlık alanları kapsarken, Antalya Mermer’e ait 1627 hektarlık ruhsat sahası, kentin en önemli orman varlıklarından Çatacık koruma alanına sadece 500 metre mesafede bulunuyor. Seyitgazi ilçesinde ise Kütahya sınırındaki Alfa Yatırımcılık’a ait 1932 hektarlık saha ile Afyon sınırındaki Tria Seramik’e ait 1506 hektarlık sahanın tamamı ormanlık alanlar üzerinde yer almakta olup, Türkmenbaba koruma alanı da büyük risk altında. Benzer bir tablo Sarıcakaya ilçesinde de görülmekte. Parmeta Madencilik’e ait iki ayrı ruhsat sahası, geniş ormanlık arazileri kapsaması ve Kapıkaya köyü ile Sakarya Nehri’ne olan kritik yakınlığıyla dikkat çekmekte. 

Eskişehir NTE madenciliği ile sömürü altında

Eskişehir’in Beylikova ilçesinde bulunan ve dünyanın en büyük ikinci rezervi olarak tanıtılan nadir toprak elementleri (NTE) sahası, kentin maden kuşatmasındaki en stratejik noktalardan birini oluşturuyor.

Eskişehir’in Beylikova ilçesinde bulunan saha, barındırdığı 694 milyon tonluk rezervle Çin’den sonra dünyanın en büyük ikinci nadir toprak elementi yatağı olarak kabul edilmekte. Eti Maden bünyesinde yürütülen projede; toryum, florit, barit gibi değerli elementlerin uç ürünlere dönüştürülmesi hedeflenirken, tesislerin kurulduğu bölge aynı zamanda geniş tarım arazileri ve su havzalarının merkezinde yer almakta.

Süreç, 2023’te yıllık 1200 ton cevher işleme kapasiteli pilot tesisin devreye alınmasıyla somutlaştı, ardından endüstriyel boyutta üretim yapacak devasa bir tesisleşme aşamasına geçildi. Ancak bölgedeki çevre örgütleri ve meslek odaları, NTE madenciliğinin radyoaktif riskler barındırdığına ve zenginleştirme sürecinde kullanılan kimyasalların Sakarya Nehri Havzası ile yer altı sularına karışma ihtimaline dikkat çekti.

Doğal kaynak sömürün merkezine dönüşüyor

Projenin ekonomik getirisi “milli teknoloji” vurgusuyla ön plana çıkarılsa da, kentin genelindeki maden kuşatmasıyla birleştiğinde Beylikova’daki bu faaliyetler, Eskişehir’in tarımsal kimliğinin bir “ekstraktivizm” (doğal kaynak sömürüsü) merkezine dönüşmesi yönündeki endişeleri besleyen en büyük etkenlerden biri haline geldi.

Beylikova’daki ruhsat sahası Eti Maden Genel Müdürlüğüne (kamu) ait. Eti Maden ise, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına bağlı bir iktisadi devlet teşekkülü. 2017 yılında yayımlanan kanun hükmünde kararname (KHK) ile Eti Maden’deki kamu payları, devletin stratejik varlıklarını yöneten Türkiye Varlık Fonuna (TVF) devredildi. Ancak kurumun “kamu kurumu” statüsü ve Enerji Bakanlığı ile olan idari bağları devam etmekte.