Diyarbakır Barosundan kalıcı barış için demokratikleşme raporu: 'Özel yasa ve onarıcı adalet şart'

Diyarbakır — Diyarbakır Barosu, “Toplumsal Barış ve Entegrasyon Sürecine İlişkin Hukuki Görüş ve Öneriler” raporunu kamuoyuna açıkladı. Baro binasında çok sayıda hukukçunun katılımıyla düzenlenen basın toplantısında, kalıcı bir barışın ancak güvenlik eksenli politikalardan vazgeçilerek, demokratik bir hukuk çerçevesinde inşa edilebileceği vurgulandı.

Baro Başkanı Abdulkadir Güleç, hazırladıkları kapsamlı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) sunacaklarını belirterek, sürecin hukuki bir güvenceye kavuşması gerektiğini dile getirdi.

Çözümün yolu: Onarıcı adalet ve özel entegrasyon yasası

Raporun sunumunu yapan Baro Başkan Yardımcısı Şilan Çelik, 2013-2015 çözüm sürecinin ardından derinleşen çatışma sarmalının toplumsal barışı zedelediğini ifade etti. Çelik, yeni bir sürecin kalıcılaşması için şu temel tespiti yaptı: “Silahlı çatışmanın sona ermesi tek başına yeterli değildir. Hukuki belirlilik, demokratik siyasal katılım ve toplumsal bütünleşmeyi sağlayan özel bir yasal çerçeve oluşturulmalıdır.”

Çelik, mevcut Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Terörle Mücadele Kanunu’nun (TMK) cezalandırıcı yapısının barış süreçlerine uygun olmadığını, bunun yerine bireysel kusurdan ziyade toplumsal onarımı esas alan “onarıcı adalet” modeline geçilmesi gerektiğini vurguladı.

Diyarbakır Barosu’nun çözüm ve uzlaşı için sunduğu öneriler şu ana başlıklar altında toplanıyor:

Onarıcı adalet ve özel barış yasası

Barışın kalıcı hale gelmesi için klasik cezalandırma yöntemlerinin ötesine geçilmesi gerektiği belirtiliyor. Bu kapsamda, silahlı yöntemi terk ederek demokratik yaşama katılan herkesi; yöneticisinden üyesine, tutuklusundan yurt dışındaki fertlerine kadar kapsayan özel bir yasal çerçeve öneriliyor. Bu yasa, bir lütuf veya af değil, barışın hukukunu inşa eden istisnai bir rejim olarak kurgulanmalı.

Terörle Mücadele Kanunu’nun (TMK) tasfiyesi

Raporun en net taleplerinden biri, demokratik siyasetin ve ifade özgürlüğünün önündeki en büyük bariyer olarak görülen TMK’nin tamamen yürürlükten kaldırılması. Şiddetin reddedildiği ve örgütlü yapının feshedildiği bir iklimde, bu tür kısıtlayıcı yasaların yerini demokratik hukuk normlarının alması gerektiği vurgulanıyor.

Umut hakkı ve insancıl infaz düzenlemesi

Uluslararası hukuk ve insan onuruyla bağdaşmayan ömür boyu infaz uygulamasına son verilmesi isteniyor. AİHM kararları doğrultusunda, her mahpusun günün birinde özgürlüğüne kavuşma ihtimalini içeren “umut hakkı”nın yasallaşması ve barış sürecine katılım iradesi gösterenlerin tahliyelerinin önünün açılması talep ediliyor.

Hakikat ve toplumsal hafıza komisyonları

Geçmişin yaralarını sarmak için TBMM bünyesinde bağımsız bir mekanizma kurulması öneriliyor. İnsan hakları savunucuları, barolar ve kitle örgütü temsilcilerinden oluşacak bu komisyonlar, yaşanan hak ihlallerini tespit ederek mağdurların onarılmasını ve toplumsal bir vicdanın inşasını sağlayacak.

Kadınlar ve gençler için pozitif katılım programları

Çatışmadan en ağır şekilde etkilenen kadınlar ve gençler için özgün entegrasyon politikaları geliştirilmeli. Bu kesimlerin sadece rehabilitasyonu değil; siyasette, ekonomide ve sosyal hayatta öncü aktörler haline gelmesi için pozitif ayrımcılık içeren mekanizmalar devreye sokulmalı.

Siyasal katılımın ve temsilin önündeki engellerin kaldırılması

Kalıcı bir huzur ortamı için siyasal alanın tüm toplumsal kesimlere sınırsız şekilde açılması gerektiği belirtiliyor. Daha önce siyasi yasak almış veya çeşitli suçlamalarla kamu haklarından mahrum bırakılmış kişilerin seçme ve seçilme haklarının iade edilmesi, temsilde adaletin sağlanması için hayati bir adım olarak görülüyor.

Uluslararası meşruiyet ve sözleşmelere uyum

Sürecin dünya standartlarında yürütülmesi için Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Birleşmiş Milletler normlarının tam olarak uygulanması talep ediliyor. Türkiye’nin taraf olduğu sözleşmelerdeki çekincelerin kaldırılması ve uluslararası gözlem mekanizmalarına kapıların açılması öneriliyor.

Negatif barıştan pozitif barışa geçiş

Diyarbakır Barosu, Türkiye’nin tarihi bir eşikte olduğunu hatırlatarak; şiddetin son bulmasını ifade eden “negatif barış” aşamasının, demokratik uzlaşı ve eşit yurttaşlıkla taçlanarak “pozitif barışa” evrilmesi çağrısında bulundu.

Raporun tamamına ulaşmak için tıklayın.